Date Archives July 2012

Ne cdo shkrepje aparati-Bukuri e natyres dhe dashuri ndaj njeriut

Fotografi Sadri M. Hadergjonaj

22 korrik 2012, Radio Kosova, “Sadri Miftar Hadergjonaj ka njw energji magjike me syrin e nje aparati ta ze edhe lotin e ajrit edhe enderren e nje pylli dhe te nje kroi. Vazhdimisht kerkon tensione dramatike, kerkon kulme te artit dhe metafora te nje thellesie artiistike qe sheron neurozat e kohes…Perbrenda nje luleje ne shi dhe nje kulmi te djegur shihet plaga e nje shekulli. Ritmi muzikor edhe struktura, hija, drita dhe ritmi i nje kulle te shnderruar ne histori e balade. Sepse ka ardhur koha qe ai qe nuk ka fotografi nuk ekziston…”(G.Xhafolli).

Arti fotografik eshte nje profesion i rralle ne Kosove. Por, ne vitet 50-te, ne nje kohe kur dihej fare pak per fotografine, nga Pobergja, fshat malor i komunes se Decanit na del nje e papritur e bukur, kur nje 17 vjecar fillon te zhvillojw zanatin per fotografine e cila qe aty do t´i behet pjese e pandashme e jetes. Eshte ky Sadri Miftar Hadergjonaj, i cili qe ne vitin ´57 me ane te aparatit te tij fotografik ndaloi ne kohw castet me interesante te jetes me theks te vecante ato te jetes ne fshat dhe ne bjeshke, ku edhe u lind me 12 maj te vitit 1940. Dhe kshtu, arti i tij i cmuar ia dha nje vend te vecante ne boten e artit dhe te kultures shqiptare ne Kosove, rajon dhe me gjere.

Fotografia,art ne vete(Foto S.M.H.)

“Interesimi per fotografi m´ka lind qe ne shkollen e mesme ne Peje, ku prane shkolles si aktivitete te lira kishim foto-kino klubet ose “Selenitet”sic quheshin per kontsruktimin e autobuseve, aeroplaneve apo veglave te tjera. Mirepo une, meqense si nxenes i dalluar merrja burse, une  bleva nje aparat “Smena 8”, shume i thjeshte  me 12 poza.Por, edhepse kisha deshire dhe i shihja ne libra e ne kinema, une akoma s´disha me punu…”, rrefen fotografi Hadergjonaj.


Dashuria per artin fotografik qe ne bankat e shkolles se mesme

Ambicja e fotografit Hadergjonaj per te gdhendur zanatin e fotografise  vazhdoi tutje, qe nga kursi per fotografine ne Peje, ne akcionet punuese si vullnetar per te mos iu ndare deri ne zoterimin e plote.

Me fotografine qe nga mosha 17 vjec 

“Shkojshim vullentar dhe atje kishim mundesi te mesonim notin, vozitjen, etj.Por,  une perseri kam mesuar vetem per fotografine,derisa mesova t´i punoj,si zhvillues, si revelues, n´uje te destiluar. Pastaj, kam punu dy vjet si mesues n´Dranoc, ne nje paralele te ndare klase e trete dhe e katert e shkolles fillore.Prek aty kam shku 12 muaj ushtar e pas perfundimit shkvoa ne sarajeve per tudime, ku per tri vjet e gjysme perfundova fakultetin ekonomik. Atje me punesuar ne Radiotelevizionin e Sarajeves ku e kam hap emisionin ne gjuhen shqipe”.


Hadergjonaj me fotografine e tij mbjell e perhap dashuri

Por, megjithse redaktor, themelues i  programit ne shqip ne  Radio-Televizionin e Sarajeves, korrespondent i televizionit nga Sarajeva ne Kosove por edhe ansjelltas, si dhe per Lublane dhe Zagreb, Sadri Hadergjonaj gjithmone mbeti nje fotograf i apasionuar. Sepse, sic do te thoshte miku i tij, Salih Kabashi  gazetar dhe editor:

“Keci i xha Qazimit”(Foto S.M.H.)

”Nuk eshte  e veshtire te kuptohet se ai me jangjikun e tij  ne krah, gjithmone mobil dhe argat i palodhshem ne zenie imazheh te bukur, nuk ben tejter gje pos mbjell e perhap dashuri. Brezat e ardhshem, tek artisti Hadergjonaj do te gjejne shembullin e dashurise per vendin e te pareve, per bjeshken e verrinin, per qytetet e fshatra…per luleboren dhe luleshtogun…. Ju do t´shihni si ky artis i madh me fotografimet e tij sjell nga lart e nga larg lule, gjelberim, pamje bukolike, gure e shkembinj, gurgullima lumenjsh, mjeshtri drugdhendjeje,lojera qe natyra ben me perberesit e saj…I sjell me bukurite e tyre, te rrallw, te peprekur, perrallorw dhe te virgjer. I sjell dhe i mbjell duke bere gravura te pashlyeshme ne memorjen tone”.


Motivi kryesor-Etnosi shqiptar

Sadri Hadergjonaj deri me tani i ka hapur 28 ekspozita individuale dhe eshte pjesemarres ne 30 ekpsozita kolektive. Ekspozita e fundit individuale me 100 fotografi  ne Decan, paraprakisht u hap ne Bjeshken e Prilepit ne organizimin e ritit tradicional “Te Qethat-Decani 2012”.

Ekspozita ne”Te qethat-Decani 2012″

 “Ekspozita eshte hapur  edhe ne bjeshke per faktin se, shumica prej ketyre fotografive jane bere pikerisht ne keto bjeshke, si: ne Bjeshken e Prilepit, n´Bjeshken e Vokshit, ne Bjeshken e Selmit,  ne Milishevc, ne Zllonopoje, ne Jedove ku edhe jam rrit…Para kesaj, kiha nje ekspozite me 21 maj “Portrete te bardha te vendlindjes”, m rastin e 100 vjetorit te Kuvendit te Kunikut e cila iu dedikua 100 vjetorit te themelimit te shtetit shqiptar. Ne fotografite e mia ka motive te ndryshme, prej kronikave ditore e deri te ato artistike, fotografi te shkaterrimevet e ludfte ma s´pari ne Bosnje e mandej ketu ne Kosove dhe te gjitha jane nga natyra. Edhe njerezit i dua ne natyre dhe s´me pelqen aspak te fotografoj ne studio, sepse eshte artificiale. E dua natyren dhe veprimet e njeriut brenda saj. Ndersa tematika kryesore eshte etnosi i shqitpareve”.


Nje dashuri tjeter-Skulpturat nga natyra

Brenda forografise se Hadergjinajt ka edhe skulturpa nga natyra, ic eshte Loja e gjarpinjeve nga rrenjet e geshtenjes,  koka e demit etj. Te 1300 eksponater e tij  ., te cialt i ka emeruar “Skulpturat e mia naive” jane te skpozuara ne muzeun personal ne fshatin e lindjes se tij,ne Pobergje.

“Here-here edhe nje lule kenaq
sa  nje pranvere e perjetshme…”

“Ato jane skulptura te gdhendura nga dore e natyres, sigurisht te modifikuara paksa nga une, te cilat i kam vendos ne muezun tim personal, ne Pobergje.Deri me tani i kam mbledh rreth 1,300 eksponate, kryesisht te artizantave fshatare, sepse une vi prej fshatit dhe megjithese nuk jetoj ne fshat,une mburrem me prejardhjen nga fshati. Sa ka interesim per fotografite e mia…”.


Prandaj, footgrafite te tij mbesin te kerkuara dhe te cmuara tek artdashesit, megjithese jo ne cdo vend dhe ne cdo shtrese…

”N´perendim ka mjaft interesim dhe fotografite jane mjaft te kerkuara,sepse cdo gje eshte burimore. Madje edhe kornizat i kam nga druri i pishes,me te cilin te paret tane kan ndez zjarrin e kane bere drite,nje dru i bute dhe i kendshem me te cilin jane punaur koritat e qumshtit, baballaret na kane punu hajmali me maje brisku . Por,brenda vendit  jo edhe aq shume se jo secili e kupton artin. Mendojne se arti forografik eshte vec nje shkrepje. Ndersa une, per te fotografuar nje shqiponje apo nje hardhucw kam humbe ore te tera…”.

Motivet kryesore-Jeta ne bjeshke e ne fshat
(Foto Sadri Hadergjonaj)

“Ai qw nuk ka fotografi-nuk ekziston…”


Por,kritika te nivelit me te lart vine nga ata qe e kuptojne dhe dine ta vleresojne artin e se bukures. Gani Xhafolli shkrimtar, Sadri Hadergjonajn e pershkruan si  nje artist te paemitueshem me nje  shqise te vecante per fotografine dhe ngjyren.

“Brenda saj eshte jeta, eshte dhembja dhe bukuria magjike. Nepermjet ngjyrave flasin  ndjenjat, flasin te gjitha qelizat, flet  shpirti. Here-here edhe nje lule ne bore kenaq sa nje pranvere e perjetshme. Kur e fotografon edhe nje peme ky artist i rralle shnderrohet edhe ne gjeth dhe jep frymen e vet. Here here edhe pikave te gjakut  u jep drite te perjetshme. Dhimbjen dhe dashurine e sheh edhe ne nje rige shiu edhe ne nje dege te thyer edhe ne nje cope guri te vetmuar”.

Sipas z.Xhafolli, Sadri Hadergjonaj eshte nje fenomen i pazakonshem i cili ka nje energji magjike qe me syrin e nje aparati ta ze edhe lotin e ajrit dhe enderren e nje pylli dhe te nje kroi.

Vazhdimisht kerkon tensione dramatike, kerkon kulme te artit dhe metafora te nje thellesie artistike qe sheron neurozat e kohes…Perbrenda nje luleje ne shi dhe nje kulmi te djegur shihet plaga e nje shekulli. Ritmi muzikor edhe struktura, hija, drita dhe ritmi i nje kulle te shnderruar ne histori e balade. Sepse ka ardhur koha qe ai qe nuk ka fotografi nuk ekziston. Sadri Hadergjonaj eshte ne kerkim te fotografoje  edhe shpirtrat e te zhdukurve nga barbartet…dhe enderrat e te gjithe yjeve te lisire…dhe t´i ringjalle edhe te gjithe ata qe mungojne”.

Nga rimat elegjike te kapjet e hareshme e portretet gazmore

Edhe kjo eshte pjese e rrugetimit te fotografit Hadergjonaj

Fotografite e viti te fundit te shekullit XX-te dhe te vitit te pare te shekullit tone, s´kish si te ishin ndryshe pos imazhe dhimbjesh, djegjesh, rrrenimesh. Ishin pamje te njerezve te pikelluaar e te lodhur, te grave te rrezbitura, te mureve te shembur, te oxhakeve qendrimtare…,thote Salih Kabashi gazetar dhe editor.


Ato ishin imazhe te shkrumbit e te prushit, ne te cilet ishte djege vendi i tij. Ishin imazhe te lotit e te vajit te njerezve qe kerkonin te humburit e pa varr e te pa nishan. Ato ishin rima elegjike…Por, natyra opitmiste e Sadriut nuk mundi te qendroje gjate ne denesjet e ne vajin e shkatrrimeve te luftes. Ai iu kthye portretve gazmore dhe kapjeve te tjera me te hareshme, me te gjalla. Me shkrepjet e tij sikur edhe ne periudhen e mesiperme, vazhdonin  me mgulm shenimet fotrgrafike per kroniken e shnderrimeve te ngadalta por te sigurta te ecjes kosovare perpara. Nderkohe qe te gjitha pamjet e tij te kapura vetetimthi kane nje tipar karakteritik:bukurine e natyres dhe te njeriut”-vlereson z.Kabashi ne kritiken e tij, te cilen e perfundon me urimin:

“Sadri Miftari,  pac edhe mijera e mijera shkrepje te reja!”

Sadri Miftar Hadergjonaj eshte femije fshati i lindur ne tebane.Prandaj,fokusi i aparatit te tij gjithmone mbeti i kthyer kah bjeshka…(Foto S.H)

Perfundoi edicioni i katert i festivalit ”Eshke e Ndezur mbi Shkelzen”

Rapsodi legjendar Dervish Shaqa

19 korrik 2012, Radio Kosova, Festivali tradicional“Eshke e Ndezur mbi Shkelzen” tubon ne Decan soliste dhe ansamble nga te gjitha trojet mbareshqiptare,te cilet prezantojne para publikut artdashes vlerat burimore te viseve prej nga vine. Mbeshtetur nga Ministria e Diaspores ne kuader te manifestimit shtetror “Ditet e Mergates”, per tri nete me radhe ne qender te Decanit jehoi  kenga dhe vallja shqipe e cila u percoll me interesim te vecante nga publiku i gjere.




Dervish Shaqa e la Aliun
 vetem nente muajsh


Te gjata, te ngrohta  plot kenge e valle, ishin tri netet e festivalit “Eshke e Ndezur mbi Shkelzen”, hareja e te cilave edhe sivjet do t´mbahet mend  gjate nga te gjithe artdashesit. Nga zemra e Decanit ku brenda nje skene te vetme ishin mbledhur artiste nga viset mbareshqiptare jehona e melosit burimor pershkonte qytetin e fshatrat dhe shkonte e ngujohej ne Gryken e Decanit per t´u bere nje me gurgullimen e Lumbardhit te kumbueshem. Dhe kjo u be e mundur fale trimave te cilet luftuan e u flijuan per lirine e Kosoves, thote Ali Dervishi,djali i rapsodit legjendar Dervish Shaqa: 

”Faleminderit prej atyre burrave te medhenj qe luftuan per kete dite dhe atyre qe rane ne altarin e lirise. Emri i tyre eshte i rende sa kerrshat e Bjeshkve te Nemuna, se fale gjakut te tyre sot Dervish Shaqa kendon midis Decani edhe permes kenges e ban bashkimin e trojeve shqiptare. E dikur kur i degjojshim Radio Kukwsin e Radio Tiranen, nana dilke prane dere e na rujke se na la baba midis gjarprinjve”.

Dervish Shaqa  i pakrahasueshem jo vetem per familjen e tij…



Festivali Eshke e Ndezur mbi Shkelzen i kushtohet legjendes se foklorit Dervish Shaqes dhe plejades se rapsodeve tjere te komunes se Decanit qe shkuan hapave te tij. Fuqia e zerit te tij kalitet ne mendjen e te gjithe atyre qe degjojne kenget e tij te pavdekshme, te cilat i perkasin fondit te arte te muzikes shqipe.Prandaj, per djalin e tij te dyte, Aliun, Dervish Shaqa mbetet unikat dhe i pakrahasueshem.


Rapsodi Rrustem Beqiri

 ”Kur ka kendu Dervish Shaqa, toka shqiptare asht cu peshe. Prandaj, ky festival e don vetem nje emer dhe nje fotografi:ate te Dervish Shaqes. Sepse Dervish Shaqa nuk ka kendu vec me Demush Nezirin por ka kendu me Deme Ali Tarakun,me Hysen Uken, me Lan dobren, Shaqe Avdine-deshmor. Askush si Shaqe Avdia e  Rrustem Beqiri nuk ia ka perngja zerit te Dervish Shaqes. Une kur e kam degju Rrustem Beqirin, i mshelsha syte e mendojsha si po knon baba. Shaqa bile permendet, Rrustemi s´asht permend kurre si rapsod neper keto festivale,edhepse asht gjalle…E n´Shqipni ka kendu me Shaban Salihun, me Rame Deline, me Maksut Deline,me Fadil Berishen dhe me Grupin kosovar te Rashbullit. Dervish Shaqa  ka qene para te gjitheve por, edhe te gjithe keta kane qene perkrah e pas tij. Prandaj jo vec une por edhe neper popull e kam degju se n´balle te festivalit takon emri dhe fotografia e Dervish Shaqes e te gjithe rapsodet tjere rreth e rrotull tij.”,rrefen Aliu.

Dervish Shaqa nepermjet zerit te tij u njoh e u perjetsua, edhepse koherat barbare se bashku me Demush Nezirin i shtyne te arratisej ne Shqiperi, pa mundur t´i rikthehej familjes kurre me.

”O kone veshtire shume, se kemi rrnu midis gjarpinjve, me koke te varur. Kemi pas shtyerje, perpaljese, bastisje, burgosje, tetana vetem pse jemi kone te bijte e Dervish Shaqes…Neve na shkojke tane dimni tuj hip maje kulle me e kthy antenen here prej Radio Kukesi here prej Radio Tirane, me e degju baben tuj kendu.Kur shtrypshim e gjejshim nanen here tuja ardhe kah bunari e here tuj na prit ner dud, prej tutve si por rrzohem. Thojke:”Cka me i thane Dervish Shaqes une kur t´rrzohi ju prej kulle?”,shton Aliu.


Rapsodi Demush Nezi


Demush Neziri-Bashkudhetar i tij ne kenge e nje jete

Ne radhen e rapsodeve te cilen kenduan ne duet me rapsodin legjendar,por njeherit edhe bashkeudhetar ne fat e ne vuajtje ishte kusheriri Demush Neziri, i arratisur ne vitin 1956, ku vazhduan jeten deri ne shuarjen e tyre. Binaku, eshte djal i dyte prej te tre femijeve te Demush Nezirit nga Lluka e Pohtme te cilet u rriten jetime me baba gjalle.

“Kujtimet e mia jane shume te vona. Babai mua me ka lene te nente muajve kur ka dale ne vitin´ 56, ka qene aksioni  armeve dhe baba ka qwnw i akzuzuar  per vrasjen e gjashte serbve. Prandaj, i eshte dashur patjeter te largohet nga vendlindja, nga familja, shoqeria e farefisi. Prandaj, per ne ka qene nje jete shume e veshtire. Mirepo, fale kusherinjve dhe dajeve nga Isniqi, te cilet gjithmone i kemi pas prane edhe ne momentet me te veshtira,  ne ia kemi dale me shpetu pa ardhe deri te me e  keqja, kuptohet, sa i perket ekzistences. E, te mos flasim per maltretime e bastisje  nga UDB”.

Por, edhepse sonte te gjithe do te deshironin qe edhe bashkeshortja e Demush Nezirit, Dyka te ishte sonte e pranishme, mosha e shyte nuk ia ka lejuar te jete pjese e festivalit. Por, edhepse ka kaluar te  80 tat, lokja ende ka ruajtur kthjelltesine dhe sonte nuk ka harruar qe me ane te te birit, Binakut, te percjell te fala per te gjithe te pranishmit ne festivalin e sontem.


Nana Dyke

“Keni te fala te perzemerta nga lokja,sic e quani ju,me deshiren qe te gjithe te kalojme si 
eshte me se miri. Asaj i vjen shume keq qe nuk ka mund te jete me ne sonte ne kete festival madheshtor, por ajo tha se me mendje e shpirt eshte sonte me ne. Nana tashme i ka kaluar 85 vite dhe mosha e ban te veten. Por, ju jeni te mireseardhur perhere ne familjen tone, qe te bashkebisedoni me loken tuaj, se bijat e Isniqit edhe 100 vite me i pas jete, jane enciklopedi”.

Melosi popullor, gurgullime Lumbardhi e ujevare Valbone

Arratisja e Dervish Shaqes dhe Demush Nezirit se bashku me Adem Ramen me 8 mars 1956  u ruajt dhe u shpernda si nje legjende. Jeta e tyre nga populli u percoll se largu me interesim, perderisa kenget e tyre u ruajten dhe u percollen neper breza rapsodesh te rinj.

 Ato kenge po jehojne  edhe sonte ne sheshin e Decanit dhe ashtu te ngrohta e te dashura per te gjithe, gershetohen me kenge e valle te viseve tjera mbareshqiptare, te cilat jehojne ne nderim te prijetarit te folkorit burimore Dervish Shaqes dhe rapsodeve te tjere decanas.Sepse,thote Deli Metalijaj, koreograf i Unionit Artistik Kombtar  Shqiptar dhe koreografi i ansamblit “Dardania” nga Tropoja:


 “Arti gjithmone shperthen si ujevarat e Valbones dhe shperndahet tutje, si Lumbardhi i Decanit duke pushtuar cdo zemer. Vertet eshte kenaqesi te shohesh kete interesim teper te vcante, qe nga ora 20-te kur fillon deri ne 12-te te nates, te gjithe artdashesit qe nga mosha 7-te vjec deri ne moshen 80 vjec e ndjekin me interesim te madh. Dhe kjo me len pershtypjen se arti nuk shterron kurre”.

Decani ka tradite ne organizimin e festivaleve


Drejtori Hasan Cacaj,me pjesemarres ne festival,foto S.H.

Festivali gjithkombtar “Eshke e Ndezur mbi Shkelzen” sivjet organizohet per te katerten here dhe si i tille, tashme ka marre karakter tradicional. Pikerisht per kete,organizimi i tij nuk eshte me sfide,thote Hasan Cacaj,  drejtor i ketij festivali:

“Organizimi i festivaleve te tilla sa eshte  kenaqesi poaq eshte  edhe pergjegjesi, duke pasur parasysh se ketu marrin pjese soliste, grupe dhe ansamble nga te gjitha trojet  mbareshqiptare. Mirepo, duke qene se Decani ka kriju tradite ne organizimin e festivaleve te tilla, cdo gje ka shku si eshte me se miri”.


Per tri nete me radhe, sheshi i Decanit u pushtua nga artdashesit shumte te cileve nuk iu mjaftonin te qindra karriket e radhitura pergjate oborrit te objektit komunal per te shijuar nga afer kengen shqipe e cila ngulitej thelle ne zemren e cdo grupmoshe. Dhe kjo eshte nje e papritur e bukur,mendon z.Cacaj:

Eshte per t´u befasuar knaqsisht  nga pjesemarrja aq e madhe e te rinjve dhe te rejave per t´i percjell festivalet e tilla, duke pas parasysh se te rinjt me shume deshirojne te shohin muzike te zhanreve tjera. Prandaj, ne jemi te befasuar per mire dhe tejet te kenaqur me pjesemarrjen”.

Dashuria per kengen shqipe ne zemren e cdo grupmoshe



Skena e festivalit  “ Eshke e Ndezur mbi Shkelzen “ foto S.H.
 




Skena e festivalit  “ Eshke e Ndezur mbi Shkelzen  foto S.H. 

Ndersa, interesimi me i madh verehej tek familjet nga diaspora, prania e te cileve ishte pernate e me ne rritje. Enver Pajazitaj nga Isniqi me vendbanim ne Zvicer, eshte tejet mirenjohes per iniciativen e komunes se Decanit qe festivali te shtyhet ne kohen kur mergimtaret vine per pushime :

“Eshte nje iniciative per cdo levdate,sepse ketu kemi rastin qe gjenerata e dyte ne diaspore te jete prezente per tri nete radhazi per t´u njohur per se afermi me vlerat tona kulturore. Dhe, sikur qe dikush merr nga atdheu nje kostum, nje fyell, nje qifteli apo nje grusht dhe nga bashqja  tij, ne do t´marrim kujtimet nga ky festival. Sepse , nga ajo qe u preznatua ne keto nete te fetivalit cdonjeri prej nesh ka gjet dicka qe te mund ta marr me vete te them, si nje infuzion apo medikament qe ta perballoje   edhe mergimin duke kujtu kete festival edhe traditen e ruajtur nder shekuj”.

Ndersa, edhe Qazim Zejnaj nga Irzniqi me banim ne Bern, eshte i entuziazmuar nga muzika qe po prezantohet ne festival:


“Vertet, muzika eshte ushqim i shpirtit te njeriut, bukuria shpirtrore dhe virtytet morale te nje kombi shihen edhe ne aspektin e kultures.Ajo eshte art ne vete. Mirepo, folkori burimor ka dallim te madh me muziken qe behet ne diaspore, ku zakonisht te rinjte tane kane deshire te kene nje muzike tjeter. Ndersa kur vime ketu, vertet kemi nje nostalgji aq te madhe per kete muzike saqe eshte kenaqesi e madhe qe edhe gjenrata e ardhshme ta degjojne, ne menyre qe te fokusohen pastaj ne kete muzike dhe mos ta harrojne kulturen tone”.

Dhe, perafrimi me i madh me diasporen tone ishte edhe qellimi i shtyrjes se ketij festivali ne kete kohe, shton z.Cacaj

“Ne ashtu edhe kemi planifiku, meqense eshte mire qe edhe mergimtaret tane te njofotohen dhe te afrohen edhe me shume me vlerat e kulturess dhe te folklorit shqiptar. Prandaj kemi organizu ne kete sezone dhe interesimi tyre ka qene tejet i madh”.



Binaku,djali I demush Nezirit(i dyti majtas),

Shtyerje e festivalit -shenje dashurie e perkushtimi ndaj mergimtareve

Festivali “Eshke e Ndezur mbi Shkelzen” sivjet eshte mbajtur ne kuader te manifestimit shtetor “Ditet e Mergate”,me c´rast, Ministri i Diaspores Ibrahim Makolli u takua me 
mergaten decanase duke prekur nga afer brengat e tyre.Ministri ne kete takim nxori n pah kontributin e pakontestueshem te mergates ne te gjitha proceset:

“Kur flasim per mergaten tone, duhet ditur kontributin e saj ne te gjitha proceset neper te cilat kemi kaluar,sidomos sne proceset politike ne fund te viteve 80-te dhe ne fillim te viteve 90-te, ku secili mergimtar yni ka qene ambasador i shtetit te Kosoves, ambasador i shqiptareve. Mergata jone ka nje rol te vecante, mos te them, rolin kryesor ne organizimin politik dhe ne organizimin ne teresi te jetes ne Kosove qe prej vitit 90-te e kendej, ku nuk eshte krijuar asnje e hyre. Ne ate sistem, edhe arsimi, edhe shendetsia, edhe kultura edhe institucionet jane mbajt nga mergata jone. Poashtu, mergata jone ka marr pjese te drejtperdrejt ne ndertimin e Ushtrise Cliritmare te Kosoves dhe ne procesin e clirimit te Kosoves jo vetem ekonomikisht, por vertet ka qene organizatorja e luftes se armatosur ne Kosove”.

Decani, shembull i integrimit te brendshem

Ne kuader tw festivalit treditor, Lidhja e Historianëve,, Ali Hadri ’’në Deçan mbajti tribunë kushtuar rapsodëve të trevës se Dukagjinit. Azgan Haklaj,  Drejtor i Unionit Artistik të Kombit Shqiptar tha se ky festival në prag të shënimit të 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë për gjithë popullin shqiptar ka rendësin e tij të veçantë .Sipas ambasadorit te Shqipërisë në Kosovë , Islam Lauka:”Deçani,ky vend i traditave dhe kjo mikpritje e ngrohte për mua janë shumë të vlefshme sepse Decani është vendlindja ime e dytë.”



Ekspozita  fotografike e Sadri Hadergjonajt

 Ndersa, per Salih Kabashin, gazetar dhe editor, i cili ishte prezent ne hapjen e ekspozites personale te fotografit decanas,  Sadri Hadërgjonaj:

“Decani, dalngale po merr tiparet nje qyteti te kutlures. Ketu madheshtia dhe bukuria perhere kane qene te pandara. Duket e ketyre kualiteteve po u has htetg dhe po u krijon hapesire zhvillimi nje mendesi e  re qeverisjeje. Decani dhe decansit me gjase kane gjet nejri tjetrin. Ndersa, pikerisht ketu po cel shtegun nje tradite. Decani po sjell ne kullat dhe ne sheshet e tij edhe artin e kulturen e viseve te tjera. Kjo domosdo shton njohjet, perforcon bashkepunimin dhe nxit integrimin e brendshem si parakusht i te gjitha integrimeve te tjera”.

Ne Decan cdo vit shpalosen vlerat autoktone te folklorit shqiptar

Deli Metaliajaj, mjeshter baleti dhe koreograf,  si anetar i jurise se festivalit te sontem vlereson nivelin e prezantimeve te solisteve, grupeve dhe ansambleve pjesemarrese.

Cmimi“Dervish Shaqan dahet cdo festival
 




CmimiDervish Shaqa ndahet cdo festival

“Si anetar i jurise ne lemine e koreografise mund te them se edhe ne kete edicion te katert te festivalit ”Eshke e Ndezur mbi Shkelzen” po shpalosen vlerat autoktone te Rrafshit te DukagjiniT dhe te gjithe  shqiptarisw.Ne  vallet autoktone si dhe vallet e krijaura nga koreografe verehen perpjekjet per pasqyrimin e vlerave,forces dhe qendreses se popullit tone nder shekuj”,thote z.Metalijaj, i cili si  pjesemarres i vazhdueshem i ketij festivali mund te bej edhe krahasime.

“Ky eshte me teper nje takim emocional ku  soliste dhe ansamble nga secila treve mundohet ta pasqyroje shpirtin , traditen dhe vlerat autoktone te zones prej nga vjen, sepse  kenga dhe vallja jane shenje identifikimi i nje kombi se cili jemi. Dhe, per mendimin tim, para dy vjetesh ishte nje fetival me i organizuar, me briliant dhe sivjet sikur ka nje renje. Se nga kjo? Mbase komuna, mbase investimet e qeverise, buxheti i limituar apo ku di une? Por, eshte per t´u pershendetur se, pavaresisht te gjithave ai po gjen forcen per t´u shpalosur perseri me rastin e 100 vjetorit te pavaresise se Sjhqiperise. Uroj qe te jetw nje vazhdimesi e ketyre vlerave per t´i ruajtur dhe per t´i trasheguar tek brezat qe po rriten.”
 


Kengetari Arif Vladi ”Qytetar Nderi”Cmimi Dervish Shaqa ansamblit ”Tirana”

Ne mbremjen finale te festivalit “Eshke e  Ndezur mbi Shkelzen“, kengetari i mirenjohur nga Shqiperia Arif Vladi u Shpall “Qytetar Nderi“ i komunes se Decanit. Me kete rast Vladi tha se:
 

“Krahas nderit  une do t´bart përgjegjesi më të madhe si banor më i ri i këtij qytetit. Andaj iu falenderoj  nga zemra që pikërisht në 100 vjetorin e shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë, ju me nderoni mua e me kete edhe gjithë kombin shqiptar“.




Arif Vladi, “  Qytetar Nder i i Decanit

Perderisa, po ne naten e trete dhe te fundit te ketij festivali me karakter garues nga juria profesionale Cmimi i Festivalit DERVISH SHAQA iu dha ansamblit Tirana. Dhe, kjo per jurine nuk ishte aspak e lehte, duke pasur parasysh se per tri nete me radhe ka pas performanca mjaft te mira, thote drejtori i festivalit, Hasan Cacaj.

“Po,ky festival gjithmonw eshte garues dhe une jam shume i kenaqur se ka pas performanca mjaft te mira. Keshtu, juria profesionale vendin e trete ia ndau SH.K.A “Baba Mixhe“ nga  Juniku,  Vendin e Dyte  ansamblit “Shote Galica“, nga Drenasi, perderisa Vendi i Pare i takoi ansamblit  “Tirana“ vertet ne menyre te merituar. 

Dhe nje vleresim i tille ka domethenje te madhe per ansamblin Tirana,thote  Suela Konjari, drejtoreshe e Qendres Kutrore Tirana, ne kuAder te se ciles eshte edhe ansambli fitues.
“Eshte nderi me i madh qe na eshte bere jo thjesht si cmim, por si dhurate shume e bukur 
me rastine e 100 vjetorit te shtetit shqiptar”.

Cmimi i Pare i Festivalit  Eshke e Ndezur mbi Shkelzen“i takoi Ansamblit  “Tirana“, foto Sadri Hadergjonaj
 

Festivali mbarekombtar“Eshke e Ndezur mbi Shkelzen“ , i cili mbledh ne nje skene soliste, grupe dhe ansamble nga te gjitha viset shqiptare u mbajt nen patronatin e kryetarit te komunes Rasim Selmanaj dhe u mundesua nga Ministria e Diapores.


Cmimi i Pare i Festivalit  Eshke e Ndezur mbi Shkelzeni takoi Ansamblit  Tirana“, foto Sadri Hadergjonaj

Kushtet që Kosova duhet të plotësojë për t´u pranuar në BE

18 korrik 2012, Dojce Vele, Toleranca ndëretnike, fqinjësia e mirë, marrëdhëniet e mira me shtetet BE-se dhe normalizimi i marrëdhënieve  Kosovë-Serbi, janë disa nga kushtet që duhet plotësuar Republika e Kosovës në mënyrë që të 27 shtetet e BE-së të flasin me një zë. 

Evropa nuk është e interesuar që me pranimin e Kosovës dhe të Serbise në Bashkimin Evropian, të tërheq brënda vetes konflikte të pazgjidhura. Toleranca ndëretnike është vlerë demokratike. Liberalizimi i vizave kërkon plotësimin e kushteve nga Kosova. Riatdhesimi , një garanci se të gjithë qytetarët që hyne ilegalisht në BE, një ditë do të rikthehen në vendi  e origjinës. Ndersa,  qëndrimi i njëzëshëm i 27 shteteve të Bashkimit Evropian kërkon pranimin e “rregullave të lojës” dhe plotësimin e parakushteve, kryesori nga të cilët është normalizimi i marrëdhënieve Kosovë- Serbi”,  mendon ambasadori i Republikes Federale të Gjermanisë në Kosovë,  dr.Ernst Reichel, i cili të dyja shteteve ua kujton se refuzimi i kërkesave të BE-së nuk don të thote pengesë e tjetrit për futje brënda Bashkimit Evropian, por problem për vet atë shtet.
“Dhe në gjithë këtë,  përgjegjësia kryesore bie së pari mbi qeverinë e Kosovës, pastaj mbi parlamentin, opoziten, shoqërine civile, mediat si dhe qytetaret,thotë diplomati gjerman. Edhepse Kosova gjatë katër viteve të pavaresimtit  ka bërë mjaft hapa përpara, nëse Evropa ja arrin qëllimit që Kosovën ta josh me hyrje në BE për të arritur vendimet e duhura si: në ekonomi, në administratë, në privatizimin e mirëfilltë dhe në fushën e jurisprudencës, atëherë kjo është një situate fitimprurëse për të dyja palët. Prandaj, në vend se të pyetemi  se kur do të pranoheni në BE, duhet t´i rrekemi punës dhe t´i plotësojmë kushtet për këtë“.
Cliff:Pa implementimin e Pakos së Ahtisarit s´ka demokraci të mirëfilltë
Manastiri i Decanit
Sipas ambasadorit të Britanisë së Madhe në Kosovë, Ian Cliff, Plani i Ahtisarit mbi bazën e të cilit Kosova me 17 shkurt 2008 shpalli pavarësinë, bazohet në standardet e Bashkimit Evropian, sic janë: demokracia, respektimi i të drejtave të njeriut, transparenca , të drejtat e pakicave dhe e drejta mbi trashëgimine kulturore, të cilat janë të rëndësishme për Kosovën.
“ Dhe, megjithëse 5 nga të 27-të vendet e Be-së ende nuk e  kanë njohur pavarësinë e Kosovës, megjithatë implementimi i Pakos së Ahtisarit është e vetmja rrugë që shton numrin e  njohjeve të Kosovës-shtet dhe përafrimin me BE-në. Ndërsa, respektimi i pakicave dhe i trashëgimisë kulturore që janë të përfshira në Propozimin e Ahtisarit, është e vetmja mënyrë bindëse për shtetet e tjera që ta njohin Republikën e Kosovës. Krahas ligjeve tjera, i vecantë është Ligji mbi Zonat e Vecanta mosrepektimi i plotë i të cilit  do ta demtonte  imazhin e  Kosovës edhe në sytë e vendit tim i cili përkrah pavarësinë e saj. Ndërsa në këtë,  Kosova  ju nuk po bën aq sa duhet”.
Reichel:Lufta kundër krimit të organizuar-Kusht per liberalizimin e vizave
 
Qytetarët e Republikës së Kosovës janë të vetmit në rajon të cilët i nënshtrohen regjimit të vizave. Ndërsa, njëri ndër kushtet teknike për liberalizimin e vizave është shkatërrimi i grupeve kriminale, në të cilën fushë Kosova ka shënuar rezultate të dukshme. Vetëm të martën, në aksionin më të fundit të Policise së Kosovës në Mitrovicë dhe Prishtinë, falë bashkëpunimit me Malin e Zi, Hungarinë, Austrinë dhe Zvicrën u arrestuan nëntë të dyshuar për kontrabandë me migrantë, falsifikim të dokumenteve dhe kontrabandë me armë dhe municion. Ndërsa, fakti se të gjitha shtetet e rajonit e kanë fituar liberalizmine vizave dëshmon se kushtet që ka parashtruar Evropa për pranim në BE nuk jane te parealizueshme, mendon diplomati gjerman, Reichel.
Radhe te gjata per viza para ambasadave
“Por, nëse liberalizimi i vizave bëhet aktualisht në Kosovë, ku secili njeh secilin dhe mund të sigurohen gjithfarë dokumentesh, atëherë Evropa nuk do t´kishte kurrfarë kontrolli mbi njerëzit që hynë brënda saj me një identitet të rrejshëm. Nëse qytetarët qëndrojnë për kohë të gjatë dhe ilegalisht, atëherë Evropa duhet të ketë garanci që këta qytetarë mund të rikthehen në vendin e origjinës dhe të integrohen, në mënyrë që pas kthimit mos të ulen përsëri në të njëjtin autbous për t´u kthyer prapa në shtetet e Be-së. Kjo është ana tjetër e medaljes e lirisë së lëvizjes. Prandaj,  liberalizimi i vizave do të varet nga plotësimi i kushteve të cilat vlejnë jo vetëm për Kosovën po për të gjitha shtetet e rajonit. Ndërsa,  për moszgidhjen e deritanishme të problemitt të veriut, faji nuk bie mbi Kosovën por mbi Repulikën e Serbisë, cila vazhdon financimin e strukturave paralele në atë pjesë të Kosovës”.
Qytetaret e Kosoves,te vetmit ne rajon me regjim te vizave
Në  takimin e  tretë plenar te  Qeverisë së Kosovës dhe autoriteteve të Brukselit, të mbajtur javen e kaluar në Prishtinë, Komisioni Evropian kërkoi nga institucionet e Kosovës përparime konkrete në:  sundimin e ligjit, integrimin e minoriteteve, reformat në administratë, reformat zgjedhore dhe zhvillimin e tregtisë së lirë, të cilat konsiderohen si parakusht për të shtyrë përpara procesin e stabilizim-asociimit.
„Kosova është vendi më pro-evropian. Mirëpo, vetë integrimet evropiane janë një proces kompleks në të cilin sa më thellë futesh, komplikohet edhe më shumw”, deklaroi Samuel Zhbogar, Përfaqësuesi i Posaçëm dhe shefi i Zyrës së Bashkimit Evropian në Kosovë, duke premtuar mbeshtetje në menagjimin e integruar të kufijve dhe luftimin e krimit të organizuar dhe të korrupsionit në Kosovë. Atë ditë kryeministri i Kosovës Hasim Thaçi i siguroi përfaqësuesit e BE-së me përkushtimin e qeverisë që ai drejton për përmbushjen e kritereve të kërkuara duke treguar përkushtimin në vazhdimin e fuqizimit të strukturave institucionale për integrim në Bashkimin Evropian.
Te 27 shtetet e BE-se nuk flasin me nje ze (Foto DW)
Toleranca ndëretnike, fqinjësia e mirë, marrëdhëniet e mira me shtetet BE-se dhe normalizimi i marrëdhënieve  Kosovë-Serbi, janë disa nga kushtet që duhet plotësuar Republika e Kosovës në mënyrë që të 27 shtetet e BE-së të flasin me një zë. Regjimi i vizave vazhdon të aplikohet. Rikthimi i të zhvendosurve dhe riintegrimi i të riatdhesuarve ngelen sfidë.P ërderisa, edhe shumë punë mbetet për t´u bërë në zhvillimin e ekonomisë, në administratë dhe në fushën e jurisprudencës. Mirëpo,të kontaktuara nga DW zyrtarë të lartë shtetror dhe perfaqësues ministrishë nuk shprehën gatishmërinë të flasin për hapat e bërë në këto fusha, sfidat gjatë ecjes drejt BE-së dhe edhe sa kohë i duhet asaj për t´u bërë pjesë e familjes evropiane? 

Ban Ki Moon qëndroi në Kosovë

Ban Ki Moon(Foto DW)
24 korrik 2012,Dojce Vele,Zgjidhja e tensioneve në veri, marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve, qështja e të pagjeturve, të drejtat e pakicave dhe ruajtja e trashëgimise kulturore ishte mesazhi që Sekretari i OKB-së ia përcolli Prishtinës. Vizita e sekretarit Ban vie në kuadër të një turneu në shtetet e dalura nga ish- Jugollavia.

Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës së Kombeve të Bashkuara Ban Ki-Moon, mesazhin  për rëndësinë e një fqinjësie të mirë dhe mirëkuptimi të ndërsjellë e  percolli edhe tek liderët e Kosovës dhe te populli i saj, i cili sic u shpreh, ka vuajtur shumë nga konflikti  dhe është në kërkim të një të ardhmeje në paqe dhe prosperitet. Ndërsa, Prishtinës dhe Beogradit iu bëri thirrje për intensifikimin e qështjes së peronave të pagjetur, si një e drejtë fundamentale njerëzore dhe një hap për pajtim të ndërsjellë.
 
Ban ki Moon:”Zgjidhje e problemeve nëpërmjet dialogut pasqor”
 
Ura e barrikaduar e Lumit Iber ne veri te Mitrovices
“Mbetem i shqetësuar për situatën në veri të Kosovës dhe eskalimin e tensioneve përgjatë viteve të fundit.  Është thelbsore që qëshjtet e ndjeshme dhe komplekse të lidhura me veriun e Kosovës të zgjidhen nëpërmjet një dialogu të sinqertë e paqsor.Pikëpamjet e komuniteteve të cilët preken drejpërsëdrejti nga këto tensione janë parësore. Zërat e tyre duhet të degjohen, ndërsa të drejtat e tyre bazë dhe nevojat duhet të prezantohen në mënyre demokratike”.
Në konferencën e shkurtër për media në Aeroportin Ndërkotmbar “Adem Jashari”, në të cilin sekeretari Ban Ki Moon u takua  me presidenten Atifete Jahjaga dhe me kryministrin Hashsim Thaci pa asnjë element protokolli shtetor, kërkoi angazhim më të fuqishëm në normalizimin e marredhnjeev me Beogradin nepermjet nje dialogu te perkushtuar dhe te sinqerte-kerkese kjo sipas tij,e shtruar paraprakisht tek lidershipi i Beogradit. Ndersa ne fund, ngushelloi popullin e Kosoves per humbjen e Ali Podrimes, “poetit tw madh tw Kosoves dhe artistit te njohur nderkombtarisht”.
 
Thaci: “Vazhdimi i dialogut, pas implementimit të marrëveshjeve të arritura”
 
Kryministri i Kosovës Hashimt Thaci, viziten e Ban Ki Moon-it në Kosovë e vlerësoi si historike. Ai theksoi se sekretari Ban njeh realitetin e ri ne Kosovë dhe repekton aspiratat e popullit të Kosovës për një të ardhme evropiane, duke ia sugjeruar të njëjtën edhe presidentit të sapozgjedhur serb, Tomislav Nikoliq.
Kryeministri i Kosoves Hashim Thaci
 
“Së pari duhet të ndodh implementimi i të gjitha marrëveshjeve  që janë arrit në Bruksel dhe pastaj të shqyrtohen mundësitë e vazhdimit të dialogut teknik për fqinjësi dhe normalizim të marrëdhënieve ndërshtetore në mes të Republikës së Kosovës dhe të Serbisë. Ndërsa, mesazhet për luftë nga presidenti Nikoliq, janë mesazhe të mentalitetit të Sllobaodan Miloshevicit dhe shefit të tij, Sheshelit”.
 
Ban Ki Moon takohet me liderët fetar
 
Pas takimeve me komandantin e KFOR-it, shefin e EULEKS-it dhe atë të misionit të OKB-së në Kosovë, sekretari i organizatës më të madhe botërorë Ban KI-Moon është takuar edhe me krerët fetar në Decan dhe në Prizren.  
 
 “Duke parë Manastirin e  Decanit, unë ia di vlerën edhe më shumë këtij monumenti të trashëgimisë kulturore, i cili është nën mbrojtjen e UNESKO-s. Ndërsa, unë percolla mesazhin tek institucionet e Kosovës për ruajtjen e kësaj trashëgimie, e cila është edhe njëra ndër kërkesat tona ”,i tha sekretari Ban Ki Mund igumenit të Manastirit të Decanit Sava  Janjiq i cili e informoi atë për rëndësinë e këtij objekti të ruajtur nga popullata autoktone përgjatë shekujve.
 
Kishat dhe Manastiret objekte përafrimi dhe jo grindjeje dhe përqarjeje
 
Manastiri i Decanit
Pas takimit me dyer te mbyllura, nuk pati prononcim për media. Ndërsa, igumeniJanjiq tha për DW-në se vizita e sekreatrit Ban nuk kishte karakter politik.
 
“Është shumë e rëndësishme që sekretari Ban ki Mun është njoftuar me këto vlera kulturore ,sic e tha edhe ai, të cilat prezantojnë nje pasuri të madhe të gjithë popullit të Kosovës dhe se manastriret dhe kishat duhet të jenë vende të pajtimit dhe të përafrimit ndër njerëz dhe jo të grindjeve dhe të përqarjeve. Të njëjtën e konfirmuam edhe ne., ngaq qendrimi se duhet të punojmë në rritjen e mirëkutimit dhe të pajtimit ndërmjet vete e ndajme të gjithë përfaqësuesit fetarë në Kosovë. Sepse, ne kemi jetuar së bashku ndër shekuj dhe kështu duhet të bashkëjetojmë edhe me tutje”, tha Janjic.
 
Vizita e sekretarit Ban-Historike për Kosovën
Nga baza e KFOR-it në Decan, sekretari Ban Ki Moon në masa të rrepta sigurie u bart me helikopter në bazën  e KFOR-it në Prizren, ku paraprakisht vizitoi klerin katolik në Katedralen e Zonjës Ndihmëtare si dhe atë ortodoks në Kishën e Shën Gjergjit. Përderisa, në Gjaminë e Sinan Pashës sekretari Ban ulur këmbkrq në mësin e krerëve fetar  tha se:
Sekretari Ban Ki Mun ne Manastirin e Decanit
”Njerëzit janë të lirë të besojnë në atë që dëshirojnë.  Vizita ime në Prizren është bërë me qëllim që të shoh nga afër bashkëjetesën ndërfetare dhe nderetnike. Kosova është një shoqëri shumë etnike dhe shumë fetare dhe në kuadër të kësaj, njerëzit duhet ta gjejnë harmoninë dhe gjuhën e përbashkët të komunikimit. OKB angazhohet gjithmonë për avancimin e kësaj bashkëjetese”.
Vizita e sekretarit Ban Ki Moon në Kosovë vie në kuadër të një turneu në shtetet e dalura nga ish- Jugosllavia dhe është vizita e dytë e një kreu të OKB-së  pas asaj të Kofi Anani-it me 2002, kur Kosova ishte nën administrimin e kësaj organizate.

Bjeshka e Strellcit joshese per te gjitha grupmoshat

5 korrik 2012, Radio Kosova, Me shperthimin e luftes ne Kosove, rrenimin e infrastruktures dhe zvogelimin e fondit te bagetive, tradita e daljes ne bjeshke u zbeh per kohe te gjate. Me kalimin e kohes  verehet nje interesim gjithnje e me i madh i familjeve per te veruar ne bjeshke.Perderisa ka familje te shumta te cilat kte tradite nuk e braktisen as ne rrethana te jashtezakonhme. Nder to eshte familja Kurtulaj nga Strellci i Poshtem, e cila cdo vere e kalon ne Bjeshken e Strellcit.

Mengjesi i kesaj dite me diell ka pushuar kahere ne Majen e Strellcit, me 2340 metra lartesi mbietdetare, prej se ciles nje ere e lehte verore pershkon majat e pishave dhe rreshqet mbi tebanat ne preher te saj. Jeta ne kete bjeshke eshte rikthyer serish dhe gjalleria e saj nuk ndjehet me vetem ne gumezhitjen e bleteve dhe cicerimen e zogjve se, ato tashme behen nje me zera femijesh, pellitje lopesh e blegerima delesh qe po shtohen perdite. Keto Demush Kurtulajn e kthejne ne koherat e vjetra, kur verimet ne bjeshke ishin pjese e jetes:

Demush Kurtulaj me bashkeshorten Kumrijen prane tebanes
Une jam i lindur ne bjeshke, ne stanishte te Gllogjanit, me ´42 edhe kurre nuk iu kam nda. Viti 97 m´ka gjet ktu me gru edhe ma i mbrami jam  kthy n´shpi. Mandej lufta…Stani na ka shpetu prej lufte.Jane djeg n´stanishte t´Gllogjanit e n´Bri, e n´Musmurat jane shpetu. Vec, m´kujtohet para lufte,para 30-40 vjete, o kone tuj na u djeg stani e mos me pas qene gruaja e Shaban Beqirit si verojhin ate vere n´stane t´Shales, me ardhe me dy kofa uje me e shkym zjarrin si asht kap n´dere, per ne ish ba shkrumb e hi. E dikur o kone kohe tjeter. Kemi qene ma t´lidhur, ma t´afert ndermjet veti. Shumicen e kohes e kalojshim me njani-tjetrint. Edhe neper shpia folke nje za. I zoti i shpise kend e caktojke me dale ne bjeshke si qobanin si baqicen, ata dilshin me dhen e me lope edhe s´kih ma fjale aty. Familja jeme i ka pas 150 krere dhen e 20 krere lope, e kjo na ndihmojke shume se atehere u shitke leshi, qengjat, bylmeti edhe femija u rritshin si pllumbat, sikur po i sheh edhe vet sot. Se, ky asht vend  mire. Dynja ´ska vend ma t´shendetshem, ma s´shumti per astme e edhe per kancer me qene ne fazen e pare, ndihmon shume”.

Jeta n´Bjeshken e Strellcit eshte rikthyer ne forme te re

Por, edhepse jeta ne gjirin e bjeshkes eshte rikthyer ne forme te re dhe tebanat po shtohen perdite si kepurdhat pas shiut, per strellcjanin 70 vjecar, ketu s´eshte asgje me sic ishte dikur.

Ruajtje e tradites se artizanateve, si dikur…
“Shumw ma mire o kone atwhere, taman qysh duhet me qene jeta n´bjeshke me lope e me dhen e me tetana traditat. Tomli u qitke n´korita t´lame e u radhitke n´dollap t´stanit. Kur u cojshe prej gjumit,ta qitke baqica buken e rreshkun e koriten me tomel t´bardhe si bora. Per hijeshi por edhe per arome, iu qitshim dege te holla pishe tinareve te djathit. Edhe mbi dyshek e postaja qitshim dege bredhash, se gjumi u bajke ma i mire. Shih cfare jete asht sot? N´dere t´shpise hip n´xhip e zbret n´dere t´stanit. Me ujesjelles brenda, me gjenerator ,me televizor n´Bjeshke t´Strellcit ma! Gjithcka asht ma mire tash por mua m´duket ma mire atehere e u knaqshim se, o kone nje jete krejt ndryhe. Atehere u mbeldhshim krejt cobanet e nuk u shkepshim deri kah ora nante e, kur na thirrshin me i mjel bagetine e me darku. Tash s´ki as me kone me ndejt “.

Nostalgji per jeten e dikurshme ne bjeshke

Kumrija, bashkeshortja e Demushit kujton me nostalgji kohet e dikurshme ne Bjeshken e Strellcit:

“Vjehrra dilke n´bjeshke-baqicw e une dilsha nga dy-tri jave a nje muaj e rrisha me te. I ndihmojsha cka m´thojke. Gatujsha buken kallamoqe, e  piqsha  ne ogjak me qerep e me sac. Leqenikun,vjehrra e qitke une e piqsha.Shyhret o kone  boll se, kur i kryshim punet deri ne nente a ne dhjete ma s´voni, u dashke me e ndal zjemin se u bajke nxehte. Atehere dilshim tetana e u bajshim bashke ne nje lendine e punojshim tuj fol e tuj kesh deri dy sahat para akshamit. U qojshim me e ba darken e me  i mjel bagetine. Si u hajke darka, flejshim e u cojshim n´sabah te drites. 
Vetem uji i gurrave nuk ka ndryshuar burimin…

Qeshtu vazhdojshim perdite, deri n´shtator e edhe ma voen, me pas bar ´bjeshke. Kur vishim n´shpi me rob e me bylmet,  thirrshim mysafir e u shtrojke darka e “te djergave”me tetana te mirat. Tash s´ka asi shyhreti…“.

Por, standardi i jetes me ujesjelles, gjenerator, infrastrukture rrugore dhe mundesi te vazhdueshme levizjeje eshte larg te dikurshmit,  me netet nen llembe,  uje te nje gurre e perbashket dhe mergim tremujor per bjeshketaret.

“Ja, deri n´vjeshte baqica u dashke me nejt n´bjeshke. Bile u ngjithim n´kambe,se kuajt e ngarkum me e s´kih vend per ne. Tash,n´shpi n´xhip e n´dere t´stanit. Edhe femija e done bjeshken shume . Si t´hiqet bora lypin me dal n´bjeshke”, thote Kumrija, e cila qe nga 26 maji bashke me nje pjese te familjes se saj ka dale ne Bjeshken e Strellcit.

Te gjithe rreth nje sofre ne ahengun e “Te zhdjergave”

Tufat e bagetive ne rritje(matane tebana e Bekim Beqirajt)
Ahengu tradicional “I te qethave” i mblidhte rreth nje sofre te madhe te gjithe bjeshketaret. Ndersa, nje ngjarje tjeter ishin “Zhdjergat”, te cilat pas qendrimit 3-4 mujor ne bjeshke shenoheshin pas zbritjes se perbashket te karvaneve te bjeshketareve.

“Jone kone 10-15 tube dhen e me rend i bajshim “Te qethat” ne bjeshke. U ngjitshim te gjithe prej shpie e u bajshim nja 40-50 veta. I prejshim nga dy qengja ose nje  dele shterpe. Atehere nuk kem pas lengje e birra, por sherbejshim sheqer kokerr me uje t´ftohte prej gurre. Merrshim bore n´Maje t´Strellcit me ba tomel me bore. Qobanet ketu e te shpia u organizojshim me u djer tetane pernjehere. Naten e “Te djergave”, deget e bredhave e te molikave neper shtreter e mblidhshim e i grumbullojshim  te Kroi i Thate” n´kerrsha e i kallshim me gllia. U shihke flaka prej shpie e ne baze te asaj dihej se neser jemi n´shpi. Atehere i ngarkojshim kuajt, i merrshim rob e femije, lope e dhen e u djershim te gjithe bashke emi bajshim “Te djergat”n´hpi me muhabet deri n´gju. Tash, djerem e ngjitem e kurrgja! Ndoshta sot kushtet ma t´mira, por mua m´duket ma sefa atehere…”.

Shperthimi i luftes zbehu per kohe te gjate traditen e daljes ne bjeshke

Ndertime me materjal te forte poashtu
(shtepia e Nysret Shabanit)
Mirepo, traditen e daljes ne bjeshke zbehu rrenimi i infrastukres dhe zvgoedilimi i fondit te bagetive nga lufta.

“Para lufte jone kone nja shtate-tete tufe dhen me nga 100 krere: tufa e  Banush Eminit, Bajrush Rames, Male Sylws, e Shaban Muratit edhe nja dy-tre tjere. Muharrem Gjuka i ka pas 200 krere dhen. Por, erdh lufta e zbraps gjithcka. Bile tash dhente kush nuk asht tuj i dashte. E ma t´mirat jane dhente se tomlin e kane t´mire, mishi i i qengjit eshte i mire“.

Por,  megjithese ne rrethana krejt tjera, me gjeneratore, televizor e ujesjelles, tradita e verimeve ne Bjeshken e Strellcit,vazhdon. Sipas z.Kurtulaj, aktualisht  ne kete bjeshke jane te ndertuara mbi 40 stane, ne te cilat tradicionalisht verojne familjet:  Qelaj, Gjukaj, Kurtulaj, Malaj, Kapitaj,  Hysenlekaj, B ajraj, Fetaj por ka edhe familje te reja, te cilat kane ndertuar stane te reja, sic jane lagjet Balaj, Beqiraj, Kamishaj, etj. Dhe, teksa dashuria per bjeshken po rizgjohet ne vazhdimesi, per Demush Kurtulajn,  tradita e daljes ne bjeshke do te jetoje deri ne frymen e  tij te fundit.

Madje edhe te vegjlit e duan bjeshken
“Une per vete sa te jem gjalle bjeshken nuk e lshoj. E, mire asht me dale cdokush. Na i kemi 30 stane te thata e s´asht kurrkush. Pse mos me dal dy-tre muaj vere? More nje dhi me e ble e me dal me e shfrytezu njeriu bjeshken e vet. Familja jeme jane te interesum shume me dal, deri te fmija ma i vogel”.

Nderkohe, numri i tebanave ne Bjeshken e Strellcit po shtohet perdite, sepse qofte edhe nje fundjave ia vlen te qelesh dhe te erresh ne gjirin e kesaj jete idilike te mbushur me zera femijesh, zogjsh e bagetishe ku ajri i paster, gurrat ujeftohta dhe ajri i kulluar te ushqejne trupin edhe shpirtin… 

”Te Qethat-Decani 2012”ne Bjeshken e Prilepit

12 korrik 2012, Radio Kosova, Ne organizim te Grupit Lokal te Veprimit ne Decan, ne Bjeshken e Prilepit u mbajten “Te qethat –Decani 2012”.Riti tradicional i Te Qethave deri me tani eshte mbajtur edhe ne Bjeshken e Lumbardhit dhe ne Bjeshken e  Roshkodolit.

“Te qethat” e sivjeme per plakun kesulebardhe, Smajl Imer Latifaj nga fshati Prilepi, jane nje ngjarje e madhe, sa e lumtur poaq me pergjegjesi. Kjo, ngaqe te 60-te delet e tij sot do t´i qeth me ceremonine tradicionale, ku pervec te dhjetera qethtareve, tebanen e tij jane mbledhur edhe mysafire te shumte. 

Smajl Imer Latifaj, nikoqir i “Te Qethave 2012”


“Jemi mbledh per me i qeth dhente. I kam 220 copa,e falimers ZOTIT e shtetit qe na pruni kete liri e po bashkohem e po i qethim t´gjithe bashke. Se kjo asht tradite e bjeshketareve qysh i kemi qeth dhente tanaheret. Se edhe atehere u bajke mire, vec tash edhe ma mire e ma shlire, se atehere s´guxojshim me ba bash shume zhurme…”.

Tradita e te qethave u ruajt me sfida te medha   

Bariu Muhamet Halil Mehmetaj,74 vjec nga Isniqi eshte qethtari me i vjeter dhe protagonist i gjalle i organizimeve te dikurshme te te qethave neper Bjeshket e Decanit.

“Une merrem me kete zanat 1e 64 vjet. Nuk e kam lshu kete zanat  prejse 12 vjet kur ma ka msu migja. Migja i ka pas ruajt dhente perpara, e ma kane vra n´Milishevc Vuksan Vojkoviqi me komiten e vet ne sene 1921. Na jemi kon me bagti e na i ka vra 40 coban dhe i ka marr 12 mije copa gjo t´Isniqit. Atje ne Milishevc i kemi varret…Atehere ka vazhdu baba me i rujt edhe nuk e kemi lshu traditen kurrnjihere. Me trotura t medha se o kone ligji i serbit. Serbi te digjke, te piqke! Pula, mish, tlyen, ckamos kemi pagu,por traditen leshu s´e kemi prej se ate kohe e knej edhe e kem rujt brez pas brezi.”, thote qethtari Mehmetaj , i cili ne krahet e gereshereve te zeza sheh kujtimet e nje kohe te erret.

Qethtari Mehmetaj barti zejen ne brezat e rinj

Perderisa kujtimet me te bukura te rinise se tij jane ruajt nga organizimi i te qethave ne te 6-te bjeshket e Isniqit te cilat atebote pushtonin tufat qindkrereshe te deleve.

“Perpara kemi pas shume gjo. Isniqi i ka pas 6 bjeshke e na ja nisshim me qeth prej Bellesw, vazhdojshim n´Pleqe e delshim n´Zllonopoje, Roshkodol e Eshtedim. E kem pa zanat mos me pagu se qethshim te njanitjetri, cili i bajke te qethat. E kemi pas traditen e forte e humb nuk e kemi. Tash mashalla ka deshte Zoti ju t´rinjte po e vazhdoni…”.

Riti i te Qethave qe nga paganizmi 

Qethtari Muhamet Mehmetaj i njeh 12-te llojet e qethjes se deles, qe nga qethja me rend, rrumbullak, me hene, ne forme gjarperi. Ndersa,se nje qethtar me pervoje dhe me i vjetri nder te gjithe z. Mehmeta i eshte besuar Delja e Kembanes.

“Une qethi 12 lloje, qethi rrumbullak, me rend, me hena,  ne forme te gjarperit, me leqe, qyh t´kish qejf. Por tash vjetersia po e ban te veten…Kete dele do ta qeth me hena e me yll se eshte dele e “terrkaqws”. E ka edhe kjo pune njefare arti…”, thote z.Mehmetaj.

Keto elemente i kuptojme nga Rexhep Maksutaj, njohes i mire i riteve tradicionale dhe nismetar per organizimin tradiconal te Te qethave ne bjeshket e komunes se Decanit:

Rexhep Maksutaj njohes i apasionuar i riteve tradicionale

“Gjate te qethave eshte i rendesishem sistemimi i qethtareve sepse ketu respektohet hierarkia, si: qethtari me i vjeter, qethtari me i mire dhe dallohet qethtari qe qeth deshtw dhe ai qe e qeth “delen e terkaqes”, pra ajo qe  mban kembane. Keta qethtare jane me te privilegjuar, qethin me pak megjithese aty derdhet edhe krejt mjeshteria e tij e qethjes. Ogiqet nuk qethen, se ogiqet nuk numrohen me vjet ose “me pjell” si delet e tjera, por numerohen me bashke leshi.D.m.th,sa vjet kane ndejt pa qeth”.

Sipas z.Maksutaj, riti i te qethave eshte nder ritet me te vjetra, ndersa figurat pagane gjate qethjes jane ruajtur edhe sot e kesaj dite.  

Gjate bisedes me qethtarun Selmon Ahmetaj 

“Figura  e henes, e diellit, e gjarperit  ruhen edhe sot e kesaj dite. Eshte rit pagan dhe vet figurat dhe arti i qethtarit qe bartet ne lekuren e deles tregon se sa jane  ruajt ritet, mitet edhe kultet e paganizmi. Gjate qethjes, qethtari e vizaton gjaperin e kemi nje nder kultet me te vjetra te pellazgeve  edhe sot e kesaj dite. Fatbardhsisht, edhepse i zbehur ne mase te madhe, riti  i te qethave eshte ruajt dhe eshte bartur brez pas brezi. Eshte kenaqesi sot kur e sheh te riun duke qeth dhente, kur te rinjte e presin me gezim meqense ne komunen e Decanit tashme ka kalu ne rit tradicional”, thore z.Maksutaj sipas te cilit, pervec  rendesise se trashegimise kulturore, riti  i te qethave ne te ardhmen do t´jete nje aset per komunen e Decanit dhe do te zere nje vend te rendesishem ne zhvillimin e turizmit ne bjeshke. 

Dhjetera qethtare nga komuna jane mbledhur sot ne Tebanen e Prilepit.  Selmon Ahmetaj eshte vetem njeri nder te dhjetera qethtaret, pjesa dermuese e te cileve eshte nga Isniqi.

“Sot kemi dal me i qeth dhente, tradite e mocme. Edhe une jam msu qysh se 12-te vjet  ma s´pari prej vellau ,mandej prej qethtareve. Na i qethim ma ´s forti me pese rende qysh e kemi pas tradite. “Delja terrkaqe” qethet me hene e me diell e me keto, se ajo eshte dele e merakut,e kembanes. Jemi dhjete qethtare e kem me i qeth 60 copa”,thote z.Ahmetaj.

Naser Mulaj vite me radhe mbajti tufen prej 500 delesh

Naser Mulaj, deri ne vitin e kaluar pronar i rreth 500 deleve, ka zoteruar vite me pare qethjen e deleve. Ate  gjejme sot ne mesin e  qethtareve tek qeth nje dele. 

“Jam tuj e qeth nje dele me pese rende, meqe kjo eshte tradita me e vjeter e Dukagjinit. Zanatin ma s´pari e kam marr prej qethtareve te vjeter, prej  Miftarit, Tahir lanit, Ise Mehmetaj i cili asht prezent tuj qeth. Deri ne vitin e kalaur i kemi pas 460 dele. Por, per momentin vellau im i mban 160 cope, pa qengja. Riti i Te Qethave i cili ka qene nje ceremoni mjaft  interesante dikur tash eshte bere edhe me e mire dhe ot te gjithe po ndjehemi mire”, thote z.Mulaj. 

Projekti “Diversifikimi i Aktiviteteve Ekonomike-Perendim”

Fisnik Shabani, koordinator i projektit “Diversifikimi i Aktiviteteve Ekonomike-Perendim”,  i financuar nga Zyra Nderlidhese e Komisonint Evropian ne Prishtine i cili implementohet tah dy vjet ne partneritet me tri komuna te tjera te Rajonit te Pejes, sjell detaje rreth projektit i cili po implementohet ne  komunen e Istogurt, Klines, Pejes dhe Decanit, te cilat shquhen me potencialet turitistike”.

Fisnik Shabani,koordinator i projektit

“Projekti ka te bej fillimisht me identifkimin e potencialeve turistike te rajonit perendimor te Kosoves, mandej zhvillimin dhe promovimin e ketyre potencialeve, se pari ne Kosove e pastaj edhe ne Ballkan. Projekti i filluar ne nentor te viti 2010 do te perfundoje ne nentor te ketij viti, ne kuader te te cilit ne jem perkujdeur qe potencialet e identifikuara t´i prezantojme para opinionit te gjere ne Kosove dhe rajon. Keto potenciale turistike jane te lidhura kryesisht me kater komunat ku ne veprojme, si p.sh. Ujevarat e Mirushes ne Kline me shpresen se do te bejme dia investime te vofla ne infrastrukture, ne shenjezim e te ngjashme. N e Istog jane karakteristike burimet e ujit edhe disa nga potencialet e tjera te fshatrave maore. Peja tashme eshte e njohur mire me potencialet e veta turistike ne Bjeshket e Rugoves, por edhe me pasurite kulturore dhe historike qe ka i qytet, te cilat jemi perpjekur t´ua bashkangjesim atyre aktiviteiteve promovuese. Ndersa, ne Decan sic po e shihni edhe sot,organizohen evenimente te caktuara si dita e Te Qethave, ndersa keto bjeshke ne te ardhmen shpresoj do t´jene atraktive per turizem”, shjegon z. Shabani.

“Te Qethat”, aset i trashegimise tradicionale te Decanit

Bajram Qeku, kryetar i Grupit Lokal te Veprimit “Gjeravica” thote se ne kuader te projektit Diversifikimi i Aktiviteteve Ekonomike-Perendim” ka vendosur te vazhdoje ritin tradicional te Te Qethave. 

Bajram Qekaj, kryetar i GLV-se,Decan

“Interesimi per cdo vit eshte duke u shtuar i nga ana e qethtareve poashtu edhe nga ana e komunitetit ka interesim te madh me e pa traditen, ritet,ku ka lojera tradicional, pore dhe kenge me qifteli e humor dhe pak gara, nder te cilat edhe qitja ne shenje. Perderisa, vendi i organizimit ndryshon cdo vit.  Ne vitin e kaluar eshte mbajt ne Bjeshket e Isniqit, vitin para atij ne Bjehket e Lumbardhit, ndersa sot ne Bjeshket e Prilepit. Organizimi  ritit te Te Qethave ka rendesi te shumfishte per faktin se eshte nje ringjallje e tradites si dhe nxit zhvillimin e blegtorise, e cila nderlidhet me zhvillimin e turizmit malor. Keshtu qe ne pergjithesi eshte nje spekter i gjere i zhvillimit te aktiviteteve  dhe perfitimet jane me te ndryshmet ne aspektin e  zhvillimit te turizmit malor”, thote z.Qeku i cili njeherit eshte edhe  organizator i ritit“Te qethat-Decani 2012”.  

Koordinatori i projektit z.Shabani thote se me mbeshtetjen e  Bashkimit Evropian do te kete vazhdimesi te ketij projekti. Te pakten,ne kemi bere pjesen tone,thote z.Shabani:

“Javen e kalaur kemi bere nje projekt-ide i dhe nje projekt te cilin e kemi dorezuar ne thirrjen per aplikim te Komiionit Evropian. Ai projekt do te jete vazhdimesi e ketyre aktiviteteve dhe do te plotesojne me shume aktivitetet qe lidhen me zhvillimin e turizmit”. 

Ekspozite fotografike ne Bjeshken e Prilepit

Fotografi Hadrgjonaj:Ekspozite ne Bjeshken e Prilepit


Nder koloritet e kesaj dite me aktivitete te larmishme ishte edhe ekspozita e fotografit decanas, Sadri Hadergjonaj, i cili deri me tani i ka hapur 28 ekspozita individuale dhe eshte pjesemarres ne 30 ekpsozita kolektive. 

“Ekspozita eshte hapur  edhe ne bjeshke per faktin se  shumica prej ketyre fotografive jane bere pikerisht ne keto bjeshke, si: ne Bjeshken e Prilepit, n´Bjeshken e Vokshit, ne Bjeshken e Selmit,  ne Milishevc, ne Zllonopoje, ne Jedove ku edhe jam rrit.. E dua natyren dhe veprimet e njeriut brenda saj. Ndersa tematika kryesore eshte etnosi i shqitpareve”, thote fotografi Hadergjonaj, teksa rreth e rrotull fotografive te varura perreth rrethojave te vathes me delet qe po qethen, femijet ngarendin te gezuar sepse dita e sotme per ta eshte nje perjetim krejt i vecante.

Mengjes dhe dreke tradicionale ne tebanen e Prilepit 


Perderisa grate e tebanes te angazhuara nga Shoqata e Gruas “JETA” tashme kane pergatitur me zell dreken e begate me ushqime tradicionale, ku dominonte mishi i qengjit sipas tradites se Te Qethave per mysafiret e mirepritur nga nikoqiri  Smajl Imer Latifaj dhe prejlepasit. Xhevahire Lokaj dhe tash nje muaj me familje si dhe Have Lokaj, kane qene nder te dhjetera grate e angazhuara per  pergatije ne ushqimit tradiconal  nga shoata  gruas. Jeta ne Decan. 

Sofra tradicionale per te ftuairt ne dreken e Te Qethave


“Kam gatu nje buke kallamoqe dhe nje pite po e qes, se i kam te porositura”,  thote Xhevahire Lokaj e cila tash nje muaj ka dale me familje per verime ne Bjeshken e Prilepit.

“Kemi pergatit buke kallamoqe, leqenik, maze te zier. Ehte pak lodhje por po ndjehemi shume mire.Inhallah edhe ju kaloni mire”,thote  Have Lokaj, e cila te dielen tri jave ka dale me bashkehortitn.

Alpet Shqiptare magjepsese per cdo vizitor 


Tashme, kohe e dreke ka kaluar ne kete tebane te rrethuar me bjeshket tjera,si kurore. Magjia e tyre te terheq ne gjirin e vet si me dore, sikur duan terheqin vemendjen per bukurite e tyre. Mirepo, kete nuk e ka te domosdoshme prejlepasi Dervish Dabiqaj, me pune te perkohshme ne Zvicer, i cili qe dia vjet kaloj verimet ne kete bjeshke.  nje kompleks i drunjte ne balle te tebanes se Prilepit eshte vendi prej nga kjo familje me banim ne Zvicer, erret dhe qelet tash 2 muaj. Prej atje si ne shuplake te dores shihet tebana  perderisa  lisat shtatgjate qe puthin qiellin, mahnisin me bukurine e e vecante te thurrur nga dora mjeshtrore e natyres. Dhe jeta bukolike e bjeshkes, me zera femijeh, cicerima zogjsh e blegerima bagetishe eshte menyra me e  mire per clodhje dhe zbutjen e cdo brenge te jetes se nje mergimtari i cili per vite te tera jeton larg vendit te tij.

Investime te bashkeatdhetarve ne Bjeshken e Prilepit


“Ktu vime gjate veres per pushime, i harrojme vuajtjet e punes e brengat dhe qetsohemi. Kemi disa barinj ketu dhe kalojme kohen me ta, shetisim neper keto bukuri e ajr te paster dhe ushqehemi shendosh ne menyre tradicionale”.

Z.Dabiqaj tash 24 vjet jeton ne Zvicer, e cila shquhet per bukurite natyrore. Por, per te, asnjera nga to nuk iu afrohet bukurise se bjeshkeve te tij.


“Sepse, keto jane bjeshket e mia dhe per mua jane me te bukurat ne bote. Ketu ka qene shpat, por ne e kemi rregullu vendin me nje makine, kam ndertu nje mur ne hyrje te oborrit qe te mos shembet dheu qe e kemi sjell per rrafshim dhe kemi ndertu kete stan te bukur. 

Krejt kjo ka kushtu rreth 20 mije euro dhe ia ka vlejt”, thote z.Dabiqaj, i cili shkon kohen ne shetitje duke shijuar bukuirte natyrore, ne ndeja e biseda me barinjte dhe kusherinjte qe verojne ne bjeshke.

Burimi, eshte njeri nder kusherinjte i cili ka dale per fundjave ne Bjeshken e Prilepit, ne te cilen kaloi verimet qekur ishte femije. 

Familja Dabiqaj cdo vit veron ne bjeshken e Prilepit 


“Kam dal deri n´klase te 7-te, kur edhe ka kris lufta. Tash dal vec per fundjave apo per kete organizim te Te Qethave. Tash po nderojme stan te ri por ende nuk e kemi perfundu”. 
Per mergimtaret pushumi me i mire ne bjeshket e vendlindjes 

Tusha, bashkeshortja e Dervishit, megjithese jeton me familje ne Zvicer, ajo jetes ne bjeshke i rikthehet gjithmone me kenaqesi.

“Une jam e msume se per cdo vere vi n´bjeshke. Edhe sivjet kam ardhe nje muaj perpara, me femije te kunatit dhe dy nipa te mi. Jeta n´bjehske m´pelqen shume.Cohna heret si gjithmone, i baj punet, i i mjelim lopet, nxo bylmetin, e pergatis buken. Kur t´cohen femijet prej gjumi ua shtroj buken e mandej dalim me shetit. N´mbramje fillojne punet tjera, kthehen lopet prej kullose, i mjeli, e baj darken, rrime deri vone bashke mandej flejme”. 


Se dashuria per bjeshket e vendlindjes eshte bartur edhe ne gjeneratat e reja, tregon Lirimi 14 vjecar, i cili mori kete emer ngaqe u lind ne kohen e luftes se Kosoves.

“Mua po m´doket ma mire se eshte vendi im. Per cdo vere vi e nga nje muaj vi edhe n´bjeshke e knaqem me shoqeri. Natyra m´pelqen ma s´shumti ktu. Por, me mujt me ba dicka ne ndertimin e rrugeve e poashtu edhe per skijim, se mua me pelqen shume. Por, meqense per cdo vit po investohet ngapak,ku me e dit?  Ndoshta ne dite Kosova bahet si vendet ma t´zhvilluara”.  

Lirimi e adhuron vendin e tij, gjuhen dhe traditen. Por, gjuha e rrjedhshme shqipe eshte edhe merite e familjes e tij ,te cilet edhe ne gjiriin e Zvicres vlerat kombtare i ruajne me fanatizem. 

Tebane ne Bjeshken e Prilepit


“Tete vjet per cdo  jave jam shku nga tri ore mesim ne gjuhe hqie, ku mesojshim gramatike, histori, gjeografi. Ndersa, edhe n´familje flasim vec shqip-thote Lirimi, enderra  e te cilit eshte te behet pediater ndersa kapitalin e tij te ardhshem ta investoje ne Kosoven e tij- Sepse,e di se po investon ne vendin tim”.  

Ndersa, lidhjen e ngushte me vendlindjen do t´ua preferonte dhe moshatareve te tij, te cilet kalojne verimet neper vendet e huaja. Ne te kunderten,ata do t´humbasin shume,mendon Lirimi. 

“Mendoj, se moshataret e mi qe preferojne me shume vendet e tjera, e humbim nje shance te madhe per t´ardhe me u knaq ne vendet e bukura te Kosoves”.  

Riti i te qethave rezultat i tradites ne blegtori

Blegtoria ne komunen e Decanit eshte tradite dhe familje te shumta, per vite te tera burim te vetem ekzistence kishin kopete e bagetive. Nder barinjtë e shumte te cilet kane kaluar gjithe jeten neper kullosa ishte edhe Muhamet Mehmetaj nga Isniqi. 

“Prej e 12-te vjec e n´kete ane une prej deleve nuk jam nda,vec kur m´ka nda lufta,e na i mori dhente e na humben tetana e u ba cka u ba…Tash nuk e kam kurrnjo hic.E perpara i kemi pas 300 dhen e 30 lope e 12-13 kuaj”, rrefen Mehmetaj i cili gjithe jeten e kaloi si bari.

Latifaj ka ende tufen 100 krereshe dhe ogiqin


 Sot me dy djem, dy reja dhe pese nipa, megjithese ka kaluar te 70-tat plaku Mhemetaj kujton qarte e me nostalgji kohen ne familjen e tij 40 anetareshe, e cila menagjohej vec nga i zoti i shpise. 

“Vallahi jetojshim mire e vallahi e  kem pas dallgen e knaqsine.Ktynehere familjet jone kone t´mdha e vec njeri udhhiqke. Cka thojke i zoti i shpise u bajke e secili i kihsimd etyrat tona,dikuh me bagti, dikush n´are,dikuh n´livadh, dikush n´mal. N´dasem?Jo, n´dasem shkojke i zoti i shpise vet”.

Nostalgji per “Te Qethat” e dikurshme… 

Te qenit bari i dhenve dikur impononte dhe nevojen e te mesuarit te zejes se qethtarise.prandaj, bariu Mhemetaj me kete zeje u rrit e u plak, duke e bartur ate neper gjeneratat e reja.

“Perpara o kone knaqsi qysh i organizojshimk t´qethat. I thirrsha une:”Hajdi shoke se po du me i qeth dhente!”Edhe u mbledhshim tetane, u ngjitshin edhe prej shpie n´bjeshke, e qeshtu shkojke rend mas rendi neper tetana bjeshket tuj u mbledh neper shoke. Shkojshim me familje e me krejt,se te qethat bahen pasi t´kryhen punet e fushes n´shpi. Per shume vjet kam qeth. Tash ka ardhe brezi i ri. Gati tetane i kam msu me qeth”, rrefen plaku, duke kujtuar  sfidat e medha me te cilat ruajten traditen. 

Bjeshket e Isniqit me kendveshtrim nga Bjeshka e Prilepit


“Na me mundime i kemi rujt traditat, se kemi pa sundin e serbit. Kemi pas mundime e tortura por traditen e kemi rujt,nuk e kemi humb. E kemi rujt gjuhen,e traditen e vatanin,e kombin e tetana. E sot, po ndjehem mire por edhe i merzitun e i permalluem. Vec,shyqyr Zotit, sa t´jeni ju t´rinjte po m´doket si edhe tradita ka me u rujt, se jeni tuj shku hapave tane”. 

Dhe ngaqe ai gjithe jeten kaloi i bari, ndarja nga ajo kohe dhe tufa e tij sa here e kujton Muhamet Mehmetajt i sjell merzi. 

“Paj me mundon…Une nuk hoh endrra n rrafh kurre vec bjehkve me dhen. Gjithe naten hoh enderr me dhen,n´bjeshke te hpia hic. Po normal,per delme me merr malli,per bjehke e per ekte rreth me qeth me shoke,per kete me merr malli”.

Kenget e barinjve-perla burimore 

Sepse, bjeshka, verrini, livadhet, bregoret, kudo ku kishte kullosa per tufen e bagetise aty ishte edhe shtepia e ketij bariut,j te cilen e ngrehte rreze nje shkembi apo rreze nen nje pishe. Ne rrethana te tilla, ai edhe kendonte, njeren prej te cilave bariu i vjeter  pas lutjesh te gjata e kendoi  edhe sot:

Mehmetaj kendoi kengen e barinjve per gazetaret


“…Natje heret djali ih kon cu/Ni aponge bryma kish vnu,
Dy buke djali i ka gatu-e/Dy magar i ka shilu,
Teshat n´to i ka ngarku/Kumont deshve ua ka vnu
Po shkon rruges tuj burbullu/N´oborr qika ish kon qillu
T´madhe briti:”Ori nane/Zo´cka jon oj nane kto kumone?
Qe po bine kaq mire e holle/Ngryk ua marrsha proma t´zone…”.

Kenga“Hajde shkojme te shpia”e kenduar enkas per ne nga bariu i vjeter Muahmet Mehmetaj u percoll me nje “Goja t´lumte”te njezeshme. Por, entuziazmi qe ndjehej ne mysafire nuk shihej ne fytyren e bariut te vjeter,sepse ai kendonte kur ndjente me se tepermi merzi.

“Knojsha n´bjeshke, me dhen kur mbetsha vetem. Besa edhe gjithe naten n´shi me japonxhe n´kry nen molike rrisha, mos me u zhyt dhente n´torishta. Mbaro duhan e pi duhan e kno, qashtu me humb kohe. Kur jam merzit ma s´forti kam knu…Pse  a po ta merr emdnja i ot nuk jam merzit a?!”, pyet plaku duke hedh shikimin kah kurora gjelberore e Alpeve Shqipt, ne te cilat kaloi pothuaj gjithe jeten.

 Vitin e ardhshem karvani i “Te Qethave” do te vazhdoje ne nje bjeshke tjeter te Alpeve Shqiptare

Ne njeren nga keto bjeshke matane te cilave tashme po rrokulliset dielli, qethtari i vjeter do t´kthehet serish vitin e ardhshem. Ndersa, karvani i zhurmshem do te caj permes rrugeve te rrepireta te pyjeve qindvjecare qe perqafojne qiellin, per te kremtuar me kenge e hare ritin tashme tradicional te “Te qethave”,  i cili ruhet e kultivohet ne keto vise nder shekuj…

Ndihmohet kthimi i shqiptarëve të zhvendosur në veri

Shtepi te reja per te zhvendosurit shqiptar ne veri
10 korrik 2012, Dojce Vele, Vazhdon kthimi i te zhvendosurve shqiptar ne veriun e Mitrovices. Vetem nepermjet aksionit humanitar “Ndihmo edhe ti”, jane bere me kulm mbi koke shume familje te shperngulura nga veriu i Mitrovices tash 13-te vjet.
Aktualisht, 10 mije shqiptare te veriut vazhdojne te jetojne si te zhvendosur pjesa dermuese e te cileve ne kater Qendra Kolektive, perderisa 400 prona te tyre jane te uzurpuara.

Në Lagjen e Boshnjakëve në veri të Mitrovicës, e cila fillon në të djathtë të Urës së Ibrit, Regjë Avdiu 44 vjec, me familjene  tij katër anëtarëshe së shpejti do të fillojë një jetë krejt ndryshe nga ajo që ka jetuar deri më tani. Dhe kjo, falë aksionit “Ndihmo edhe Ti”, thirrjes së të cilit iu përgjigjen me të madhe njerëzit vullnetmirë, duke zëvendësuar vendbanimin e tij të varfër me një shtëpi të re. Dhe kshtu, lajmi për ndërtimin e kësaj shtëpie për këtë familje mbetet lajmi më i mirë në jetë.

Behxhet Alaj(djathtas)gjate punes
ne shtepine e Regje Avdiut(majtas)
“U gëzova shumë…Bile edhe qava! Nga gëzimi kanë qarë edhe gruaja e fëmijët. Tetanë kane pas qejf që na kanë mbaru shpinë.Edhe kryetari  ka ardhë me ma ba për hajr.E  tash gati e mbaruan…”.

37 shtëpi për të zhvendosurit e veriut nga donatorët

“Remy Company” është vetëm njëri nga të dhjetëra donatoret vullnetmirë, të cilët iu pergjigjen thirrjes se aksionit humanitar“Ndihmo edhe ti”. 23 vjecarin Behxhet Alaj, punëtor i ndërmarrjes “Suhodolli” e angazhuar nga donatori për suvatimin e kësaj shtëpie, tashmë ka filluar punën e tij.

“Kemi ardhë t´i ndihmojmë kësaj familjeje dhe do t´iu ndihmojmë shumë familjeve si kjo. Jemi tejet të kënaqur pse mund të bëjmë dicka për këto familje që kanë nevojë për ndihmën tonë që të mund të rikthehen në trojet e tyre. Unë i kisha lut të gjithë shqiptarët te kthehen nëpër shpi të e veta. Ndërsa, secili prej nesh do t´i ndihmojë ata në bazë të mundësive!”
Hyrje pa dalje neper uren e Lumit Iber


10 mijë shqiptarë të zhvendosur dhe 400 prona të uzurpuara

Sipas komunës së Mitrovicës, edhe 10 mijë shqiptarë të veriut vazhdojnë të jetojnë si të zhvendosur pjesa dërmuese e të cilëve në të katër qendrat kolektive të qytetit, përderisa 400 prona të shqitparëve vazhdojnë t´iu mbahen të uzurpuara. Si rrjedhojë, vie edhe nevoja për aksionin humanitar “Ndihmo edhe ti”, i cili pas mbrëmjes humanitare në qershor  i bëri me kulm mbi kokë 37 familje. Ahmet Jashari, zëdhënës i komunës së Mitrovicës  thotë për DW-në se:

“Vetëm në mbrwmjen  humanitare  janë premtuar mbi një milionë e gjysmë euro nga qytetarët tanë brenda dhe jashtë vendit. Ka edhe prej politikanëve të cilët tashmë i kanë realizuar premtimet e veta. Ndërsa, nga kompanitë vendore janë premtuar  37 shtëpi, dhjetë prej të cilave janë në rindërtim e sipër, 6 të tjera filluan të hënën, përderisa një familje tashmë është vendosur në shtëpinë e  re. Puna po ec mirë, kompanitë vendore kanë filluar punën brënda një afati të shkurtër në Lagjen e Boshnjakëve, te Tre Rrokaqiejt si dhe do të vazhdojmë punën edhe në lagjet e tjera veriore të Mitrovicës, duke vazhduar me familjet që kanë më së tepërmi nevojeë. Prandaj, ne ju jemi mirënjohës të gjithë atyre që na kanë mbeshtet dhe të cilët kanë ringjall traditën e solidaritetit, meqënse me buxhetin e komunës ka qënë e pamundur të mbështeten këta banorë”.
Ahmet Jashari, zedhenes i
 Komunes se Mitrovices


Sfida të shumta për kthimin e shqiptarëve në vëri

Rindërtimi i shtëpive dhe kthimi i shiptarëve në veri s´është aspak i lehtë, duke pasur parasysh rrethanat dhe situatën fragjile të sigurisë në veri, me barriera të shumta dhe pengesa të lirisë së lëvizjes. Ditë më parë janë lëshuar edhe disa vendime me vulen e administratës së UNMIK-ut në veri, me anë të të cilave iu kërkohet pronarëve të shtëpive që brënda një afati të caktuar të ndërpresin punimet. Por,  gjatë një takimi të kryetarit të komunës Avni Kastrati me zëvendësshefin e UNMIK-ut në Kosovë, Robert E.Sorenson është sqaruar shtëpitë e rrënuara mund të ndërtohen pa leje, ndërsa duhet të pajisen me leje të gjithë ata që duan të ndërtojnë shtëpi të reja, thotë per DË-në zëdhënësi Jashari sipas të cilit:
Udhekryqi kryesor pertej Ures se Ibrit,bllokuar nga barrikadat


“Ka persona kryesisht të komunitetit serb që punojnë në administratën e UNMIK-ut në vëeri, të cilët kanë marr vendime të tilla tendencioze kokë më vete, për të penguar rindërtimin e shtëpive dhe rikhtimin e shqitparëve atje, cfarë nuk e kanë bërë me serbët të cilët në kohën kur shqitoarët kanë kërkuar të ndërtojnë në trojet e veta janë refuzuar, ndërsa serbëve iu është dhënë leje ndërtimi për shumekatëshe në pronat e blera nga shqitparët”,

Ndërtimi i shtëpive mbështetet edhe nga qeveria e Kosovës

Ndërkohë, me mbështetjen e pushtetit lokal dhe të atij qendror, vazhdon  ndërtimi i shtëpive të tjera në veriun e Mitrovicës. Njëra prej tyre është edhe shtëpia e 37 vjecarit Ahmet Prishtina, i cili i gezohet pa masë rikthimit në truallin e të parëve të tij.
Ahmet Prishtina-Shtepi e re
mbi rrenojat 13-te vjecare


“Qeveria na ka ndihmu vetëm me materjal ndërtimor, ndërsa punën e dorës e kemi paguar vet, cfarë na vaështirëson punën. Kemi jetu n´shpi t´huj deri tash. Tash jemi n´përfundim të shtëpisë dhe pas pak do të vimë të banojmë. Paj..Me t´thanë të vërtetën, për shkak të situatës gjithmonë prezente është edhe frika. Mirëpo s´kemi ku shkojmë përtej pragut të derës!”

Shqiptarët e veriut në pozitë të vështirë

Përderisa, Istref Voca Magjera, veteran i arsimit të cilit tash 13 vjet i është uzurpuar banesa në veri, më në fund do të vendoset në truallin e lëshuar nga komuna, buze Lumit Ibër. 

Istref Maxhera fale komuneseshte bere me truall e shtepi

 “Prej paslufte kam jetu nëpër shtëpi të hallkut me qira, derisa qeveria jone e ka vendos me na zgjidh qështjen e  banimit.K emi tentu me shku n´banesë, por s´ka gjasa se aty banojnë serbët e ardhur prej vendeve të ndryshme… Falenderoj radion tuaj nga shpirti i punëtorit shumëvjecar të arsimit, i cili megjithëse kaloi gjysmën e jetës në shërbim të gjeneratave të reja, mbijeton me një pension prej 45 eurosh. Besoni, ne jemi n´pozitë shumë të palakmueshme se vec kush e ka provu e din sa e vështirë është me qënë i huaj n´vendlindjen tënde…”.