Date Archives April 2014

Emerimi i rrugeve ne komunen e Decanit me parregullsi te shumta

Sheshi “Isa Boletini”ne Isniq(foto fshati Isniq)

26 prill 2014, Radio Kosova, Decani eshte komuna e vetme krahas Fushe Kosoves, e cila ka perfituar nga projekti i  Bashkimit Evropian “Mbështetje për Agjencinë e Regjistrimit Civil dhe Sistemin e Unifikuar të Adresave”. Sistemiinformativ për regjistrimin e adresave eshte plotësuar me të dhënat e mbledhura në terren dhe tashme eshte bere shenjezimi i rrugeve ne komunën e Deçanit.Por, ankesa nga komuniteti deshmojne per parregullsi te shumta.

Emerim rrugesh pa mbledhje neper fshatra, miratim pa vullnetin paraprak te komunitetit, keqperdorime te nenshkrimeve dhe emerim me emra personash me biografit e dyshimte jane dukurite qe po percjellin procesin e emerimit te rrugeve dhe shesheve ne komunen e Decanit, pjesa dermuese e te cilave tashme kane kete proces pas vetes.Dukurine e keqperdorimit te nenshkrimeve e gjejme ne Stellc te Eperm rreth  rruges se emeruar me emrin e deputetit te ndjere Nimon Alimusajt, emri i te cilit ka perpjekje per t’ u larguar qofte edhe ne menyre jashteligjoire.

Keqperdorim nenshkrimesh nga individe te caktuar

Kamer Sutaj 73 vjec nga ky fshat e ka sjell ne komune keqperdorimi i nenshkrimit te tij.

“Jam ardhe me u anku se une nuk kam shkru per as kunder rruges per Nimon Alimusaj, e dikush ma ka shkru emrin ne krye te vet gjoja si kam organizu me ia hjek emrin e rruges. Edhe jam ardhe me e lyp emrin e mbiemrin, se nuk jam asi njeri qe e baj atohen kurre”, thote 73 vjecari Sutaj, i cili ndjehet i keqperdorur dhe i tradhtuar nga bashkefshataret e vet.

Ku t’muj kam me u anku,se s’ kam nenshkru as s’ me ka interesu bre a ja ngjiti Nimon,a ja ngjiti Hasan a Hysen!E kta me ma ngjit te pa bomen mua 72-3 vjec, marre per ta!”, ankohet i revoltuar plaku Kamer Sutaj, i cili shpreson se zeri i tij nuk do te has ne vesh te shurdher.” Paj,ju ne qitshi ne radio dikush duhet me degju  e me marr vesh, se kamer Sutaj nuk ka nenshkru kurgjo por ma kane keqperdor nenshkrimin”.

Miftar Zeqa,ne pllaken
 “Trimat e lirise”,ne Skenderaj

Loje me emra te deshmuar gjate historise

Kryetari i ri i Komisionit per Emerimin e  Rrugeve dhe te Shesheve Sadik Qeku, thote se raste te tilla duhet te rikthehen ne komision:“Komisioni i rrugeve do t’i verifikoje ato nenshkrime edhe nje here me shume perkushtim dhe do t  rikthehen ne komision”.

Ndersa, kundershtimi i individeve dhe grupeve te caktuara per inate personale, interesa te ngushta e me se paku te diktuar nga interesi i pergjithshem dhe ndjenja e atdhetarise, po veshtiresojne mbarevajtjen e ketij procesi. Nje dukuri te tille gjejme ne fshatin Isniq, ku rruga “Miftar Zeqa” eshte propozuar paraprakisht nga vet fshati dhe eshte miratuar nga komisioni perkates dhe asambleja komunale, si dhe eshte bere edhe shenjezimi. Mirepo, emerimi I kesaj rruge ne emer te kesaj figure te cmuar kombtare i cili nen petkun e bariut gjithe jeten mbrojti bjeshket e Isniqit nga hordhite serbo-malazeze, ka nxitur reagimet e nje grupi te vogel banoresh te Isniqit te cilet insistojne ta zevendesojne ate me nje emer tjeter.  Kryetari i komisionit per emerimin e  Rrugeve dhe te Shesheve Sadik  Qeku, shpjegon se:

Skender Regjahmetaj
“Komandant Kulla” ne Koshare

“Po, kemi contest rrugen Miftar Zeqa, nje rruge te nje deshmori te Balaj dhe te Cane Tishukut. Por, ato i kemi kthy te fshati dhe nese fshati deshton te marr vendim, mbetet qe kete kontest t’ia propozijme asamblese. Nese asambaleja pajtohet qe ajo rruge ka mundesi te ndahet, me aprovimin e atyre dy lagjeve rruga do te ndahet”, thote Qeku, i cili shton se nuk do te luhet me emra te deshmuar gjate historise dhe se ne bashkepunim me komunitetin, do te gjejne zgjidhje te perbashketa.

Rruget qendrore me emra te dyshimte-Me emrat e heronjve rrugicat

Perderisa, ne emer te eprorit ushtarak-heroit te Koshares Skender Regjahmetajt, fshati Isniq ka emeruar nje rrugice para deres se tij…Qeku thote se nje rast tjeter eshte edhe ne Prilep rreth emrit te deshmorit Sadri Latifaj dhe Hysni Lokajt ku nevojitet nje kompromis,e poashtu edhe nje rast te Lagja Dodaj si toponim, per te cilat do te vendosin pasi te sjellin vendim fshatrat.Perderisa, miratimi i Rregullores per Emerimin e  Rrugeve dhe te Shesheve e sapo hyre ne fuqi, megjithese me vonese, do te evitoje perzgjedhjen e emrave te padenje per rruge e sheshe te komunes se Decanit dhe nxjerrjen e komunitetit para aktit te kryer nga individe e grupe sic ka ndodhur deri me tani.

“Prioritet do t’ju japim familjeve te deshmoreve, invalideve apo njerezve qe kane dhene

Emra te rrugeve ne Isniq

kontribut per Kosoven dhe popullin, por edhe ne fusha te tjera me interes per popullin tone!” ,tha Qeku,sipas te cilit emrat e miratuar nga asambleja e meparshme nuk do te ndryshohen pervecse me miratimine te dyja paleve, perderisa emerimi i shesheve ende eshte ne procedure.

A do te kemi pergjegje per pasardhesit rreth emrave ne balle te rrugeve? 

Decani eshte komuna e vetme krahas Fushe Kosoves, e cila ka perfituar nga projekti i Bashkimit Evropian “Mbështetje për Agjencinë e Regjistrimit Civil dhe Sistemin e Unifikuar të Adresave”.Ndersa, per te shmangur mosmarreveshjet ndermjet komunitetit, kryesite e fshatrave do duhej te ishin me bashkepunues me banoret e lagjeve te caktuara dhe te mos marrin vendime koke me vete,sic kane vepruar ne shume raste. E mbi te gjitha, me te pergjegjshem ne perzgjedhjen e emrave te rrugeve, sepse neser do te gjendemi para pikepyetjes se pasardhesve tane:”Kush jane vertet ata, emrat e te cileve u vune ne balle te rrugeve tona dhe cfare i dhane ata popullit te Kosoves?!”

E, ne kete pyetje jo te gjithe do te kene pergjegje…

“Virgjëresha e përbetuar” e Malajve të Rugovës

 Foto nga Ben

18 prill 2014,Radio Kosova, Ne fshatin Malaj në zemër të Rugovës, nga prindërit Vake dhe Metë Lajçi para 73 vjetësh u lind një vajze e cila me 6 vjetet e saj hoqi dorë nga gjinia e lindur, duke përforcuar përcaktimin e saj që në moshë të re me fjalën e një ”virgjëreshë të përbetuar” e cila do të heq dorë nga feminiteti i saj përgjithmonë.


Është kjo Mire Metë Lajçi, ndër burrneshat e rralla në Kosovë,  e cila gjithë jetën i qëndroi besnike  thirrjes së shpirtit për t’ u bërë fli e familjës me transformimin në mashkull shtëpie.
Sepse dashuria ndaj prindërve dhe dëshira për t’iu ndihmuar ishte më e madhe se ëndrrat vashërore për nusëri e amëri.  Ajo nuk pyeti sa i lartë do të ishte çmimi? Ajo vendosi një herë e për gjithë jetën dhe nuk u kthye pas kurrë.

“Vendosa qysh e re se, mixha plak pa djalë, pa çikë. Baba vetëm e vëllezërit e vegjël. Vendosa, nuk u ktheva pas ma dhe nuk u pendova kurrë. Gjithë ditën këndoja, se atëherë s’ka pas me vajtu punët pas, here po e here jo.  Askush s’ ka guxu me ma përmend martesën as pasha Zotin kurrë s’kam lakmu ndonjë femër. Si njeriu që vdes edhe nuk ngjallet ma aq më asht kthye mua mendja”, thotë kjo virgjëreshë e përbetuar e cila feminitetin e saj ndrydhi nën pantallonat, xhaketën e shallin e errët duke u shndërruar ne një burrë me emër ,gjeste, qëndrim, fjalë e vepër.

Ndërsa, puna me bujq e blegtorë do të mbetet rruga e vetme e kësaj burrneshe rugovase të njohur në opinion si “Bariu Kajtaz”, së cilës toka e gjerë dhe numri i bagëtive ndikuan në vendimin e saj jetik për t’ u bërë një krahë më shumë në familje.“Dikur jetonim me vështirësi, me bjeshkë e dyerve të hallkut me bagëti. Kështu m’ka shku jeta…Kam ruajt bagëti, kam mjel, kam qeth, kam mbjell are, kam lavru, kam kosit, kam prashit. Gjithë çka ban një mashkull i mirë e një punëtor i fortë unë i kam ba. Kam punu, kam hjek keq për hatër të babës e të vëllezërve dhe nuk jam pishman!”, shton kjo burrneshë fjala e së cilës dikur peshonte sa e një mashkulli të shtëpisë, në çfarë edhe ishte transformuar.

“Burrneshat”me te forta se vet burrat

“Virgjëresha të përbetuara” janë femra që heqin dorë nga identiteti i tyre dhe vishen si meshkuj për të vazhduar jetën si të tillë. Fenomeni është më i shprehur në perëndim të Kosovës dhe në veri të Shqipërisë, ku për shkak te rrethanave në familjet që kanë mbetur pa trashëgimtar, zakonisht femra e parë ose e fundit janë detyruar ta ndërmarrin një hap të tillë. Kjo është këputje e një fije natyrale në emër të një betimi, thotë për Radio Kosovën Xhavit Fazliu, sociolog, i cili për punimin e diplomës e zgjodhi ketë fenomen.

“Madje edhe emërimi “burrneshë” është i padenje se ato janë më të forta se vet burrat, te cilët nuk do ta bënin me asnjë kusht një flijim të tillë. Ky është akti me  lartë i një flijimi që mund të bëjë një femër në emër të dashurisë për familjen, ndaj është i pakrahasueshëm me ndonjë fenomen tjetër”, mendon Fazliu, sipas të cilit fenomeni i “Burrneshave Shqiptare” nuk ka të bejë me transvestitet apo homoseksualizmin e aq më pak mund të krahasohen me murgeshat të cilat edhe po hoqën dorë nga urdhri,  ripranohen në familje dhe në shoqëri pa ndonjë bujë të madhe për dallim nga Burrneshat.  Sepse, ato kanë heq dorë me betim nga të qenit femër, duke menduar në të gjithë të tjerët e më së paku ne vete, siç bëri edhe Mire Metë Lajçi, virgjëresha e përbetuar e Malajve të Rugovës.

Gjithe jeten ne sherbim te te tjereve

“Unë nuk kam menduar në jetën time, se kam dëgjuar veten e as m’ka ba përshtypje çka m’del pas. Mendoja vetëm si të përparoj shtëpinë, babën e vëllezërit. S´më ka ba përshtypje çka m´del prapa as e kam dëgju vetën. Verëe e dimër kam  nejt n’shi e n’borë  se i kem mbajt nga dy-treqind copa dhen, lope e kuaj. Unë me to bjeshkëve e dyerve të hallkut në rrafsh me i dimnu. N’Malaj, n’Leqinat e n’Guri t’Kuq i kem pas konaqet e torishtat, e unë me fëmijë të vëllezërve  e me bagëti. Atyre iu shtrojsha e flinin e unë rrisha gjithë natën ulur e ua tersha teshat. Ua bajsha bukën mbrëmje e mëngjes”, thotë burrnesha Mire Mete Lajçi, e cila gjithë jetën e kaloi nëpër kullosa me bagëti, e cila ishte puna e saj, dashuria e saj, jeta e saj.

Ndaj, me heqjen e tyre ajo humbi një pjesë të shtrenjtë të botës së vet në të cilën u lind… “Me atë rod jemi qe 100 vjet. Ma ka lëne baba…Pardje i kam shit të mbramat! Kam kajt gjithë ditën e lume, se kam çu ymër me to…Andej mos m´prek se jam shumë e mërzitun! E kam pas shenjë të babës…Jom kone shume e lidhun për to”, shton ajo, teksa lotët për dhentë e saj  bulojne ne sy.

Fenomeni ka tradite te gjate ne trojet shqiptare

Burrneshat apo virgjëreshat e përbetuara kanë një traditë të gjatë në trojet shqiptare, të cilat për hir të një betimi heqin dorë nga gjinia e tyre e lindur, por fenomeni  nuk ka të bëjë me shtrirjen gjeografike apo pikëpamjet fetare, thotë Fazliu, sipas të cilit këtyre femrave kanuni nuk iu ofron më shumë se veç qëndrimit në oda, pa të drejtë fjale as mendimi. “Ndaj në sytë e sociologeve këto femra shihen vetëm si flijuese,  meqë përfundimi i tyre është i mjerë për shkak të mungesës së përkujdesjes institucionale dhe familjare, për shkak se pjesa dërmuese e tyre nuk kanë vëllezër ndërsa në shoqëri nuk ekziston gatishmëri e madhe që të merren me raste të  tilla”.

Ndaj,  përkujdesja institucionale për këto raste tejet të veçanta dhe të rralla është e domosdoshme, qoftë nga aspekti social apo ai ligjor dhe një iniciativë e tillë do duhej të vinte kaherë. Një hap në këtë drejtim paralajmëron sociologu Fazliu me themelimin e një fondi i cili do t´iu siguronte një jetë të dinjitetshme. “Unë heq kapelën para flijimit të tyre,  por e kundërshtoj hapur një flijim të tillë, meqë ato femra më shumë do të kontribuonin me lindjen e dhjetëra fëmijëve. Familjet e këtyre vajzave do duhej të mendonin  se ajo krijesë të cilën nuk e quajnë madje as  “burrë” nuk ka asgjë të përbashkët me natyrën e burrit. Ajo është e brishtë, e thyeshme, e ndjeshme, e dobët në punët fizike dhe nuk ka forcën e burrit qe të bëhet një luftëtar/e i fortë. Dhe me këtë, ajo mbetet e ndëshkuar të mohojë vetveten dhe natyrën e saj”.

Mohim I vetvetes deri ne pafundesi

Ketë nuk do t’ia preferonte asnjë femre as burrnesha e Malajve Mire Metë Lajçi, se ajo  është dëshmitare e çmimit të lartë të kësaj sakrifice. “Kam ndejt unë boll s´ka nevojë me nejt tjetërkush. Le të shkojnë kah të donë . Kam heq keq gjithmonë. Tash jam plak. Dhente  i kam shit, ma s´ pres me i ba kurrë…Mirë e keq qysh ma ka qit. Nuk e kam ndjerë vetën femër kurrë dhe nuk jam pishman! Tash veç vdekjen e pres…”, thotë për Radio Kosovën Virgjëresha e Përbetuar e Malajve, Mire Metë Lajçi, e cila është ndër dy tri raste në Kosovë e cila ëndrrat vashërore ngujoi brenda rrobave te “burrneshës”, për të kaluar gjithë jetën në bjeshkë e verri duke qenë çdo gjë tjetër, por jo ajo për të cilën u krijua. Në emër të dashurisë ndaj familjes  ajo barti gjithë jetën një barrë sa bjeshka mbi supet e saj të brishta dhe për hir të prindërve privoi vetveten nga të qenit bashkëshorte e nënë!