Date Archives December 2011

Vere Kosove per eksport

28 dhjetor 2011, Dojce Vele, Që nga vitit 2003 në Kosovë janë privatizuar 300 ndërmarrje shoqërore, janë krijuar 670 ndërmarrje të reja, ndërsa janë mbledhur 584 milionë euro. Por, vetëm dhjetëra prej tyre kanë arritur të shtrihen me produket e tyre ne tregun e jashtëm. Ndër to është edhe Vreshtaria dhe Veraria “Stone Castle”, në Rahovec, me kapacitet prodhimi prej 12 milione litra në vit, 90  per qidn prej të cilave i plason në tregun e jashtëm.

Vreshtari ne Rahovec
Kultivimi i rrushit dhe prodhimi i verës është karakterisitike e Rahovecit dhe Anadrinisë, përderisa toka pjellore dhe dielli rreth 270 ditë në vit ndikoi që hardhia të përbëjë njërin ndër burimet kryesore të ekzistencës për banorët e këtushëm. Në kushte të tilla e panë perspektivën e verarise edhe dy investitorët shqiptaro-amerikan, Rrustem Gecaj dhe Hari Bajraktari. Kjo bëri që hapësira privatizuar prej 2, 240 ha, pjesa dërmuese e të cilave është e mbjellur me vreshta, pas pesë vjetësh të njihet si  veraria më e madhe në Kosovë dhe njëra ndër më të mëdhatë në rajon. Hysen Gecaj është akisonar në fabrikën për prodhimin e verës Stone Castle:

“Fabrika Stone Castle është privatizuar ne vitin 2006, me cmimin e blerjes 5.5 milionë euro dhe me 5 milionë investime shtesë. Investimet janë përmbyll sipas afatit, për cfarë edhe kemi nënshkruar marrëveshjen e obligimeve të kryera me AKM-në. Por, edhepse nuk kemi qënë të, ne kemi qënë blerës të 90 per qind të vreshtave të bujqve të Rahovecit, të Suharekës, të Prizrenit dhe të një pjese të Gjakovës. Kostoja vjecare ka qënë mbi një milionë për cdo vit që don të thotë, për tri vjet  3. 6 milionë euro”, thotë z.Gecaj, sipas te cilit për dy vitet e para Stone Castle qëndroi jashtë tregut.

Vera  e Kosovës edhe në tryezat gjermane

Vere e Kosoves jo vetem ne tryezat e Kosoves
Përderisa në vitin 2007 fillon një epoke e re. Se, përvec prezencës në tregun e  brendshëm, marrëveshja me Gjermaninë do t´jetë fillimi i shtrirjes në tregun e jashtëm.


“Prej 2007-tës ka qënë një treg shumë i mirë në Kosovë dhe jashtë saj, sidomos në fillim të vitit 2008, ku kemi plasuar një sasi mjaft të madhe për Shqipëri. Është bërë një marrëveshje shumëvjecare me Gjermaninë të cilën e vazhdojmë. Me 2006 sasia ka qënë 600 mijë litra. Por, kërkesat rriten cdo vit, ndërsa këtë vit presim që kjo sasi të rritet në 1 milionë e 200 mijë litra vetëm për tregun gjerman”, thotë z.Geci.


Sukseset dhe dështimet e procesit të privatizimit



Sipas zëdhënësit Ylli kaloshi,   Agjencia Kosovare e Privatizimit që nga vitit 2003 ka privatizuar qindra ndërmarrje. 



“Janë privatizuar mbi 300 ndërmarrje shoqërore, ndërsa janë krijuar 670 ndërmarrje të reja. Deri më tani janë mbledhur mbi 584 milionë euro. Këto fonde janë të afatizuara në Bankën Qëndrore të Kosovës dhe deri më tani nga kmata, fondet kanë përfituar një shumë deri në shtatë milionë euro”, thotë z.Kaloshi.

Mirëpo,  jo secili blerës arriti të realizojë qëllimin dhe t´iu pergjigjet marrëveshjeve për privatizim, thotë z,Kaloshi i cili si dështim të procesit të privatizimit përmend Hotelin Grand në Prishtinë;  Fabrikën për Përpunimin e Duhanit në Gjilan; dy minierat e Strezovcit dhe të Goleshit, etj. Përderisa fabrika për Prodhimin e Llamarinës së Zinkuar “Llamkos” në Vushtri, është tërhequr nga blerësi i parë dhe është privatizuar nga investitor anglez.

Ylli Kaloshi, zedhenes i AKP-se

“Agjencia është në monitorim të vazhdueshëm dhe blerësit e ndërmarrjeve të cilët nuk kanë shënuar ndonjë progres nuk përjashtohet mundësia t´iu tërhiqen aksionet dhe të rrezikojnë që të tenderohen serish. Kështu ka ndodh edhe me “Llamkos” dhe tashmë blerësi i ri ka filluar prodhimin në fabrikë, punëtorët kanë zënë vendet e tyre të punës dhe në këtë mënyrë shpresohet se do të ndihmohet ekonomia e Vushtrisë dhe ajo e Kosovës.”, thotë z.Kaloshi.

Veraria “Stone Castle”-Storje e suksesshme e privatizimit në Kosovë

Përderisa, ndër storjet më të sukseshme të privatizmit në Kosovë, Agjencia e Privatizimit radhit  Ferronikelin, Fabrikën e Ujit në Kllokot;  Hotelin “Theranda”, në Prizren; Ndërmarrjen Hoteliere “Trofta”, ne Istog; Mullirin “M & Sillos”, në Xërxë; Hotelin “Nora” në Klinë; Birrarinë e Pejës, në Pejë.

“E poashtu, edhe Vreshtaria dhe Veraria “Stone Castle” në Rahovec, që është veraria më e madhe në Kosovë dhe ndër më të mëdhatë në rajon,  me kapacitet përpunimi rreth 70,000 tonë të rrushit dhe me kapacitet prodhimi 12 milionë litra verë në vit”, thotë z.Kaloshi.

Kosovës i duhen politika të mirëfillta tregtare

StoneCastle, konkurente e denje ne tregun boteror
Por,që këto bizenese të jenë të suksesshme, Kosovës i nevojiten politika tregtare të mirëfillta dhe afatagjata, të cilat nuk i ka. Dhe prandaj integrimi ekonomik i Kosovës në ekonominë botërore ka një rrugë të gjatë përpara vetes, mendon Flamur Keqa, drejtor i depatemantiet te tregtisë në Ministrinë e tregtisë dhe të Industrisë.

“Sepse mirëfilli dihet se s ne jemi pjesë e një integrimi rajoanl i quajtur Cefta, ku marrim pjesë qe disa vite dhe të cilin e kemi kryesuar gjatë vitit 2011. Ne kemi kapacitete deri në një nivel, mirëpo kur kemi parasysh kompleksitetin e integrimit ekonomik në Bashkimin Evropian ,atëherë me siguri që kemi nevojë për ndihmë më të thellë dhe më të gjërë në këtë drejtim“.

Bizneset gjenden vet në pritje të një të ardhmeje më të mirë

Pikerisht për këtë, Bashkimi Evropian në bashkepunim me Ministrinë e Tregtisë dhe të Industrisë ka lansuar proejktin  1.5 milionësh “Asistenca Teknike për Zhvillimin e Mëtejshëm të Politikave Tregtare të Kosovës”, me anë të të cilit synon krijimin e bazës për një mjedis të qëndrueshëm dhe të favorshëm për zhvillimin e sektorit privat në Kosovë. Aktivitetet e tij përqëndrohen në katër fusha me rëndësi strategjike për integrimin e Kosovës në sistemin tregtar botëror: në krijimin e politikave tregtare; në analizën tregtare; në reformën e tarifave dhe strukturave të TVSH-së si dhe ne cilësinë e statistikave tregtare.
Vera e Kosoves prezente deri ne SHBA e Nigeri

Deri në një të ardhme të afert, kompanitë e Kosovës përpiqen të cajnë me forcat e veta. Kshtu veproi edhe fabrika për përpunimin e verës “Stone Castle” në Rahovec, e cila aktualisht ka një kapacitet përpunimi rreth 70,000 tonë të rrushit dhe një kapacitet prodhimi 12 milionë litra verë në vit. Pjesa më e madhe prej tyre eksporothen në Kroaci, Slloveni, Gjermani, Angli, Austri Belgjikë, Zvicër SHBA dhe Nigeri.

Krishtlindjet në Kosovë-Lavdi Zotit dhe paqe njerëzve vullnetmirë

25 dhjetor 2011, Dojce Vele, Krishtlindjet në Kosovë po kremtohen nga të gjitha komunitetet në frymën e tolerancës tradicionale ndërfetare. Ratishi i Poshtem, ne juglindje te Decanit eshte shembull  i kesaj vlere shumeshekullore te ruajtur neper mote. 

Ratishi i Poshtëm,  fshat rreth 8 kilometra në juglindje të Decanit është i banuar nga  komuniteti katolik e musliman. Ata jetojnë në një tolerancë të pashembullt ndërfetare dhe festa e njërit komunitet është edhe festë e tjetrit. Familjet Musa dhe Bajramaj nga ky fshat janë shembull i bashkëjetesës në frymën e  tolerancës tradicionale ndërfetare.

“S´kem kah me majt as n´tokë as n´qiell  vec bashkë, se një Zot asht si për katolikë, si për muslimanë e për tetanë mbarë.Ai i ka krahu kto  fe e vllazën jemi!” thotë Monika Musaj 78 vjecare, katolike e këtij fshati e cila kujton me nostalgji atmosferën e Krishtlindjeve të dikurshme.

Monika(majtas) katolike dhe Mejremja(ne mes)muslimane
“Dikur, jemi konë vec 7-8 shpi katolikë, vec tri ditë nuk pushojke kjo rruge vec katolikë e muslimanë vishin e shkojshin pa pushue.Tash ma pak se janë mërgu njerëzit…”.

Tradita e tolerancës ndërfetare ruhet ndër shekuj

Dhe tradita vazhdon. Ndërsa, familja Musa dhe Bajramaj janë vetëm dy ndër të 40 familjet katolike të Ratishit të cilat bashkejetojnë në harmoni me të 40 familjet tjera muslimane në këtë fshat.

 “I festojme  festat bashkë, si Bajramin si Krishtlindjet si Pashkët. Kta vinë te ne-ne shkojmë te ta. Rrimë e e festojmë së bashku tetanë”, thotë Zyhra Bajramaj, muslimane.

“Qe 42 vjet si jam martu n´Ratish qeshtu o konë. Me kanagjeqe, me dasma, me festa fetare, tetanë jemi bashkë. Kta vinë për Pashkë e për Krishtlidnje, na shkojmë për Bajram”, shton Pashke Musaj, katolike.

Dhe populli është i vetdishëm se bashkëjetesa me besime të ndryshme është rruga e vërtet, e cila megjithëse e e ndarë në shume drejtime, ka nje cak të vetëm: Zotin e Plotfuqishem. Ndërsa, besimi në mesazhin e Krishtlindjeve për ringjalljen e Krishtit ndjehet njësoj dhe ruhet me fanatizëm edhe në gojëdhëna popullore. 

Krishtlindjet jane gezim i vecante per femijet
“Me pas sa me pas mundësi,  atë ditë prehen vec pula e zihet qervish, se thonë kur e kanë varros Krishtin, dikush paska pyet: “Athua a po ngjallet i biri i Zojës?!”Një jobesimtar ia ka prit: “Kur  t´cohet qeky knus prej qervishit!”Thonë, osht cu knusi prej gjelle i ka rreh flatrat e ka thanë: “Krishti o konë edhe ka me konë!”Edhe kshtu, pas tri dite asht ngjallë edhe Krishti”, rrëfen Monika 78 vjecare.

Vëllazëria ndërmjet feve e bekuar nga Zoti dhe e mirëpritur nga Bashkësia Ndërkombtare

Tradicionalisht, si religjion I njohur ndër shekuj në Kosovë është krishterimi katolik. Me rënjen e Kosovës nën pushtues të ndryshëm, në territorin e saj u shtri besimi musliman dhe ai ortodoks. Dhe, edhepse lufta e fundit ndikoi në largimin e dy komuniteteve të para fetare katolikë e muslimanë shqiptar me ata te besimit ortodoks serb,  toleranca fetare ndërmjet tri besimeve tradicionale  ka nje tradite shekullore dhe ka luajtur nje rol kyq në paqen ndërmjet popujve brënda Kosovës.

Dr.Don Lush Gjergji
 “Sepse, jemi dyfish vëllezër edhe si shqiptar edhe si fetar monoteiste, të krishterë apo muslimanë-thotë Don Lush Gjergji nga Kisha Katolike e Kosovës-Prandaj, jemi të ndare fetarsiht por fatbardhsisht nuk jemi të përqarë por vazhdimisht të vëllazëruar. Dhe këtë duhet jo vetëm trashëguar por kultivuar gjithnjë e më tepër, që t´ia dëshmojmë vetvetes dhe botes se dime ta cmojmë, ta nderojmë dhe ta duam njëri-tjëtrin, duke krijuar bashkimin në dallime. Gjithsesi, nuk ka dallime qensore, sa i përket gjuhes traditës kulturës historisë së të kaluares sonë, kemi qënë dhe jemi bashkë në sfidat e ndryshme  qe i këmi pas edhe historikisht edhe aktualisht dhe vëllazëria jonë gjithëshqiptare është edhe e bekuar dhe e begatuar prej Zotit edhe e mirëpritur  prej bashkesise nderkomtbare”, thotë Don Lush Gjergji, sipas të cilit toleranca ndërfetare e Kosove tashmë e njohur është një trashëgimi shumëshekullore sepse ndjenja vëllazërore i tejaklon jo vetëm ndarjet fetare por edhe kufijtë.

Toleranca fetare në Kosovë-pasuri shumëshekullore

Pikërisht për këtë, edhepse aktualisht  96 per qind e popullatës së Kosovës është muslimane, kjo nuk ka ndikuar që islami të dominojë mbi dy besimet e tjera tradicionale. Dhe, kjo është vlera më e lartë e cila karakterizon popullatën e Kosovës, sidomos popullatën shqiptare, mendon kryeimami i Bashkësise Islame të Kosovës, Sabri efendi Bajgora.

Embelsira nga tryeza e Krishtlindjeve
“Pasuria më e madhe e kombit shqiptar është toleranca fetare e cila e ka karakterizuar përgjatë shekujve. Në asnjë moment nuk është bërë ndonjë e padrejtë ndaj qytetarëve, ndërsa festat pothuajse i kanë të pëerbashkëta. Prandaj, unë shfrytëzoj nga rasti që në emër të Bashkësisë Islame, të gjithë besimtarëve katolikë t´ua uroj Kërshëndellat me shpresë që ndihma e Zotit të jetë mbi popullin e Kosovës, pavarësisht bindjeve dhe besimeve që i kanë”.

“Lavdi Hyjit në më të lartin qiell e paqe njërzve vullnetmirë mbi tokë”.

Motoja e Krishtlindjeve të sivjeme nga ipeshkvi i Kosovës Dodë Gjergji është zgjedhur

 kënga e engjëjve, të cilet i lajmërojnë barinjtë për ngjarjen e shpellës së Betlehemit dhe lindjen e Jezusit, thotë Don Lush Gjergji, sipas të cilit  mesazhi është:

 ““Lavdi Hyjit në më të lartin qiell e paqe njërzve vullnetmirë mbi tokë”. E që i ka tri dimensione: Duhet gjithnjë ta lavdojmë dhe falenderojmë Zotin për atë cka kemi dhe për atë cka jemi. Këtë ndjenjë falenderimi duhet ta kemi edhe njëri për tjetrin, sepse kjo është kulturë e jetes dhe qëndrim edhe fetar edhe kombtar. Për paqe kemi nevojë të gjithë sepse paqja është një ndër të mirat ma t´rëndësishme për jetën e njeriut. Nuk ka jetë, nuk ka qetësi pa pasur një paqe të mirëfilltë. Gjithmonë ta shikojmë në sy njëri-tjetrin dhe në fytyrën e tjetrit si në pasqyrë të shohim fytyrën e vëllait dhe të motrës, cfarë na mëson edhe vet Jezusi:ta njohim atë. Dhe dimensioni i tretë është: paqja dhe dashuria nuk përjashtojnë askend si edhe vet Zotin, sepse Ai është Krijuesi dhe ne duhët të mësohemi që ta duam, ta nderojmë njëri-tjetritn dhe në ktë mënyrë të japim kontributin tonë për krijimin e paqes dhe të dashurise së mirëfilltë”.

Keshtu do te duket Katedralja ne formen perfundimtare
Në këtë frymë respekti dhe dashurie dhe me fonde të katolikëve dhe muslimanëve në qendër të Prishtinës vazhdon ndërtimi i katedrales kushtuar humanistes shqiptare Gonxhe Bojaxhiut, e cila si qendër e Ipeshkvisë së Kosovës do të jetë e hapur jo vetëm për të 120 mijë kaltolikët e Kosovës, gjysma prej të cilëve jetojnë në diasporë, por edhe për njerëzit vullnetmire të të gjitha besimeve që duan dhe falenderojnë Zotin. Sepse, edhe vet kënga e engjëjve tinëgllon:

“Lavdi Zotit në më të lartin qiell dhe paqe për njerëzit vullnetmirë në tokë”.

Zhvillime te hovshme ne Junikun e Gjeravices

Juniku shtrihet rreze Gjeravices, majes me 2,656 m lartesi mbidetare
29 gusht 2011, Dojce Vele,I themeluar si komune ne vitin 2005, Juniku, eshte nje storje e suksesshme e procesit te decentralizmit. I konsoliduar si komune ne vitin 2005, ne kete periudhe gjashtevjecare, investimet brenda tij kalojne milionat.


Liqeni i Gjeravices

Juniku,  deri dje fshati me i madh ne Kosove, eshte shembull i zhvillimit te nje komune te re. Siperfaqja prej 80 kilometrash katrore  e pasur me nje trasheigmi te rralle natyrore dhe shtrirja e tij rreze Gjeravices me  2,656  m   lartesi mbidetare, i ofron asaj kushte te shkelqyera per zhviillimin e turizmit veror dhe dimeror. Perderisa, angazhimi i komunes dhe mebshtetja e fuqishme e qeverise se Ksooves dhe donatreve, i ka mudnesuar asaj per nje periudhe gjashtevjecare nje zhvillim te hovshem.  Si investim te rendesishem ne trashegimine natyrore te Junikut Agron Kuci, kryetar, permend ndertimin e shtratit te lumit Erenik ne vlere prej 443 mije eurosh nga Minsitria e Financave si dhe nje donacion tjeter nga Banka Boteroe ne vlere mbi 125 mije eurosh per perfundimin e projektit ne gjatesi prej 2,200 metrash. Perderisa, projekte te shumta ne ngritjen e mireqenjes se qytetareve te Junikut jane realizuar tashme.

“Rrjeti i kanalizimit eshte perfunuduar. Tash jemi ne ndertim e siper te impiantit te ujerave te zeza qe eshte nje vlere mbi 1 milione e 850 mije euro, donacion i Komisionit Evropian. Po kete vit ne nje konkurence nga komuna e Decanit, Istogut dhe Pejes, kemi arrit qe te perfitojme nje donacion nga Komisioni Evropian qe eshte ndertimi i Qendres Turistike Informative per Rajonin e dukagjinit, qe me te vertete eshte nje ngjarje e rendesishme per Junikun. Objekti eshte konservim dhe restaurim i tipit kulle qe te identifikohemi me  identitietin dhe traditen tone. Kulla ne kete vit eshte kosnervuar, gjate periudhave te tjera besojme se  do te restaurohet, ndersa ne maj te vitit te ardhshem pritet te restaurohet. Vlerae projektit eshte 150 mije euro nga Komisioni Evropian gjithashtu”, thote kryetari Kuci, sipas te cilit as investimet nga komuna nuk kane munguar.
Qyteti i Junikut
“Kete vit nga bugjeti i komunes kemi ndertu dy kilometra rruge lokale ne lagjen Gacafer, diku 220 mije euro. Pastaj ne lagjen e Qokut kemi asfaltuar rrugen QOKI ne vlere prej 100 mije euro, me investim te Ministrise se Pushtetit Lokal. Krahas ketyre rrugeve lokale, ne jemi duke ndertu dhe riparu edhe kanalet e ujerave siperfaqesore dhe te ujitjes se tokes bujqesore”.  
Juniku eshte nje familje e madhe dhe e harmonishme

Ndersa, ndryshimet e vazhdueshme ne kete komune me se miri i verejne vet qytetaret. Njeri nder ta eshte  Haxhi Islami, te cilin e gjetem teksa pinte kafene e  mengjesit ne njerin nga restoranet ne qender te Junikut.
“Sa i perket punes se komunes se Junikut, une jam shume i kenaqur se edhepse ka pak te hyra si komune, me ndihmen e qeverise se Kosoves dhe te donatoreve eshte ne perparim e siper. Kryetari ka punuar shume per kete vend sa une cuditem kur e krahasoj me ate Junikun e meparshem dhe dnryshimet qe jane bere per nje kohe te shkurter. Me se tepermi jam i kenaqur me punen qe bani  per Erenikun e Junikut i cili perpara ka qene i mbushur me mbeturina. Me rregullimin e shtratit te lumit, Juniku ka marr nje pamje jashtezakonisht te bukur. Dhe kjo fale angazhimit te komunes por edhe mbeshtetjes se qeverise dhe donatoreve Juniku sot ka rruge te asfaltuara, ujesjelles, kanalizim. Por, Junikut i mungojne fushat sportive dhe nje vend me lodra femijesh, se s´ka absolutisht  n´Junik”.

Lumi Erenik kalon neper Junik
Haxhi islami jeton ne lagjen Qestaj te Junikut. Ndersa, bashkejetesa ne familjen 26 anetareshe eshte per te krejt e rendomte, meqense vet Juniku eshte nje familje e madhe dhe e harmonishme.

 “Juniku eshte nnje familje e madhe e lidhur ndermjetvte me martesa dhe te gjithe krahas fqinjesise jane edhe nip e daje, dhender e mik, e kshtu me radhe dhe te gjitha i kane nte perbashketa. Ndersa, mund t´them me plot gojen se Juniku i ka nje rini shume te sjellshme, te qete dhe  te kulturuar”,  thote z.Islami.

Investim i vazhdueshem ne ngritjen e mireqenjes se junikasve

Juniku eshte i pasur me trashegimi kulturore dhe natyrore

Lagja Berishe me mbi 200 shtepi eshte lagja me e madhe ne Junik. Ndertimi i dy trafove ne lagjen Qok dhe Berishe, nderrimi i shtyllave te betonit dhe i rrjetit primar, pajisjet per sherbimin e zjarrfikesve,  muri mbrojtes i kanalit qendror te ujitjes nga ura e Erenikut si dhe 20 makina mjelese per fermeret junikas, jane donacione te KFOR-it italian, mbeshtetjen e  vazhdueshme te te cilit e gezon komuna e Junikut. Ndertimi i fushes sportive dhe ambientit rekreativo argetues ne gjimnazin Kuvendi i Junikut prej 78 mije eurosh, eshte bashkefinancim i komunes dhe UN Habitatit. Perderisa investimit te objektit te administrates komunale nga Ministria e Pushtetit Lokal ne vlere prej 600 mije eurosh sivjet i eshte bashkangitur edhe ndertimi i salles se asamblese te peruruar jo fort larg, ne vlere prej 47 mije eurosh, 25 mije prej te cilave ishin donacion i komunes se Junikut.


“Ne ndertim e siper eshte  edhe Qendra e Mjeksise Familjare me rrethoja, parkingje, nje donacion i Ministrise se Shendetsise ne vlere prej 455 mije eurosh me nje bashkefinancim te komunes mbi 35 mije euro,”, thote kryetari Kuci.
Dhe investime te tilla Junikut i kane dhene nje pamje krejt te re, thote Mehmet Haxha 72 vjec nga lagja Berishe.
“Per 50-60 vjet sa u bane si o hy partia komuniste nuk eshte bane Junik  cka eshte ba prej se mbaroi lufta. Vec nje rruge kater kilometra na kane pas ba atehere. E tash, gati s´ka rruge ne Junik qe s´eshte asfaltu brenda e jashte, kanalizmin e kemi ba krejt, shtyllat elektrike i kemi vu te reja, ujin e kemi shume te mire, prej”, thote z.Haxha.
Rikthimi i ketes ne Jasiq dhe Gjocaj, sfide e vazhdueshme per Junikun
Mundesi te shumta per zhvillimin e turizmit veror dhe dimeror

 Por, perkunder sukseseve te shumta te komunes se Junikut, rikthimi i jetes ne fshatrat Jasic dhe Gjocaj mbetet sfide e vazhdueshme. Te rreth 800 banoret tash 12-te vjet jetojne ne lagjen Agim Ramadani ne Junik apo jane zhvendosur ne qendra te tjera. Perderisa, deminimi i territorit nga FSK dhe Hello Trust mbjell shpresen se me ne fund edhe ne kete zone te minuar ne te cilen kater banore kane humbur jeten dhe disa te tjere jane lenduar, do te ringjallet jeta. Agron Kuqi, kryetar i komunes se Junikut thote se ne keto dy fshatra edhe pas 12 vjetesh ndjehen pasojat e lujftes:

“Edhepse pas perfundimit te luftes eshte bere deminimi i ketyre fshatrave te cilat kane qene teresisht te minaura,terreni akoma nu keshte i sigurt per ktjim. Pas kerkeses sone tek Forca e Sigurise atje ka filluar deminimi i serishem sepse atje edhe me tej vazhdojne te gjinden mjete te pashperthyera eksplozive. Dhe me tragjikja eshte se deri me tani ne keto pjese kane humbur jeten kater qytetare dhe disa te tjere jane plagos”.

Lufta zbrapsi per nje kohe zhvillimin e turizmit veror
Jasiqi dhe Gjocaj, dy fshatrat idilike ne preher te Gjeravices, dikur me shkollë, ambulancë e me të gjitha kushtet për jete, qe 12-te vjet kane ngel vec nje zone e shkretuar. Të 300 shtëpitë e rrenuara nga lufta tashme jane vec germadha te braktisura nga te 65 familjet me rreth 800 banorë,  te cilet jetojne neper komunat fqinje apo jane te vendosur ne lagjen “Agim Ramadani”, ne Junik.

“Vertet eshte nje sfide e cila vazhdon te mbetet, sepse gjate luftes keto dy fshatra jane rrenuar teresisht dhe banoret qe nga perfundimi i saj, jane te vendosur ne lagjen Agim Ramadani, me te cilat shtepi menagjon Agjencioni Kosovar  i Prones. Jane rreth 800 banore te te dyja fshatrave te cilet ane shperngulur edhe ne qendra te tjera te Kosoves”, thote per radion tone kryetari Kuci.

Dy fshatrat idilike ne preher te Gjeravices

Tebana e Isufajve

Mirepo, se shpejti Jasiqin dhe Gjocajn, dy fshatra idilike ne preher te Gjeravices po hapet nje perspektive e re. Sepse, jo fort larg ne mes te Ministrise se Forces se Sigurise se Kosoves dhe komunes se Junikut eshte arritur marrëveshje mirëkuptimi për realizimin e projektit “Hapja dhe Trasimi i rrugës Jasiq- Livadh i Madh- Varrezat e Koshares”. Hapjen dhe shtruarjen e rruges 14-te kilometershe me zhavorr , kryetari Kuci e cileson si projektin me madhor te qeverisjes se tij. Perderisa hapja e kesaj rruge eshte lajm i mire edhe per vet junikasit te cilet e duan qytetin e vet.  Saranda Miroci  eshte njera prej tyre.


“Kujt nuk i pelqejne bukurite e Junikut. Dhe kete nuk e them pse jam junikase, por Juniku ka nje natyre te bukur te cilen e lakmon secili,sidomos ne sezonin e veres kur eshte nje ambient mjaft i qete. Mua me pelqen gjithcka ne Junik e sidomos nje restoran ne Jasiq te cilin e vizitojne me se shumti te rinje dhe familjaret. Ndersa, ndertimi i kesaj rruge gjithsesi do t´ua bej udhetimin me te lehte”, thote   Saranda.                                                    

 Ndersa, se shpejti pritet realizimi i projektit për ndertimin e rruges 14 kilometershe për ne fshatrat Jasiq dhe Gjocaj e deri te Varrezat e Koshares. Projekti i cili financohet nga Minisitria e Forces se Sigurise se Kosoves me nje pjesemarrje modeste te komunes se Junikut eshte arterja kryesore per zhvillimin ekonomik të kësaj zone si dhe rikthimin  banoreve ne Jasiq dhe Gjocaj ,te cilat deri ne shperthimin e luftes ne Kosove njiheshin si hambar i komunes se Junikut.
Juniku pjese e programit “Kosova e Bukur”
Uje nga burimet e Gjeravices

Komuna e re e Junikut do te perfitoj edhe nga programi “Beatifull Kosovo”, lansuar nga Zyra Ndërlidhëse e Komisionit Evropian (ZNKE)ne Kosove i cili synon zvogëlimin e papunësise, zbutjen e varfërisë si dhe zbukurimin e komunave. Ne kete program ne te cilin kane qene te thirrura per konkurim te gjitha komunat e Kosoves, përfshihen: renovimi i fasadave, krijimi i zonave të gjelbëra dhe projekte të tjera te cilat përmirësojnë infrastrukturën urbane dhe sociale. Ndersa, adaptimi i nje kulle qindvjecare ne nje biblioteke qyteti  ne komunen e re te Junikut ishte nje karakteristike qe nxiti komisionin perzgjedhes te Zyres Nderlidhese te Komisionit Evropian per financimin e ketij projekti.. Kryetari Kuci sjell hollesi:

“Kete vit kemi marre edhe nje docanion prej 70 mije eurosh nga Komisioni Evropian  te cilin e implementon IOM- i, me te cilat ne nje kulle te Junikut do e ndertohet biblioteka qe nuk e kemi pas. Dhe keshtu, ne kete vit, ne jubileun e lindjes se Din Mehmetit biblioteken e qytetit do ta emerojme me emrin e ketij poeti junikas. Dhe ky eshte nje gezim i shumefishte, sepse biblioeteka po ndertohet ne nje kulle tradicionale shqiptare”.

Dhe keshtu, Juniku  behet per here te pare me biblioteke te qytetit. Se, edhepse biblioteka eshte deshmi e zanfailles dhe identiteti t te nje populli si dhe element baze i trashegimise kulturore, kete mundesi  deri me tani nuk e pati edhe Juniku . Vleres se biblioetekes  Ali Qeka me banim ne Junik i eshte i vetdishem. Prandaj thote se:


Gropa e Erenikut

“Ne e marrim biblioteken thjesht si nje institucion ose nje zyre me libra.Por,jo! Bibliotekat paraqesin kulture dhe lashtesine e atij kombi. Dhe, per mendimin tem, eshte nje hap paksa i vonuar per nje biblitoekeduke pasur parasysh  se Juniku ka nje kulture bukur te vjeter”.


Biblioteka “Din Mehmeti”ndertohet ne nje kulle qindjvecare



Juniku shquhet per kullat shekullore s humica prejt e cilave u rrenuan ne luften e fundit. Mirepo, privilegjin per restaurim dhe adaptim ne biblioteke te qytetit e pati vetem kulla e Muhamet Hoxhes. Dhe kjo do duhejt e behej shume me heret, mendon z.Qeka, ish-ushtarak ne pension.

“Nje kulle qe permendet Juniku aty burra shqiptar kane mare vendimet e ndryshme, por keto vendime qofte ne kohet e turkut qofte ne kohe tjeter jane shkru. Sikur te kishit pas nje biblioteke, sikur te kishin pas nej arkiv, sot me krenari  cdo junikas do te thoshte: “Shikoje sa i lashte jam une!” Por  fatkqesisht, mungesa e nje biblioteke e cila me shume ka vlera historike te trashegimise dhe te ardhmes se perfaqesimit te popullit te kesaj krahine. Se, ma  mire se me nje biblitoeke dhe me nje arkiv  krahina nuk mund te paraqitet”,mendon z.Qeka.

Biblioteka e qytetit ne Kulle tradicionale
Ndersa, lajmi per hapjen e bibliotekes se qyetit ka sjell mjaft gezim edhe tek te rinjte junikas. Saranda Miroci,  juriste e diplomuar thote se :

“Juniku ka pas nevoje per nje biblioeteke gjithmone dhe une jam e lumtur per kete. Kjo do te ndryshoje mjaft ne jeten tone sepse te rinjt do te kene nje adrese ku do te drejtohen, do te kene ku te aftesohen dhe do te jene me te pergatitur per e ardhmen”.

Programi pesemilionesh “Kosova e Bukur”, financuar nga Bashkimi Evropian i cili menaxhohet nga Zyra Ndërlidhëse e Komisionit Evropian (ZNKE) dhe implementohet nga Organizata Ndërkombëtare për Migrim (ONM) në partneritet me Këshillin Danez për Refugjatë (DRC) synon permiresimin e  gjithëmbarshëm te gjëndjes ekonomike dhe sociale në Kosovë me hapjen e mundësive për punësim nëpermjet kompanive publike, ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, me trajnimet profesionale për të papunët me fokus të vecantë në grupet e margjinalizuara dhe pakicat. Fale ketij programi I cili do te zgjas 30 muaj, qyteti i Junikut se shpejti dot e behet me biblioteke ndersa  kulla qindjvejare e Muhamet Hoxhes tash e tutje do te njihet si Biblioteka e Qytetit “Din Mehmeti”.
                                                                                            Shenim:Fotografite u siguruan nga komuna e Junikut

Decani dhe Plava para binjakezimit

Krojet e Ali Pashe Gucise,Plave
Manastiri i Decanit

Radio Kosova, 23 dhjetor 2012, Komuna e Decanit se shpejti do te binjakezohet me komunen e Plaves. Kjo eshte bere e ditur gjate nje takimi te zyrtareve komunal te Decanit me nje delegacion nga komuna e Plaves dhe Gucise. Binjakezimi pason me fillimin e aktiviteteve te ndryshme kulturore dhe artistike, zhvillimin nderrajonal te turizmit,ndersa binjakezimi eshte hapi me i rendesishem drejt realizimit te projektit te rrruges Decan-Plave.

Plava, nje venbanim në veri te Alpeve Shqiptare ne lindje te Republikes se Malit e Zi, me rreth 13 mije banore, 21 per qind  prej te cileve shqiptar, me banim në fshatrat: Vuthaj, Martinaj, Kukaj dhe Dol, eshte komuna me te cilen do te binjakezohet komuna e Decanit. Perderisa, lidhje te tjera tashme jane shtrire neper breza, thote kryetari i Kuvendit te saj, Ramo Kollashinac.
 
“Binjakezimi i Plaves me Decanit eshte vetem njera nder deshmite se ata qe jane te lidhur thelbsisht, nuk e kane te veshtire te mirren vesh dhe t´i pergjigjen njeri-tjetrit ne rrethana te caktuara. Banoret e Plaves me banoret e ketushem jane te lidhur historikisht dhe urat e shtrira neper breza nuk eshte rendi t´i rrenojme. Perkundrazi, do t´i ruajme dhe do t´i forcojme”.
 
Sipas shkrimtarit Hasan Gjonbalaj-anetar nderi i Shoqates se Malazezve te Kosoves: 
Vujicic(majtas),Selmanaj(ne mes),
Sharkinovic(djathtas)
“Ne Plave e Guci jetojnet e gjitha fiset te cilet kane arrit me i shkri hidherimet. Dhe,  shkrimtari ka pas te drejt kur ka thane se: ”Xheneti i ksaj bote fillon ne Guci!”Ndersa, une jam krenar te shoh sot ulur se bashku kryetaret e Decanit dhe te Plaves tek flasin per binjakezim”.
 
Nje hap i rendesishem per perafrimin e dy popujve ne te dy anet e kufirit, mendon kryetari i saj, Sllobodan Vujiqiq, kryetar i Shoqates se Malazezve te Kosoves:
 
“Ky binjakezim jo vetem do te fuqizoje aktivitetet kulturote, sportive dhe afariste por do t´jete nje perafrim i komunave, i shtetit dhe i popullates se te dyja komunave, te cilet i do te ndryshojne menyren e te menduarit dhe te te kuptuarit te jetes, do te njohin me shume njeri-tejtrin dhe do te perqafohemi edhe me shume, per te deshmuar se ne vertet jemi vellezer”.
 
Vellazeria ne mes te popullates se Decanit dhe te Plaves eshte e natyrshme
 
 Prandaj,  Ramo Kollashinac, kryetar i Kuvendit te komunes se Plaves thote se kjo vellazeri per te cilen flet z.Gjonbalaj, vie krejt natyrshem.
 
“Binjakezimi i komunave i cili duhet te formalizohet ne marrredhenje vellazerore eshte edhe nje deshmi me shume se kush eshte i miqsuar e thelb me dike atehere nuk e kane veshtire te kuptohen dhe t´iu pergjigjen sfidave qe dalin ne momente te caktuara. Banoret e Plaves dhe te Gucise me popullate e ketushme jane te lidhur historikisht dhe urat te cilat i kane ndertuar parardhesit s´kemi pse t´i shembim ne. Perkundrazi, do t´i rrisim dhe do t´i zhvillojme tutje”.
 
Gjate ekzodit te Kosoves Plava dhe Gucia hapen dyer e zemra
 
Bujaria e popullit te Plaves se Gucise u deshmua ne vitin   99,  kur popullata e debuar nga forcat serbe gjeti strehe ne shtepite e tyre, kujton kryetari ikomunes se Plaves Skender Sharkinovic duke permendur edhe medaljen e dhene nga ish kryeministri Agim Qeku si mirenjohje ndaj popullates bujare dhe qeverise se Malit te Zi.
Atje po ndertohet rruga Peje-Qakorr-Murin
“Ne jemi komunat me te aferta te cialt ne historine e deritanishme kane pas debime e arratisje nga te dyja anet. Por, popullata e Plaves i ka hap dyert per te gjithe qytetaret e Kosoves dhe me miratimin e qeverise se Malit te Zi, qytetaret e Decanit,  Pejes dhe te komunave te tjera  kane gjet strehe ne komunen tone.Ndersa tash kur po i khehei te ardhmes dhe binjakezimit, ne edhepse kemi pas propozime te ndryshme per binjakezom, duke pasur parasysh projektin e perbashket te rruges Decan/Plave, ky prioritet  i eshte dhene komunes se Decanit”, tha kryetari Sharkinovic, sipa te cilit projekte te tjera rrugore jane ne ndertim e siper, sic eshte rruga Peje-Qakorr-Murin e cila pritet te perfundoje ne vere te vitit 2o12.
 
Qe don te thote, ne vend se te kalojme si sot neper komunen e Andrievices, te Beranit dhe te Rozhajes, ne do te vime direkt ne Peje, me nje kilometrazh dyfish me te shkurter-tha kryetari Sharkinovic i cili shtoi se- Poashtu kane filluar punimet ne ndertimin e rruges Plave-Vermosh-Podgorice, e cila do t´jete trefish me e shkurter dhe pritet te perfundoje brenda dy vitesh. Prandaj, duke pasur parasysh keto projkete kapitale, ne perkunder deshires se madhe nuk i kemi kushtuar shume rendesi projeketit Decan-Plave. Por, ai tashme ka hyre ne planin afatgjate te qeverise se Malit e Zi per vitin 2008-2020 gje e cila hap mudnesine dhe i jep vize ndertimit te kesaj rruge. Dhe une besoj se ndertimi i kesaj rruge do te mbaje lidhjete  bashkepunimi ndervellazeror ne mes te Decanit dhe te Plaves; nje projekt i perbashket dhe i perhershem i cili do t´iu sjell nje zhvilim te madh te dyja komunave. Dhe kur kjo rruge te ndertohet, ju do te kaloni neper pjesen me te bukurt e Plaves, ne mos te gjthe territorit te Malit te Zi”.
 
Binjakezimi iu paraprine projekteve te perbashketa nderkufitare
 
Kulla, pika kufitare Kosove-Mal i Zi
Binjakezimi i komunave Decan-Plave eshte inicuar pikerisht ne kohen kur qeveria e Kosoves eshte zotuar per te ndare mjetet per fillimin e ndertimit te rruges ndershtetore Decan-Plave, thote kryetari i komunes se Decanit, Rasim Selmanaj,sipas te ciëit deri atehere, do te kete hapa te tjere te perbashket.
 
“U morem vesh per disa aspekte te bashkepunimit ne fushen e kultures, sportit, por edhe te turizmit dhe poashtu kemi rene dakord qe ideja e perbashket per binjakezim ne mes te Plaves dhe Decanit te ndodh me 2012, ne kohen kur do te nis implementimi i projektit te rruges Decan-Plave. Dhe une besok me zotimine qeverise qe eshte dhene pulbikisht nga kryeministri ne paralmentin e Republikes se  Kosoves, se kjo edhe do te ndodh”.
 
Ndertimi i nje tunel Kosove- Mal i Zi eshte nje proejkt tjeter i perbashket i te dyja komunave i cili do mund te thithte fondet e Programit per Paraanetaresimt(IPA)te Komisionit Evropian, mendon kryetari Sharkinovic.
 
“Se ky eshte komunikimi dhe lidhja me reale ne mes te dyja shteteve, brenda te cilit do te futeshim ne Kosove e do te dilnim ne Mal te Zi. Tek ne tashme ky projekt eshte procesuar nepermjet Asociaconit te Komunave dhe do mund te kaloje  si projekt i bashkepunimit nderkufitar dhe nepermjet mjeteve te IPA-s ne keto hapesira te mjaftueshme do mund te zhvillonim turizmin, me trashegimine natyrore, kulturore dhe histroike, sepse Evropa kete e vlereson si dicka shume te rendesishme”.
 
A do t filloje sivjet ndertimi i rruges Decan-Plave- Vermosh?
 
Rrugen rreth e qark nga Decani ne Plave prej afro 130 kilometrash, nje tunnel ne gji te Bjeshkes se Belegut do ta shkurtonte ne vetem 43 km. Ky projekt i viteve 60-te i aktualizuar ne vitin 2005 i cili per shkak te shtrirjes rreth 7 kilometra pergjate Zones se Vecante te Manastirit te Decanit u politizua deri ne nderprerje, eshte aktualizuar serish. Dhe kjo ngaqe perfaqesuesit e komunave Decan dhe Plave besojne se bashkarisht do ta shtyne perpara kete projekt i cili ne fillim te vitit 2007 mori driten e gjelbert edhe nga kabineti i kryeministrit Sali Berisha per mundesine e shtrirjes deri ne Vermosh te Shqiperise. Rasim Selmanaj, kryetar i komunes se Decanit madje eshte i bindur se realizimi i ketij projekti do te filloje brenda ketij viti:
Rruga Decan-Plave

“Ne jo vetem  qe besojme, por mund t´iu themi qytetareve se kemi bere perpjekje te medha qe kjo te ndodh. Ndersa, une jam i bindur se me zotimin e qeverise i cili eshte dhene publikisht  nga kryeministri Thaci ne Parlamentin e Republikes se Kosoves, une besoj se kjo do te ndodh vitin e ardhshem”, thote kryetari Selmanaj.
 
Ndertimi i rruges kerkese dhe deshire nga komuniteti deri te qeverite
 
Sipas kryetarit te komunes se Plaves Skender sharkinovic, regjistrimi me i fundit tregon se ne komunene  Plaves jane 13 mije banore rezident, rreth  56 per qind prejt e cileve boshnjak musliman, 21 per qind serb dhe malalzez si dhe 20 per qind shqiptar dhe dy here aq, ne diaspore.
 
“Por, qe te gjithe jane te interesuar per ndertimin e rruges Decan-Plave, e cila ka ngel pak nen hije per shkak te ndertimit te rruges  Plave-Peje nepermjet Qakorrit e cila priet te perfundoje brenda vitit 2012 si dhe rruges Plave-Vermosh Podgorice, e cila do te jete tri here me e shkureter dhe do te perfundoje per tri vjet. Por,  e mira eshte se rruga Decan-Plave eshte futur ne planin stratetegjik te Republikes se Malit te Zi, viti 2008-2020. Perderisa, qe nga gjysma e dhjetorit 2011, qytetaret e Malit te Zi dhe te Shqiperise mund te kalojne kufirin me leternjoftim”.
Nje deshire te tille ushqejne edhe decanasit, te cilet enderrojne per shkurtimin e qindra kilometrave ne mes te Decanit dhe Plaves. Njeri nder ta eshte edhe Beqir Kadrijaj, kryetar i fshatit Rastavice, banoret e te cilit me breza te tere verojne ne bjeshket e tyre brenda territorit te Malit te Zi.
 
Panorame vere nga Decani
“Belleja e Selmit eshte bjeshka te cilene shfrytezojme fshati yne,120 shpi,  ndersa Plava na e ka dhene kete te drejte, per cfare ne emer timin dhe te bashkefshatareve te mi, i falenderoj. Se plavjanet na kane respektu gjithhere dhe na kane qendru prane ne ditet me t veshtira. Prandaj, per ndertimin e kesaj rruge une kisha deshiru qe edhe gjunjazi te jap kontrubutin tim, se infrastruktura rrugore e ben afrimin e Decanit dhe Plaves, e ndihmon zhvillimine  turizmit te te dy shteteve”.
 
Rruga Guci-Vermosh tashme eshte hapur
 
Ndersa, me te zeshmit ne kete rast jane komuniteti i biznesit nga te dyja republikat Kosove Mal i Zi, kerkesat e te cileve jane te njezeshme, thote Petrit Hakaj, nenkryetar i Shoqates se Malazeve te Kosoves.  
 
“Une dhe z.Vujiqiq ne disa forume biznesi dhe panaire shtronim disa plane bashkepunimi me Malin e Zi. Por, problemi me i madh i bashkepunimit te qeverise se Mali te Zi dhe Kosoves ne aspektin ekonomik ka qene infrastruktura rrugore. Se, per shume produkte te cilat mund te plasohen nga Mali i Zi ne Kosove problemi me i madh ka qene rruga dje te gjithe bizmes,emet e kane kete kerkese, Qe don te thote, te gjithe kane pas nevoje dhe krrkese qe permes komunes se Plaves te vine ne Kosove por edhe ne Shqiperi se  edhe rruga eshte me e afert se nepermjet pjeseve te tjera. Dhe krahas kesaj, te kete  kontakte kulturore, forume, biznese, ku qytetaret e Decanit te shkojne ne Plave se une jam i bindur se  80 per qind e qytetareve te Decanit s´kane qene ne Plave asnjehere. E nese shkojne nje here, nuk besoj se do te ndalen me kaq”.
Hasan Gjonbalaj, shkrimtar i cili vie nga keto vise shqiptare te administruara nga Mali i Zi, ceremonine e hapjes se rruges Guci-Vermosh, e kujton me emocion.
 
Peisazh dimri nga Plava(foto Plav Gucinje)
Ishte e bukur dhe e dhimbshme njekohesisht, kur i shihje vellezerit tuj qajte per here te pare u takojshin pas 50 vjeteve. Ate hap e ka bere Mali i Zi para shteti shqiptar!Ndersa, une i kam thene kryetarit  Selmanaj:”Nese , nese vdes mos fol kurgja per mua vec thuajse  ka pas qejf me e qel  rrugen Decan-Plave!” Une jam njeri qe besoj, por nga sa jam i unte, tuten s´mund ma heq kush. Vec uroj te jem gjalle e ta pres diten kur te nisemi ne Decan,e kafen e nxehte ta gjejme ne Plave“.
 
Perkrahje e plote e te tria qeverive
 
Hapja e korridorit te tete nga Decani ne Plave me shtrirje deri ne Vermosh te Shqiperise, gezon perkrahjen e plote te tria shteteve nderkufitare. Por, deri ne realizimin e ketij projekti kapital i cili kerkon kohe, duhet filluar me projekte te vogla, mendon kryetari i komuens se Plaves Skender sharkinovic, sipas te cilit Decani dhe Plava duhet ofruar bashkarisht tek fondet e IPA-s per hapjen e nje tuneli ndermjet te dyja shteteve.
 
 “Rruga Decan-Plave eshte lidhja me reale ne mes te  Kosoves me Malit te Zi. Por, deri atehere te fillojme me hapjen e nje tuneli i cili do te shkurtonte rrugen mes nesh ne rreth 25 kilometra dhe ne vend se te kalojme si sot tri komuna, Andrijevice, Beran, Rozhaje deri ne Peje, ne do te vime  per  20-30 minuta nga Plava ne Decan. Prandaj, do duhej qe ekspertet te shohin se ku do mund te fillonte  ai tunel me hyrje ne Mal te Zi dhe dalje ne Kosove, i cili pervecse do te krijonte lidhje te perhershme mes nesh do te nxiste edhe zhvillimin e Decanit dhe te Plaves. Dhe kur te rregullohet ajo rruge, ju do te kaloni neper pjeset me te bukura te Plaves dhe ndoshta, te gjithe Malit zte Zi”.
Perderisa, Adem Miljush,ish nxenes i gjimnazit “Vellezerit Frasheri” ne Decan, i cili aktualisht eshte drejtor i administrates ne komunen e Plaves thote se do te jap ate me te miren nga vetja qe rruga per ne Decan te shkurtohet sa me shpejt.
 
Decanin dhe Plaven i ndajne Alpet Shqipare
“Une sot jam udherrefyes dhe kenaqesia me e madhe  imja eshte qe Decani me qene komune vellazerore e Plaves. Gjithashtu do te  punojme dy komunat dhe dy qeverite ne ndertimin e rruges Decan-plave qe t´i afrojne dy komuna fqinje, dy popuj. Kjo  do t´sjell nje zhvillim me te madh turistik, ekonomik, kulturor dhe sferave te tjera.  Ne jemi te hapur ne cdo kohe  per cfaredolloj  aktivitetesh dhe une mendoj se mund te fillojme me zhvillimine aktiviteteve te perbashketa, ndersa ky takim eshte hapi i pare konkret per keto iniciativa. Dhe kenaqesi me t madhe per mua s ka,  per faktin se une jam nxenes i gjimnazit “Vellezerit Frasheri”, gjimnazit me te mire ne Kosove”, thote z.Miljush, i cili per hete te fundit ne Deca ishte para kater vitesh, i ftuar nga shoket e gjenerates per te kremtuae 30 vjetorin e diplomimit te gjenerates se tij.
Takimi i sotem ishte hapi i pare konkret drejt binjakezimit te komunes se Decanit dhe komunes se Plaves, i cili pas nje vizite te zyrtareve komunal te Decanit ne Plave ne pranveren e hershme, pritet te zyrtarizohet ne gjysmen e vitit te ardhshem ne Shtepine e Malazezve, ne Prishtine.  Binjakezimi i te dyja komunave fqinje shihet si hapi me i rendesishem drejt realizimit te projektit te rruges Decan-Plave-Vermosh, si nje korridor i rendesishem qe lidh shtetet e rajonit mes vete dhe me Evropen i cili do te nxis nje zhvillim te hovshem ekonomik te Decanit dhe te Plaves, resurset natyrore dhe kulturore te te cilave garantojne rigjenerim vendpunimesh dhe ngritje te mireqenjes se qytetareve nga te dyja anet e kufirit. Perderisa, komponenta e dyte e Instrumentit për Paraanëtarësim në Bashkimin Evropian per Bashkepunim Ndërkufitar,eshte nje mundesi e mire per realizim projektesh dhe ecje te perbashket te te dyja shteteve drejt integrimit ne Bashkimin Evropian. 

“Kulla e shekullit 21”

20 dhjetor 2011, Radio Kosova, Lufta e fundit ne Kosove, krahas vrasjeve dhe masakrimeve nuk kurseu as monumentet e  trashegimise, ndersa kullat qe iu mbijetuan shekujve u shnderruan ne germadha. Disa prej tyre u ndertuan nga donatore, ca te tjera nga institucionet e Kosoves, disa nuk u rimekemben kurre, perderisa te tjera ne shenje dashurie dhe respekti ndaj vlerave trashegimore u rindertuan me kontributin e vet pronareve. Kulla e Rrustem Gecit ne Lluke te Poshtme e cila qe nga 2001 po ndertohet mbi themelet e kulles e se vjeter , eshte shembulli me i mire i dashurise dhe perkushtimit ndaj trashegimise se te pareve.

Nje objekt guri ne Lluke te Poshtme ne te cilin jane gershetuar besnikerisht tradicionalja dhe bashkekohorja shqiptare, eshte Kulla e Rrustem Gecit e ndertuar mbi themelet e kulles 200 vjecare te vellezerve  Adem, Nimon dhe Esat Tafa.  Ndersa, nje atelje e veshur ne gur dhe ogjaku i ndezur ne balle eshte atmsofera e ngrohte ne te cilen do te zhvillojme biseden me Hysen Gecajn, njerin nga sterniperit e tyre.
Hyrja ne Kulle


“Ne vitin 80 ka qene nje shembje e kulles dhe  70 per qind te saj e kemi rrenuar, per ta rindertuar me 83 me mjete te agjes sim, Rrustemit. Pra, shembja ka ndodh si pasoje e vjetersise dhe e mospergatitjes se forte te periudhes se stergjysherve. Ndersa, luftes i ka mbijetu”, fillon rrefimin Hyseni.

Kulle re mbi themelet e kulles se lashte

Me 2001, per kullen e cila i mbijetoi luftes por nuk i mbijetoi dhembit te kohes, familja Gecaj kerkoi mendimin profesional te eksperteve, ne koordinim me te cilet u mor vendimi per rrenimin e saj dhe ndertimin e nje kulle te re mbi themelet e vjetra. Arkitekti Beqir Berisha nga Decani, hartues i projektit te kulles se Rrustem Gecit thote se:


Hysen Geci: “Dyert e kulles jane te hapura per te gjithe”

 “Kulla e sotme te cilen e shihni ju eshte planifikuar dhe ndertuar ne gjurmet e kulles se meparshme ekzistuese te familjes Gecaj. Faza e pare pergatitore ka qene ne vitin 2001, pastaj eshe fillu ne te 2002-ten dhe punimet e vrsazhda kane zgjat rreth shtate vjet, ngaqe ka qene nje pune tejet e mundimshme se  eshte bere skatlitja e gureve. Te gjitha muret perimetrike kane dimesnione 75 centimetra, mure te plota pa mbushje sic ka qene ndoshta ne nje kohe ma heret per shkak te  kushteve te fasadave ballore. Nga rruga sic e shih i eshte komplet  e gdhendur, skalitja eshte bere me pune manifakturale te mjeshterve popullor. Nje pune qe ka dale bukur se per investim s´po flas”, thote arqitekti Berisha, sipas te cilit vlera e ndertimit te kesaj kulle ka kalaur nje milione e gjysme.

Kulla iu eshte pershtatur nevojave te kohes

Sipas identifkimit te kullave ne litaraturen shqipe, kulla e Rrustem Gecit eshte kulle trekateshe me perdhese , shpjegon arqitekti Berisha.

Oda e burrave ne katin e trete

“Dmth ka perdhese dhe tri etazha. Kati i pare eshte pjese e banueshme per familje, ka dhomen e  dites, kuzhinen, dhomen percjellese dhe pjeset e toaliteti me pikat te largta,pra eshte bere nje modifikim i standardit. Vazhdohet me katin tjeter me  dhoma per fjetje dhe pushim, e planfikuar per  msyafir te nivelit vendor edhe nderkombtar te cileve ju jane dedikaur tri dhoma gjumi dhe nje dhome dite, ku dot e kete sherbime te percjellese edhe higjienike edhe ato per pushim. Ndersa, etazha e trete dhe e fundit eshte oda e burrave me divanhane, me te gjitha elemementet arkitektonike percjellese sic kane qene dikur. Perderisa perdhesa, hapesira e dikurshme  per bageti dhe mbajtjen e paisjeve, veglave percjellese tash eshte nje hapesire ekspozuese per te cilen pronari  eshte deklaruar qe ne fillim se do te jete edhe ne sherbimin familjar por edhe ne sherbim t e gjere te shoqerise, te rrethit apo nevojave te vet subjekteve kulturore te cilat edhe jane mbajtur”, thote Berisha.

Nje premtim i cili edhe u mbajt, thote z.Geci,  sepse synim i perbashket eshte transformim i ketij kompleksi trashegimie per banim, per zhvillimin e turizmit si dhe te aktiviteteve te ndryshme kulturore. 

Divanhanja e odes ne katin e trate

“Ketu kane qene disa aktivitete, mirepo prape do te jene. Po e kerkoi nevoja, me siguri se po. Dmth nuk do t´thote kush prej nesh se nuk ben te hapet dera”.



Ne ndertimin e kulles se Rrustem Gecit u bashkua mjeshteria e zejtareve popullor me profesionalizinin e histroianeve te specializuar ne lemine e kullave. Prandaj, arqitekti Berisha prezanton me krenari punen e kryer mbi bazen e projetkit e hartuar me stafin e tij.

“Une me bashkepunetoret e mi me studion time proejtkuese kam hartu projektin por kam qene nen konsulta te perheshme te profesor dr. Fejaz Dranqollit, i cili ka qene keshilltar imi profesional imi gjate ketyre punimeve dhe realizimit te  ketij projekti. Ndersa, punimet jane kryer nga tri grupe te mjeshterve popullor. Sigurimi i materjalit ka qene mjaft i veshtire, se edhepse eshte bere perpejekje qe te shfrytezohet materjali ekzistues shkalla e demtimit ka qene shume e larte dhe ne ate selektim ka dale shume pak. Prandaj, jane shfrytezu guret e lumenjve per  te cilet ju jane drejtu organeve komunale dhe jane siguruar ne menyre te ligjshme. Pas kesaj eshte bere latimi i tyre, qe eshte bere ne nje menyre te mundimshme, cfare ka zgjat edhe kohen e punimeve”.

Korridoret dhe shkallet jane te veshura me dru


Ndertimin e kulles mbeshteten fqinjte vullnetmire



Ndertimine  kulles popullata e ketushme e priti me entuziazem te madh.Per me teper, fqinjte  familjes Gecaj liruan truallin per kompleksin e kulles, perderisa te tjere iu qendruan orane ne menyra te tjera.


Me t´thane te drejten, fqinjte kane kontribuar shume ne ekte drejtim, meqense  vendin e kemi pas shume te vogel. Me kete rast do tedoja te falenderoj pikerisht SadikGecin, i cili na i ka dhane gjashte ar truall si ndihmese per kullen. Brahim Tetajn, fqinjin e dyte poashtu i cili mbi pese ar trual. Dhe kshtu eshte bere pjesa e mjaftueshme per kompleksin. Poashtu dua t´i falenderoj per mirekuptim te gjithe fqintje tane,te cilet per kater-pese vjet i kemi mundu me gure, pengu me mjeshter, por asnjehere nuk kane reaguar. Perkundrazi, e kane prit me vullnetin me te mire!”, thote z. Geci


Kulla qe s´kembehet me thesaret e botes

Dhoma e dites ne katin e dyte 

Hysen Geci, i lindur dhe rritur ne kulle ka mbetur adhurues i apasionuar i ketyre objekteve trashegimore. Dhe, megjithese ka shetitur ne disa vende te botes, ai asnje vendbanim nuk do te nderronte me dritaret e kulles se tij. Dhe edhepse ketu jane shpenzuar reth 2 milione, ai nuk do ta ipte per pasurine e botes.



 “Mua po t´me kerkohet nuk e jap kullen per thesarin e botes sepse une jam lind ne kulle, rrit e martuar ne kulle, me gjithe vorfnite e periudhes se viteve 60-te kur jam lindur. Edhe femiejt e mi, tetane jane rrit n´kulle. Dhe ne edhepse e kemi pas shpine andej dhe dhomen shume me te mire, deri sa e kemi prish kullen une kam fjet ne kulle se kulla e ka te veten…P.sh., nuk mund ta imagjinosh driten e neteve nepermjet dritareve te kulles . Nje njeri  qe e don gurin eshte problem… Une  kam pare punime te shumta ne Turqi,  ne Greqi e Itali dhe e di vleren e gurit. Prandaj, asnje menyre jetese per mua nuk eshte me e dashur se ajo e kulles. Kulla eshte pasion imi dhe i te gjithe familjes dhe edhepse ruaj kujtime te shutm anga kulla e vjeter, kur e shoh  tash kete ndjej kenaqesi dhe nje pushim shpirtror”, rrefen z.Geci, i cili shton se pikerisht kjo lidhje e ngushte e familjes me kullen ka nxitur ndertimin e nje kulle te re ne orgjinalitetin shekullor.

Kuzhina e katit te dyte

 “Me siguri qe po, se vetem ai qe ka pas kulle ia di vleren dhe e njeh dashurine ndaj saj. Pastaj, shtytja me e madhe per ndertimin e nje kulle ishte kerkesa e agjes Rrustem te cilit i jam mirenjohes per qendrimin e tij prane dhe mebshtetjen gjithe jeten, qekur mbetem jetim nga baba dhe vetem me nenen dhe gjyshen. Pra, qe nga 82-ta (kur une isha vetem 22 vjec) e deri me tash une nuk besoj se ka migje qe e ban ate qe ai ka bere per ne.Prandaj, mirenjohja ndaj tij eshte e pafund”! Une kam qene 22 vjecar kur m´ka vdek baba, prandaj mrienjohja eshte tejet e madhe ndaj axhes sime rrustem Gecit”, thote z.Geci, i cili tregon se perkudjesja e agjes se tij filloi qe ne vitin nje mreinjohje te pafund ndaj aches se tij, Rusutem gedit, pronar i kesaj kulle, i cili u perkudjes per e dhe vellezerit e tij qe ne vitin 82,kur ata mbeten jetimw.


Kulle me vlera te larta trashegimore dhe bashkekohore


Kulla e Rrustem Gecit ne Lluke te Poshtme eshte nje objekt me vlera te larta trashegimore, e ridnertuar ne origjinaltietin shekullor dhe e  adaptuar per nevojat e kohes.  Hartuesi Beqir Berisha se bashkue me arqitektin Blerim Bajraktarin dhe stafin e tyre jane hartues te disa kullave ne Rajonin e Pejes, perderisa ka dorezuar projektin per kullen e kryeministrit Sali Berisha.

Dhome fjetjeje me orendi druri

 “Une kam punu edhe ne ekip dhe jam shume i kenaqur me punen qe e kemi bere. Ke  ifillu me pese kullat e punuara ne Dukagjin, me realizues Chwb-ne, ndersa para luftes kam qene realizues i dy punimeve te kullave te cilat pejserisht jane kry. Pra, ishin kulla e Zymer Fetes me pronar sot Adem Berishen, ne Irzniq; Kulla e Goskajve ne Peje, Kulla e Alajve ne Dranoc,etj. Ndersa,  vitin e kaluar kam pas fatin te  jem ne ekipin profesional per hartimin e projekrit te kulles se presidentit Sali Berisha, krahas profesoreve te nderuar Fejaz Dranqolli dhe Flamur Dolin, bashekpunetori im Blerim Bajraktari dhe une, kemi dhene mendimin profesional dhe ne vitin 2010 kemi dorezuar planin ideor te restaurimitt e kulles se Berishes ne Viqidol vitin e kaluar. Tash jemi ne pritje dhe shpresojme se nje dite do te fillojne punimet”, thote arqitekti Berisha, i cili nder te gjitha projektet vecon bashkepunimin me familjen Gecaj e sidomos me pronarin e  kulles, shqitparo-amerikanin Rrustem Geci i cili nuk kurseu asgje qe projektin e tij ta bente te realizueshem.

Shqiptaro-Amerikani Geci shquhet per humanizmin e tij 


 Rrusem Geci, afarist i njohur shqitparo-amerikan i cili me afaristin tjeter Hajdar(Hari) Baraktarin te cilet kane privatizuar ne vlere mbi 70 milione ne Kosove, eshte i njohur per humanizmin e tij  ne te  gjitha periudhat kohore. Dhe, perderisa kontributi i pasluftes preket nga banore e familjet e shumta te ketij rajoni, Ali Geci, kusheri i tij flet per kontributin e Rrustem Gecit gjate levizjeve te para kombtare per clirim, kur se bashku me Hari Bajraktarin lobuan per qeshtjen shqiptare.

Rrustem Geci me familje


“Une dua te permend me kete rast vetem nje: Kur Serbia i deboi minatoret nga Trepqa dhe mbeten pa buken e gojes, une ne ate periudhe isha edhe vet ne ato organizime,sepse veprimtaria kombtare sillet ne dy krahe: ne nga brenda ndersa mergata nga jashte. Dhe ne rastin e minatoreve, me kujtohet shume mire prosoia e tij permes Hysenit qe me kish derguar: “Une i pari marr nen mbikeqyrje 30 familje minatoresh!” Dhe kete fjale e mbajti deri pas lufte. Ajo per mua ishte nje fuqi, ishte nje mobilizim qe na ndihmonte te veprojme me tutje. Kjo ishte nje pune e madhe e atij qe e ka kry ne ate kohe, por paralel ju ka ndihmu edhe fshatit ne pergjithesi ,nje pjese e te cileve eshte ne SHBA dhe  kane kriju nje baze te mire per jetese. I ka mbeshtet edhe disa shkolla te rajonit me mjete shkollore ne Rrafsh te Dukagjinit,etj”.

Por, pasqyra me e mire e kontributit te z.Geci eshte investimi afro dymilionesh ne rimekembjen e kulles se te pareve te tij, e cila eshte quajtur edhe“Kulla e shekullit 21”.
Ketu eshte gershetuar e lashta dhe modernja

“Kulla e Rustem Gecit eshte Kulla e shekullit 21. Dhe keshtu nuk e kam emeruar une por iu referohem shkrimeve te shkrimtarit Kajim Murtishi nga Maqedonia. Sepse, eshte nje kulle gjigante ne te cilen ka investuar per me e mbrojt dinjitetin  kombtar si dhe per me i tregu edhe botes se ne po hyme ne Evropen e shekullit 21 me vlerat gjigante kombtare”.


Dashurine e atdhetarit te devotshem Rrustem Geci ndaj kulles shqiptare e deshmon edhe kontributi i tij ne ndertimin e kulles se heroit komtbar Isa Boletinit, ne Mitrovice. Perderisa, ne kullen e stergjysherve te tij  ne Lluke te Poshtme,  ndertuar ne gure e veshur ne dru, deri ne elementin me te vogel shkrihen ne nje vlerat me te cmueshme te trashegimise se vendbanimit tradicional shqiptar e cila Kosoven e  radhit denjesisht ne thesarin e trashegimise kulturore boterore.

Mijëra refugjatë brënda dhe jashtë Kosovës

Shqiptaret e veriut jetojne neper Qendra Kolektive 

19 dhjetor 2011, Dojce Vele, Komesariati i Lartë për Refugjatë i Kombeve te Bashkuara raporton për mijëra të zhvendosur nga Kosova, brënda dhe jashtë saj. Vetëm brenda vitit 2011, në Kosovë janë rikthyer  1,025 persona. Sfidë mbetet kthimi i shqiptarëve të veriut si dhe i komunitetit malazez, të cilët jetojnë nëpër qendra kolektive brënda dhe jashtë Kosovës. 

Shahin Haliti, 56 vjec, nga lagja Kroi i Vitakut në veri të Mitrovicës, edhepse pronar i tre hektarëve tokë, që nga përfundimi i luftës me familjen pesë anëtarëshe banon në dy dhoma të Qendrës Kolektive, në lagjen Bair. Kjo, ngaqë vullneti  për kthim iu pre që në hapat e parë.

“Shpinë ma kanë djeg e ma kanë rrafshu. Dy herë i kena ngreh shatorrat n´pronë tonën,me 2002 kur na kanë sulmu serbët me armë zjarri dhe jemi plagos katër veta. Unë jam i plagosur n´dorë. Kena provu edhe masanej, s´na kanë leju. Po t´më bahet një zgjidhje e përhershme, siguria, unë shkoj n´vend temin dhe asnjë minut s´rri  ktu”, thotë z.Haliti, fatin e të cilit e ndajnë edhe 28 familje të tjera, 90 per qind prej të cilave nga veriu i Mitrovicës.

Banorët e veriut edhe më tej jetojnë me qira dhe në strehimore

 Ndër to është edhe familja e Zarife Avdiu, 52 vjecare, e cila qe 12-të vjet jeton larg aparatamentit të saj.

“Këtu jetoj me burrë e me djalë. Lagështia në mure na mbyti. Banesën e kam në pjesën veriore, por ma kanë uzurpuar serbët. Kemi provu me u kthy,por s´ke ku shkon…S´ka siguri atje! Ktu jetojmë me një social 80 euro të burrit që ka punu përpara”, rrëfen z.Avdiu.

Përderisa fatin e prindërve dashur pa dashur e ndajnë edhe fëmijët, dy prej të cilëve i gjejmë tek lozin para qendrës:

“Jam prej Vidimiriqi. Shpia na u ka kall n´luftë e rrimë ktu. Ktu s´kaloj mirë por…Serbët sillen keq kur t´shkojmë atje”, thotë Festimi, 11 vjecar, ndërsa përgjegja e Leutrimit vjen me belbezim e me shkëputje . “Unë kam qejf me u kthy po…S´na lënë serbët… S´ka si…gu…ri…”.

Persona të zhvendosur në Qendra Kolektive brënda dhe jashtë Kosovës

Z.Haliti tash 12 vjet jeton larg si i zhvendosur 
Sipas Ahmet Jasharit, zëdhënës i komunës së Mitrovicës, janë edhe rreth 10 mijë shqiptarë të zhvendosur nga veriu i Mitrovicës të cilët jetojnë në jug me qira apo në Qendra Kolektive. Dhe qytetarët e shumtë nga Kosova vazhdojnë të jetojnë nëpër strehimore të tilla, brënda dhe jashtë Kosovës,  thotë për Dojce Velle-n  Shpend Halili, zëdhënës i UNHCR-së-Zyra në Prishtinë.

 “Në Kosovë është një numër i konsiderueshëm i Qendrave Kolektive në të cilat jetojnë rrreth 450 familje. Ndërsa, një numër i konsiderueshëm i qytetarëve nga Kosova jetojnë si të zhvendosur në Mal të Zi, të cilët kryessisht i përkasin  grupit etnik rom,ashkalinj dh egjiptas si dhe komuniteti malazez”.

Sipas  kryetarit ë Shoqatës së Malazezve të Kosovës, vetëm në Serbi dhe Mal te Zi janë të shpërngulur rreth 14 mijë malazez.

“Para luftës në Kosovë kanë jetuar 20,028 persona të deklaruar si malazez etnik. Numri aktual i malazezve të shpërngulur në Mal të Zi është 5, 300,  në Serbi janë 8,300, një numër prej tyre kanë shkuar në vende të treta, përderisa të tjerët jetojnë në veri të Kosovës. Mirëpo, ata nuk guxojnë të deklarojnë identietint e tyre kombtar për shkak të situatës së tensionuar në atë pjesë. Mua personalisht më jeton motra në Leposavic, por ajo nuk guxon të deklarohet si malazeze dhe të kërkojë të drejtat e veta për shkak të rrethanave në të cilat jetojnë atje. Pjesa tjetër  janë në Rajonin e Pejes, ku kane presion të madh nga ana e strukturave paralele të udhëhequra nga përfaqësues serb. Ne nuk jemi të pranaur si komunitet as në kushtetutën e Kosovës. Prandaj, këto janë probleme evidente në zgjidhjen e të cilave do duhej të ndihmonin qeveria e Kosovës dhe ajo e Malit te Zi”, thotë z.Vujiqiq.
UNHCR: 18 mijë të zhvendosur brënda Kosovës dhe 10 mijë jashë saj

 Përderisa erderisa Sabit Hykolli, zëdhënës i Ministrisë për Komunitete dhe Kthim, thotë për Dojce Vele-n se kjo ministri po bën përpjekje të vazhdueshme për kthimin e të zhvendosurve në vatrat e veta.

“Kthimi nga Mali i Zi është një rrethanë krejt tjetër, sepse ne kemi bashkëpunim të vazhdueshëm me autoritetet malazeze në këtë drejtim dhe të gjithë ata që dëshirojnë të kthehen këtë edhe mund ta bëjnë. Ne si ministri mbi bazën e përgjegjësisë që kemi do t´i ndihmojmë të gjithë ata që dëshirojnë të kthehen në vendet prej nga kanë ardhur”, thotë z.Hykolli.

Ndërkohë që edhe mijëra të tjerë vazhdojnë të jetojnë si të zhvendosur brenda dhe jashtë vendit, raportojne nga 
Femijet dashur padashur ndajne fatin e prinderve
Komisariati  i Lartë për Refugjatë i Kombeve të Bashkaura. Shpend Halili është zëdhënës i Zyrës në Prishtinë vjen me të dhënat më të fundit:

 “Janë  rreth 18,100 persona të cilet konisederohen  të zhvendosur brenda në Kosovë, të cilët iu përkasin të gjitha grupeve etnike ndërsa numri më i madh është i  shqiptarëve dhe i serbve, kurse një numër më të vogël e përbëjnë komunitetet e tjera në Kosovë. Një numër prej 10 mijë personash jetojnë si të zhvendosur në Mal të Zi  të cilët kryeisht iu përkasin komuniteteve RAE dhe atij malazez.Nga Bosnjë Hercegovina, Kroacia dhe Maqedoni, nga numri i madh i refugjatëve prej atje aktulaisht në Ksoovë jetojnë edhe 63  refugjatë nga Kroacia,6 nga Bosnjë Hercegovina si dhe 54 nga ish Republika Jugosllave e Maqedonisë”.

Brënda këtij viti janë kthyer në Kosovë  1, 025 të zhvendosur

Sipas z.Halili gjatë vitit 2011 janë kthyer në Kosovë 1,025 persona. Përderisa, Unhcr në partneritet me Ministrinë për Komunitete dhe Kthim gjatë katër viteve të fundit  për të kthyerit kanë ndërtuar 100 shtëpi dhe kanë renovuar 35 të tjera për të rikthyerit; projekt i cili do të vazhdojë edhe në vitin 2012 më ndërtimin e 30 shtëpive.
“Përfitues janë të gjtiha komunitetet pa dallim.Ndërsa, duhet theksar gatishmëria për të pranuar të zhvendosurit kur ata duan që të kthehën si dhe e drejta e tyre për të vendosur në bazë të infromimit se kur duan që të kthehen”, thotë z.Halili.

Përderisa zona më problematike për rikthimine  tëzhvendosurve mbetet veriu i Mitrovicës, prej nga vie thirrje e vazhdueshme e ketyre banorëve-refugjat n´shtëpi të vet:

“Stabilizim i pjesës verirore dhe kthim-thotë z.Haliti, Që të gjithë te kthehemi n´vendin tonë dhe të jetojmë ne paqe e në qetësi, pa presione e torutra që na kanë filluar pa plas lufta. Familjet tona janë të traumatizuara edhe atëherë se gjithmonë kemi qënë të shtypur prej serbve e na ka shku jeta tuj  u rujt. E tash, n´kohen e lirise, prapë me nejt tuj rujt me rend me pushkë n´dorë? Jeta nuk shkon gjithmonë me trauma e me frikë…”.

Rritje e shkurorëzimeve në Kosovë

 Shthurja e familjeve ne Kosove ne rritje(familje nga Gjakova)

15 dhjetor 2011, Dojce Vele,   Numri i shkurorëzimeve në Kosovë është gjithnjë e më në rritje, pa dallim vendi, shtrese apo moshe. Sipas Entit të Statistikave të Kosovës, brënda vitit shkurëzohen mijëra qifte.

Ky rrëfim i njëzëshëm ëmë e bir nga Decani, është rasti më ekstrem i shkurorëzimeve në Kosovë, kur  nje  60 vjecare pas 41 vitesh martese nxirret në rrugë nga bashkëshorti me arsyetimin se është dashuruar në tjetër.


“Vallahi  s´po t´njoh as s´po di, vec po t´kallxoj si kur m´ka nda burri jem s´kem pas bukë me hangër. M´i thojke djalit t´hasretit, “As s´ki tokë as s´ki shpi as sen, n´rrugë krejt”,se e ka gruan e fëmijët tjerë. M´ka cu për flokësh me e shly kurorë”, rrëfen z.L.
“Me krejt cka ka pas e ka qit n´rrugë,me 60 vjet  pas 41 vjet martese  dhe tash jeton me gruan tjetër”, shton i biri, B.L.

Dhunë ndaj njërit në emër të dashurisë ndaj tjetrit ?

Dhe, kur në emër të dashurisë ndaj dikujt  ushtrohet dhuna ndaj dikujt tjetër, ndërhyrja e organeve të drejtësisë është e domosdoshme.

Prof Fatmir Qollaku
“M´i ka gjujt teshat prej të shtatit kat n´podurm e prej aty krejt n´rrugë. M´ka lanë n´shi gjithë ditën me fmijë, derisa jemi hy në polici e n´gjyq se e ka gruan tjetër e fëmijën tjerë. Atëherë m´kanë kthy policia e i kanë thanë: “Shpejt ia  ke qit rrobet jashtë edhe më shpejt ke me ia kthy brënda. Ku don me e cu kte, plakë 60 vjet?

Rritje e vrullshme e kuotës së shkurorëzimeve

Sipas të statistikave, dukuria e shkurorëzimeve në Kosovë është rritur dukshëm. Prof.Fatmir Qollaku, sociolog, thotë se kjo vjen si pasojë e problemeve të shumta  të cilat lidhen me ndryshimet e pasluftës në kuptimin psikologjik, social por dhe kulturor.

“Për  faktin se misione të shumta ndërkombtare civile dhe ushtarake, performanca dhe qëndrimi i tyre gjatë komunikimit  me kulturën tonë, punësimi i shumë njerëzve tanë në ato misione dhe faktorët tjerë kanë ndiku qe s´pari të bie autoriteti i burrit në familje, vlerat tradicionale dhe ato morale të zbehen dhe njëkohësisht, punësimi si mundësi objektive kushtimishtka ndikuar në daljen e gruas nga “barrikadimi shtëpiak tradicional”, ka mundësuar që martesa të mos shihet si një lidhje e domosdoshme e cila nuk bën të prishet  por vec si një mundësi e cila në rast se nuk funksionon, ndarja të jetë e pranueshme”.

Kërkohet ngritje e vetëdies dhe përgjegjësisë ndaj institucionit të familjes

Mirëpo, edhepse ka një rritje të vrullshme të kuotës së shkurozimeve në Kosovë, sipas z.Qollaku, ky  nuk është tregues i saktë i relacioneve në mes të bashkëshortëve, familjes dhe shoqërisë në përgjithësi. Dhe, përderisa formë parandaluese do të ishte sensibilizimi i përgjithshëm qytetar,  ngritja e vetëdijes mbi përgjegjësine e bashkëshortëve në jetën martesore si dhe e ndaj fëmijëve, të ketë një qasje më liberale ndaj shkurorëzimit i cili në raste të caktuara mund të jetë hap pozitiv, mendon prof.Qollaku.

“ Shkurorëzimi si një trend ose modë, është një dukuri shumë negative për shoqërinë, viktimë e të cilit në shumë raste janë fëmijët. Mirëpo, në rrethana të caktuara kur s´mund të vazhdohet tutje dhe bashkëshortët të vetdijësohen  për pamundësinë e jetës së përbashkët, shkurëorzimin e konsideroj pozitiv. Se, në rast se bashkëshortët nuk kanë harmoni të mëtejme dhe nuk kanë mundësi të vazhdojnë relacionin e tyrë bashkëshortor, atëherë përse të rrinë domosdoshëm në një relacion të  konservuar  kur mund të  kenë një qasje liberale, përkatësisht mundësinë e  shkëputjes së martesës e cila s´mund të vazhdojë tutje”.

Sipa Entit të Statistikave të Kosovës, vetëm gjatë vitit 2010 në Kosovë janë shkrurorëzuar 1, 453 qifte.

Përgatitje e të rinjve për tregun e punës në Kosovë

7 dhjetor 2011, Dojce Vele,  Sipas të dhënave të Ministrisë për Punë dhe Mirëqenje Sociale të Kosovës, cdo vit në tregun e punës hynë rreth 30 mijë krahë të rinj pune. Shtete donatore me projekte të ndryshme po ndihmojnë aftësimin e këtyre të rinjve për tregun e punës, prej të cilave projekte kanë përfituar mijëra të rinj.



“Programi për gjenerim të punësimit për të rinjtë” nga  UNDP; “Aftësimi profesional në Kosovë« nga Lux-Development; “Projekti i Punëve Publike “financuar nga Banka Botërore; “Projekti për Punësimin Sezonal të Studentëve të Rregullt në
Tregun Gjerman të Punës” nga qeveria gjermane  si dhe projekti “EU-Kosvet  VI” për aftësim dhe punësim, janë projekte të cilat po implementohen në Kosovë me qëllim të aftësimit të të rinjve për tregun e punës. Behxhet Gaxhiqi, këshilltar i ministrit për Punë dhe Mirëqenjes Sociale në Qeverinë e Kosovës për Dojce Vele-n thotë se:
Behxhet Gaxhiqi, keshilltar ne MPMS
Ministria e Punës dhe Mirënqënjes Sociale është në bashkëpunim me partnerë të fuqishëm që veprojnë në Kosovë. Kemi një bashkëpunim të ngushtë me Zyrën e Komisionit Evropian, Me UNDP-në, Bankën Botërore etj., me të cilët implementojmë  projekte të cilat ndërlidhen me këtë sferë të punës dhe punësimit , të cilat vërtet ofrojnë mundësinë që të rinjtë të gjejnë veten më lehtë në tregun e punës, thotë z.Gaxhiqi sipas të cilit vetëm nga projekti i sapopërfunduar “EU Kosvet VI”, financuar nga Bashkimi Evropian dhe menagjuar nga Zyra Ndërlidhëse e Komisionit Evropian ishte ndër projektet të  cilat kanë ndihmuar të rinjtë të marrin njohuri për marketingun, menagjimin, shitjen, financat, të përmirësojnë shkathtësitë në përgatitjen e planit të biznesit, në themelimin e një ndërmarrjeje si dhe në mbajtjen afatgjatë të kompanive profitabile.
Nga projektet për aftësimin në punë kanë përfituar mijëra të rinj
 “Në kuadër të projektit “Kosvet VI”, 1,200 prej 1656 personave kanë shkuar ne vendet e punës në kompani të ndryshme të cilët kanë kryer trajnime tremujore dhe jane paguar gjatë kohës së trajnimit”, shpjegon z.Gaxhiqi.
 “Programi për gjenerim të punësimit për të rinjtë”nga Pogrami për Zhvillim i Kombeve të Bashkuara(UNDP) është ndër projektet që vazhdon. Ndër të rinjtë të cilët kanë përfituar nga ky projekt është edhe Valentina Balaj, 24 vjecare nga Suhareka, e cila praktikën në MPMS e quan fatbardhësi:
Valentina ka perfituar nga “Programi
per gjenerim te Punesimit” nga UNDP
“Praktikisht jam juriste, ndërsa bëj punën e asistentes ekzekutive në Departamentin e Punësimit. Prej korrikut kam filluar praktikën gjashtëmujore dhe deri këtu rezultatet kanë qënë të kënaqshme. Se, megjithëse e diplomuar në Fakultetin Juridik, përvoja universitare nga ajo praktike dallon shumë sepse neve na është dhënë mundësia vetëm në mënyrë teorike. Ndërsa, nga ky projekt kam përfitu shumë gjana, duke filluar prej anës administrative “, thotë Valentina.
Cdo vit në tregun  e punës hynë rreth 30 mijë krahë të rinj pune
Përderisa, sipas këshilltarit Gaxhiqi, në këtë ndërmarrjet janë mjaft bashkëpunuese përderisa interesimi i të rinjve për  pjesëmarrje është mjaft i lartë.  “Projektet janë të hapura për  të  gjitha komunitetet të cilat jetojnë  në shtetin e Kosovës. Kemi trajnime edhe per persona me nevoja të vecanta”.
 
Sipas të dhënave të Divizionit për Punë dhe Punësim në Ministrinë e Punës dhe Mirëqënjes , cdo vit në tregun e punës në Kosovë hynë rreth 30 mijë krahë të rinj pune.