Date Archives November 2011

Martesat Kosovë-Diasporë, ndertim familjesh apo pazare?

Shkendija, storje e suksesshme e marteses Kosove-Diaspore
29 nentor 2011, Dojce Vele, Me ndryshimet politike dhe sociale në Kosovë, martesat Kosovë-Diasporë ishin njëra ndër format e organizimit të familjes. Për shumë arsye, një pjesë e konsiderueshme e këtyre martesave rezulton me ndarje dhe në vend të krijimit te falimjes, gjenden në rrugë pa krye.


Fati i B.L. nga Decani, është një rrëfim i hidhur se pas tetë vjetësh pritjeje, ëndërra për një martesë te lumtur me vajzën që kishte zgjedhur për nuse me banim në Shtutgart të Gjermanisë, iu shndërrua në një ankth nate. Dhe kshtu, zhgënjimi i  papritur, shpresën për lumturi ia mbyti në dëshpërimin e thellë dhe në morinë e problemeve të cilat vazhdojnë edhe sot e kësaj dite…

“Me 2003 kam ba kurorë me të fejuarën- rrëfen ai për Dojce Vele-n. Shtatë vjet kam prit në Kosovë derisa m´asht rregullu qëndrimi. Në gusht të 2008-tës e kam ba dasmën që m´ka kushtu me mijëra euro. Pas kësaj edhe atje ia pagova 20 mijë euro kredi që i kish marr për familje, se kur martohet njeriu nuk kqyr me grua. Por, t´gjitha paskan qënë kot!”

Zbehja e institucionit të familjes në Kosovë filloi në vitet 90-të

Në vitet 90-të, me fillimin e ndryshimeve politike dhe sociale në Kosovë ndryshoi edhe forma e organizimit të familjes. Thirrjet për shërbim ushtarak, nxjerrja e njerëzve nga puna, mbyllja e shkollave, rritja e varfërisë dhe mungesa e perspektivës ua imponoi djemve largimin në shtete tjera, ndërsa me mbetjen e vajzave në Kosovë u imponuan martesat në largësi. Por, martesat Kosovë-Diasporë jo gjithmonë rezultuan të suksesshme për shumë arsye, thotë për Dojce Vele-n Vaxhide Sopjani, sociologe.

Vaxhide Sopjani,sociologe
“Në kushte të tilla u imponuan martesat me “msitni”dhe shumë të reja nga Kosova, përmes familjeve u bashkuan me djem në diasporë të cilët më heret nuk i njihnin. Sa janë funksionale martesa të tilla u pa, se një numër i madh prej tyre dështuan për faktin se djemtë në perëndim tashmë kishin kishin krijuar martesa apo lidhje me joshqitpare, qoftë edhe vetëm për rregullimin e statusit. Përderisa, arsye kryesore e ndarjeve mbeti mosnjohja paraprake e njëri tjetrit, e cila në të shumtën ka rezultuar me ndarjen e menjëhershme përderisa të tjerë për hir të familjes kanë qëndruar në martesën për një kohë të caktuar pa dëshirën e tyre prej nga kanë lindur edhe fëmijë, të cilët ose janë shndërruar në një arsye për ruajtjen e martesave të tilla në mënyrë të dhunshme ose mbetën viktima të fatit të prindërve të ndarë. Por, nuk përjashtohen rastet në të cilat janë pëlqyer dhe kanë funksionuar mirë”.

Kur ëndërra për familje shndërrohet në ankth nate

Është e naytrshme që martesat Kosovë-Diasporë për shkak të rrethanave edhe sot mbeten njëra ndër mënyrat e organizimit të familjes. Por, ato në të shumtën janë martesa interesi. Si rrjedhojë, partneri nga Kosova qoftë femër apo mashkull, përballet me mungesë respekti, nëpërkëmbje dinjiteti, tradhëti bashkeshortore dhe dhunë të vazhdueshme psiqike, qoftë nga bashkëshortët apo familjarët e tyre. Kështu, pjesa dërmuese e tyre dështojnë ndërsa të rinjtë e ardhur nga Kosova gjenden në rrugë pa krye e jo rrallë, përfundojnë tragjikisht. Përderisa fatkeqësitë bëhen pjesë e përditshmërisë.

Krushqit e dasmes shqiptare
“Pas tri ditëve nusen teme e kam gjet me gjerman. E kam thirr migjen e saj se e kemi dhëndër. Ai m´tha:”Amaneti i Zotit mos na ban kahre!” M´ka thirr vëllai i saj n ´telefon kah jam ardhë prej pune në 23, tuj m´sha me fjalë të kqija sa s´kam pa me sy e i kam mshu një kerri para meje. E ma s´mrami m´i prishen letrat e m´prunë n´shpi…Jonë shku e i kane lajmru policinë gjoja si unë po e kërcënoj e po ushtroj dhunë e terror, që s´janë të vërteta hiq por vec shpifje e propagandë vec me m´largu nga Gjermania!”

Përplasje kulture e mentaliteti

Dhe, dështimet e martesave Kosovë-Diasporë, vazhdojnë edhe pas hapjes se kufijve dhe mundësisë për takimin dhe njohjen më të thellë të qifteve. Por, pamja e  jashtme e partnerit në Kosovë dhe statusi i personit ne diasporë si faktor vendimtar për lidhjen e fejesës, sikur determinojnë që nga fillimi kahjen e martesave të tilla, përderisa për dashuri pak mund të fliet. Ndërkohë që rritja dhe edukimi në frymë të ndryshme, sjell deri te përplasjet e paevitueshme të kulturës dhe mentalitetit, thotë z.Sopjani.

“Disa vajza tonat me të dalë në diasporë mendojnë se do të kenë liri në cdo gjë. Por, brënda disa familjeve shqiptare në perëndim ruhet tradita me shumë fanatizëm dhe në këtë aspekt mund të lindin edhe konfliktet. E njëjta ndodh edhe në rastet kur një djalë apo vajzë e edukuar mirë nga Kosova martohet me një vajzë apo djalëne diasporë i cili ka harruar kulturën dhe traditën e vendit të tij”.

Martesat Kosovë-Diasporë jo gjithmonë “pazar” i mirë

Dasmoret e mire ia shtojne dasmes hijeshine 
Përderisa nga përjetimet që diktojnë këto martesa, thirrje dëshpërimi si e këtij të riu dalin natyrshëm.

“Vec më morën në qafë…Prita shtatë vjet e n´fund kurrgja hic! Ju kisha ba apel krejt rinisë në Kosovë mos t´mashtrohen me marr femra jashtë shtetit se të rralla janë ato që iu bajnë rehat! Dy vjet m´ka ra me nejt e i kam pa tetana…A don me ta thonë t´vërtetën a don me t´rrejt?!”

Sido që të jetë, për shkak të papunësisë, gjëndjes së rëndë ekonomike dhe mungesës së perspektivës në Kosovë, martesat me diasporën konsiderohen si një “Pazar” i mirë, cfarë con në një përzgjedhje të pabarabartë dhe jo gjithmonë në përfundim fatlum. Se, edhepse partneri nga diaspora gjithmonë ka letrat e mira në dorë, jo rralle edhe ata bine pre e josinqeritetit të partnerëve nga Kosova, të cilët pas rregullimit të statusit në shtetet përkatëse i braktisin për të tërhequr pas vetes partnerët e vërtet.

Sipas Entit të Statistikave të Kosovës, vetëm gjate vitit 2010 në Kosovë janë shkrurorëzuar 1,453 qifte, 60 prej të cilave nga martesat Kosovë-Diasporë.  

Në Prishtinë takohen shkrimtarët shqiptarë dhe malazez

27 nentor 2011, Dojce Vele,  Me qëllim të përafrimit të popujve dhe të ndërtimit të një fqinjësie të mirë ne shtetet e rajonit, Shoqata e Malazezve të Kosovës ka organizuar nje takim poetesh nga Kosova, Mali i Zi dhe Shqipëria. Në takim u fol për të ngjashmëritë e këtyre popujve si dhe për të ardhmen e tyre të përbashkët.

Kafeneja “Montengegro House” ishte pikëtakimi i shkrimtarëve të të tria shteteve, Kosovë-Shqipëri-Mal i ZI, i cili kaloi në një atmosfere vëllazrore dhe në frymën e  një fqinjësie të mirë. Sepse, misioni i shkimtarëve s´është tjetër vecse  miqësitë ndërmjet popujve t´i zhvillojnë dhe t´i bartin tutje për hir të së ardhmes dhe të brezave që vinë. Në një frymë të tillë vjen edhe porosia e akademikut malezez dhe mikut të shqiptarëve Jevrem Berkovic, i cili në pamundësi pjesëmarrjeje takimin e përshëndeti me një letër nga largësia:

Poeti nga Kosova Ali Podrimja, lexon
poezite  e vellait te gjakutm, Berkovic
“I vetdishëm të gjitha dramave historike, marr guximin të porosis malazezët e mi se, duke ju falenderuar shtetit të Kosovës dhe rolit të qytetëruar të shqiptarëve në Ballkan, sot, për herë të parë qëkur paraardhësit e tyre erdhën në tokat shqiptare, malazezët në Kosovë ndjehen në shtëpine e vet”, thuhet  ndër të tjera në këtë letër.

Ballkani, gadishulli me poetik i botës

Ali Podrimja, poet i mirënjohur nga Kosova i përkthyer në disa gjuhë të botës e së fundmi edhe në gjuhën malazeze,  evokoi kujtime të mikut të tij Jevrem Berkovic duke nxjerr në pah lidhjen dhe ngjashmërnë  nndërmjet të dy popujve. Ndërsa,  për poetin e merënjohur nga Shipëria Visar Zhiti, takimi i së shtunës ishte emblematik, ngaqë duket sikur po ribehet Ballkani i mrekullueshëm dhe gadishulli më poetik i botës, i cili ka dhene Homerin e Iliadës apo Gjergj Fishtën e lahutës e Malcisë. Përderisa, vuajtjen e dënimit në burgun e Spaqit me dy malalezë ai  e nderlidh me thënjen e  mrekullueshme të poetit te madh amerikan, Wallt Witman.

Poeti Zhiti  kujton afersine
 me dy malazez ne burgun e Spaqit
“Ai në një poezi thotë: “Nuk ka dashuri që s´kthehet”, pavarasisht se nuk mund ta kthej ai që ia ke dhënë, ajogjen mënyrën dhe vjen. Unw takimin e sotem e konsideroj si një kthim të simpatisë dhe miqsisë që kam pasur me malazezët që njoha ne burg. Një dëshmi e kthimit të kësaj dashurie njerëzore”.

“Besa Shqiptare dhe Crnogorsko Cojstvo”

Sipas Edi Shukriut, arkeologe dhe shkrimtare nga Kosova, ajo me cfarë i gjasojnë të dy popujt njëri-tjetrit është Besa Shqiptare apo Crnogorsko Cojstvo:

“Une jam rritur duke degjuar besen shqiptare dhe Crnogorsko cojstvo. Ndoshta ka qënë gabim e ndoshta, jo. Por, unë mbi ato ndërtova principet e jetës sime”.

Maria Qorpa, regjisore malazeze
Ndërsa, Maria Qorpa, gazetare, regjsirore dhe dramaturge malazeze, thote se artitstët  shqiptar dhe malezez janë një trup i vetëm:

“Sepse, në art nuk ka ndarje në asnjë kategori. Barrierat gjuhësore nuk ekzisojnë më sepse të gjithe po përkthehemi në gjuhë të ndryshme. Kështu që është i rëndësishme një univers dhe një emer rreth të cilit do të mblidhemi, që të shkëmbehen përvojat, energjia dhe të gjithë pas kësaj të ndjehemi më mireë Dhe ky takim i sotëm është mesazh i qarteë se ne nuk jemi miq prej sot apo nda dje, por të tille ishim gjithmonë”.

Roli i shqiptarëve në Ballkan, i qytetëruar

Një  mesazh ky i  thënë sot me zë të lartë, por deri dje brenda secilit, mendon shkrimtari i mirenjohur shqiptar, Visar Zhiti:

Kosova falenderon njohjen
 shtet nga Mali i Zi
“Është një porosi që ne e themi me zë të larte tani, por e  këmi pasur gjithmonë brënda vetes: të duam njeri-tejtrin. Toka është jona. Dashuri për njëri-tjetrin. Mirkuptim. Të punojmë së bashku, të ndërtojmë të   tashmen dhe të ardhmen së bashku. Jemi ballkanas të hershëm dhe e sotmja është jona, e ardhmja është jona dhe e shkuara na ka bashkuar me përpjekjet, me luftrat, por ne fund të fundit jemi bashkë. Kjo më pëlqen tek populli shqiptar dhe boshnjak,  është se ata mirëkuptohen, janë krahas në luftë për jetën, jo kundër jetës. Dhe, herë herë ajo vogëlsia numerike apo territoriale ka bërë që të kuptojnë që nuk eëhtë i madh ai që ka sipërfaqe të madhe apo numër t´madh njerzish por është i madh ai që ka dashuri të madhe”.

Malazezët e Kosovës: “Bashkarisht nëpër rrugët e ilirëve”

Përderisa, për kryetarin e Shoqatës së Malazezve të Kosovës, Sllobodan Vujiciq, takimi i sotëm letrar me pjesëmarrje të gjërë të skenës kulturore, shkencore dhe politike nga të tria shtete nderkfuitare, është kultivimi i mqisisë së mirë dhe përafrim i metutjeshëm i të dy popujve.

Vujiciq:”Se bashku neper tokat ilire” 
“Pra, perafrimi i popullit shqiptar dhe atij malazez, me ngjashmëritë tona, miqsin, vellazerinë si dhe vazhdimi i luftës së përbashkët për hapje kufijsh, harrim të së keqes për të cilat që të dy popujt kanë pasur fuqi gjithmonë dhe bashkarisht të përpiqemi për një të ardhme më të mirë. Sepse, ky është qeëlimi ynë! Prandaj, edhe kjo pjesëmarrje e gjërë nga të tria shtetet, sepse së bashku po shtrihemi dhe po ecim rrugëve të ilirëve dhe tokave ilire”, thote Vujiqic i cili është i bindur se rezultatet e përpjekjeve të së sotmes do t´i kultivojne tutje gjeneratat që do të vinë.

Ndër ta edhe këta valltarë të vegjël e jetimë të cilët hijeshuan takimin me lojën e valleve shqipe.  Përderisa porosia e z.Vujiciq është se:  “Ne duhet e jetojmë bashkw, në paqe dhe harmoni. Ndersa, kjo performancw e mrekullueshme me vallet shqipe qw u luajtwn nga fëmijet shqiptarw është tregues i qartw se bota i takon rinisë…”.

NDAL paragjykimeve ndaj personave me Sindromin Down

Dojce Vele, 19 nentor 2011, Në Kosovë deri me tani janë identifikuar 649 persona me Sindromin Down. Por, duke pasur parasysh faktin se kjo kategori në të shumtën mbahet e izoluar nga shoqëria, shifrat nuk janë të besueshme.


Sebahate Hajdini-Beqiri, një nënë e re nga Prishtina, edhe pas gjashtë vitesh kujton mënyrën se si iu kumtua lajmi se foshnja e saj ishte i prekur nga Sindromi Doëën:
“Mua më është thënë se fëmija im s´do mund të ec, s´do mund të flas dhe nuk ia vlen te investohet në të. Me të vërtet, më është përshkruar në një mënyrë aq të tmerrshme e cila më krijoi një ndenjë të cilën s´mund ta përshkruaj dhe më është dashur kohë të mbledh fuqinë për të ecur tutje dhe të merrem me fëmijën tim. Unë e  kam ndierë veten fajtore, athua se cfare fëmije solla në këtë botë dhe cfarë të këqija do t´i sjell ai shoqerisë së Kosovës. Fatkeqsisht, unë isha një nënë e cila nuk kishte informim të qartë se cka është sindromi i Down-it…Mirëpo, kjo kalon me kohën!”


Një ndjenjë të tillë Zyhra Bajramaj, nënë e një vajze me sindromin Down, e njeh tash 15-të vjet.

“Vallahi është vështirë boll! Qika o konë me sindromin Down gjithmonë. Por, tash edhe po më sëmuret. Gjithë ditën më duhet me e rujt e kur nuk jamktu, me e thirr dikë se më bjen e më rrëzohet ku t´është,a n´zjarr,a n´ujë, gjithkund. Dy herë m´ka ra n´sofër!”, rrëfen Zyhraja.

Sebahatja:”Loriku eshte i pranuar mire” 

Down Sindrome Kosova u themelua nga prindërit e fëmijëve të prekur


Organizata joqeveritare Down Syndrom Kosova u themelua nga prindër dhe familjarë të personave të prekur me sindromin Down, e cila vepron që nga viti 2007. Objektiv i organizatës është senzibilizimi dhe integrimi i kësaj kategorie në shoqëri. Njëra ndër të dy themelueset e para është z.Beqiri e cila thotë për DË-në:

“Si prindër dhe familjarë të fëmijëve me sindromin Down, ne kemi parë padrejtësitë që ua janë bërë këtij komuniteti. Kjo na shtyri që të themelojmë organizatën me anë të së cilës denjsisht do t´i mbronim të drejtat e personave të prekur me sindromin e Downit”.

Deri më tani janë identifikuar 649 persona me sindromin Down

Lidhur me shifrat si dhe përkudesjen ndaj personave me sindromin Down nga qeveria e Kosovës, neve nuk na u dha përgjegje nga përfaqëuesi i Zyrës së kryeministrit për Qeverisje të Mirë, z.Habit Hajredini, përkundër konfirmimit paraprak të intervistës. Nga ana tjetër, organizata Down Sindrom Kosova, raporton për 649 persona të prekur me sindromin Down në Kosove, mirepo keto te dhena nuk llogariten si te sakta, duke pasur parasysh se raste të tilla në Kosovë në të shumtën mbahen të izoluara. Ndërkohë, vazhdon identifikimi i rasteve të reja, thotë z. Beqiri.

Femijet e prekur rralle vijojneshkollimin

“Fateqsisht, personat me sindromin Dëon janë të rrethuar nga paragjykimet e shoqërisë se janë persona joproduktiv, nuk janë të vlefshëm për shoqërinë. Mirëpo, organizata jonë bën përpjekje të vazhdueshme për të vetdijësuar shoqërinë, se nëse ju jepet përkrahje, ata nuk do të jenë vetëm barrë e shoqërisë. Personat e prekur me sindromin Down prej vitit 2009 gëzojnë një asistencë sociale prej 100 eurosh. Mirëpo, këto mjete nuk ekzekutohen me rregull në gjirollogaritë e prindërve, e herë-herë vonohen deri në tre muaj, që është tepër për këta fëmijë të cilët kanë nevojë të vazhdueshme për trajtime mjeksore”.


Sa janë të përfshirë në arsim personat me sindromin Down?


Në Kosovë janë bërë hapa të dukshëm në arsimin gjithëpërfshirës. Është hartuar “Plani Strategjik për Organizimin e Arsimit Gjithpërfshirës për Fëmijët me Nevoja të Vecanta në Arsimin Parauniversitar 2010-2015” si dhe “Plani Individual i Arsimit”, i cili siguron të drejtën dhe qasjen më të lehtë të këtyre kategorive në arsim. Edhepse, jo gjithmonë është kështu…

“E kam cu qikën n´fillore deri n´klasën e katërt. Mësuesit ma donin e ma mësojshin, por ma ngushsin e rrahshin fëmijët. Mandej u ndal prej shkolle e s´shkoi ma hiq!”, thotë z. Bajrama.

Si rrjedhoje, Besemira 15 vjecare flet me zor e të shkruaj nuk di asnjë shkronjë.

Kushtet dhe rrethanat faktor kyq për zhvillimin e fëmijëve me sindromin Down

Edhe nje familje me femijen e prekur me sindromin Down
mund te jete e lumtur(Loriku-majtas)

Foshnjat me sindromin Down mund të lindin në cfarëdo kohe, vendi, moshe apo rrethane. Mirëpo, të kuptuarit drejt të problemit si dhe kujdesi dhe këmbngulja e prindërve kanë shumë rëndësi në zhvillimin e mëtutjeshëm të fëmijës së prekur me sindromin Down. Në gjithë këtë, z.Beqiri është një shembull i mirë.


“Fëmija im fatmirësisht është i kyqur në kopshtin “Gezimi Ynë” dhe ka një përkrahje të madhe nga stafi i kopshtit. Loriku im është integruar aq mirë në atë kopsht dhe ai realisht nuk dallon asgjë prej fëmijëve të tjerë me të cilët është në grup“, .

Komisioni Evropian dhe Zyra për Qeverisje të Mirë, kanë mbështetur organizatën Down Syndrome Kosova me projektin dyvjecar “Programi i Edukimit dhe Intervenimit të Hershëm” në vlerë mbi 90 mijë euro, 80 për qind të të cilit është financuar nga Bashkimi Evropian. Në kuader të programit zhvillohen aktivitiete të fizioterapisë dhe psikomotorikës, në të cilin janë të kyqur fëmijë të prekur nga sindromi Down, prej moshës gjashtë muajshe deri e moshën 16 vjecare.

Me shume hapesire per rinine ne Kosove

16 nentor 2011, Dojce Vele,  Kosova e ka Ligjin për Fuqizimin e Rinisë dhe një sërë dokumentesh përcjellëse. Por, sa implementohen ato, sa po bëhet në zhvillimin e kapaciteteve dhe në plotësimin e nevojave të rinisë dhe sa jane ata pjesë e proceseve vendimmarrëse?



Ngadhnjim Sopjani nga Prishtina është vetëm njëri nga të rinjtë e Kosovës, të cilëve përkundër inteligjencës dhe përgatitjes nuk iu ofrohet hapësirë për ta dëshmuar veten. Si student i vitit të tretë i shkencave poiltike, me krijimtarinë dhe muzikën si hobi, Ngadhnjimi ka tejkaluar kaherë atë që kërkohet prej një të riu me vetëm 21 vjet. Por, mundësia për ta shpërndarë atë që ka mbledhur është tejet e vogël, mendon ai.


“Është problem ta japësh atë cfarë ke marr, sepse ketu të rinjve nuk iu ofrohet hapësirë. Të rinjtë duhet lejuar të shprehin kreativitetin e tyre, në vend se të kërkohet të shkojnë si një prodhim fabrike ku të gjithë mëndojnë dhe logjikojnë njëjtë, sepse secili e ka personalitetin e tij të vecantë dhe mënyrën e vet të të menduarit. Ndërsa rinisë këtu kjo nuk i lejohet”, thotë Ngadhnjimi sipas të cilit shumica e të rinjve thehen që në fillim dhe shpresa për një hap përpara ju kthehet në zhgënjim.
Ngadhnjimi:”Me shume hapesire
 per te rinjte”


 “Sepse-thotë ai, mua më ishte premtuar një vend i praktikës në Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, mirëpo në fund më dolën me një përgjegje të pakuptimtë:”S´ka vend ku te ulesh!”E unë thashë se s´po ulem hic, vec të vazhdoj.Por, kot!”

Mendo globalisht-Vepro lokalisht”

Në institucionet e Kosovës të rinjve nuk iu lejohet shumë hapësirë veprimi dhe kryesisht janë organizatat joqeveritare dhe së voni Qendrat Rinore, në të cilat të rinjtë marrin hapat e parë. Organizata joqeveritare “Syri i Vizionit”e cila vepron në të pesë komunat e rajonit të Pejës, por edhe në nivel të Kosovës dhe jo rrallë në atë të rajonit, që me përfundimin e luftës në Kosovë filloi me një gazetë për të rinj. Me moton 
“Mendo globalisht-Vepro lokalisht”, aktivitet e saj u zgjeruan , ndersa njëra ndër pikat e përqëndrimit mbeten progamet për të rinj, shumica prej të cilëve u shndërruan në kreatorë të profileve të ndryshme, thote Veton Mujaj, drejtor i kesaj organizate.

“Mund të them se prej vitit 1999, me qindra të rinj kanë kaluar nëpër organizatën tonë. Sot prej tyre ka edhe nëpër institucione e Kosovës. Mirëpo ,ata është dashur të kalojnë një rrugë të vështirë, për faktin se shpesh shohim raste që të rinjtë krahas shkollimit superior, kthehen nëpër institucione dhe më shumë bëhen zëdhënësa sesa vendimarrës”.


Veton Mujaj,drejtor i OJQ”Syri i Vizionit”

Kosova e ka Strategjine dhe Planin e Veprimit për Rini 2010-2012


Kosova tashmë ka Strategjinë dhe Planin e Veprimit për Rini 2010-2012, në kuadër të së cilës nga Kuvendi i Republikës së Kosovës është aprovuar edhe Ligji për  Fuqizimin dhe Pjesëmarrjen e Rinisë. Prej tij dalin edhe katër udhëzime administrative. Por, sa po impelementohen ato në të vërtet? Xhevat Bajramaj, drejtor i Departamnetit të Rinisë në Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve thotë për DW-në:

“Në kuadër të obligimeve që dalin nga Ligji për Fuqizim dhe pjesëmarrje për të Rinjtë e Kosovës, ne kemi hapur Qendra Rinore nëpër qendra të ndryshme të Kosovës, kemi themeluar Këshillin Qëndror të Veprimit; një organ vendimmarrës i pavarur i cili është një forcë shtytëse dhe opozitë konstruktive e Departamentit të Rinisë, në aktivitetiet dhe strategjite tona për të ardhemn. Poashtu, i kemi themeluar edhe 27 Këshilla të Veprimit nëpër komuna të Kosovës dhe jemi gati në fazën përfundimtare edhe në pjesën veriore të Republikës së Kosovës dhe në dy tri komuna të banuara me shumicë serbe. Si rrjedhojë, prezenca e të rinjve nëpër aktivitete por edhe në vendimmarrje, është rritur si në nivelin qendror poashtu edhe në atë lokal”.

Rinia është e sotmja dhe e nesërmja e Kosovës

Në Kosovë më se gjysma e popullsisë është e re. Ndërsa, ëshë koha përundimtare që ky potencialtë shfrytëzohet, mendon drejtori Mujaj.

“Për shkak se aty është energjia, aty është vullneti, është prespektiva e cila ekziston në Ksoovë,sepse unë besoj se një pjesë e konsiderueshme e të rinjve është larg më profesionale sesa një strukturë e vjetër e cila ka jetuar dhe vepruar në një sistem tjetër. Kështu që është bazike të kuptohet se të rinjtë janë e sotmja e Kosovës dhe jo të tejkalohen dhe të anashkalohen me refrenin e vazhdueshëm se “Të rinjtë janë e nesërmja e jonë”, duke u kthyer kështu në politikat ditore të një sistemi i cili shumë pak dhe shumë ngadalë ndryshon në Kosovë”.

Mr. Xhevat Bajrami, drejtor i
Departamentit te Rinise 


Evropianët e rinj ne Kosove

Ndërsa, Ngadhnjim Sopjani është ndër ambasasodret e rinj cilët drejt së ardhmes ecin me një vizion evropian.

“Duhet të mësohemi të krenohemi me atë cfarë jemi. Në këtë rast shembull është Gjermania e vtit 1945 pas rënjes së Hitlerit, kur qq nga qytetari më i thjesht deri te gjenerali me 7 grada kanë pastruar rrugën dhe kan ndërtuar qytete. Sepse, aty ka qënë vullneti se jemi në fund, por po ndërtojmë dicka të re, cfarë nuk ekziston tek ne. Ne duhet të veprojmë sic na takon si evorpian të rinj, si një popull i cili i takon Evropës”.

Sipas statistikave të ndryshme vendore dhe ndërkombtare, 70 per qind e popullatës 
së Kosovës konsiderohet e re, 50 per qind prej së cilës nën moshën 30 vjecare. 

Projekt i BE-se per zhvillimin e politikave tregtare ne Kosove

Hapesire e ngushte per produktet e Kosoves ne tregun e
jashtem(Co. Musli Berisha)

14 nentor 2011, Dojce Vele, Projekti dyvjecar në vlerë prej 1.5 milionë eurosh, do të ndihmojë zhvillimin e mëtejshem të politikave tregtare në Kosovë si dhe do të ofrojë asistencë teknike në ndërtimin e kapaciteteve për negocimin e Marrëveshjes për Tregti të Lirë me Bashkimin Evropian.

Kosova duhet të ketë një politike tregtare afatgjatë, për ndertimin e së cilës i duhet mbështetje. Ndërsa, projekti i financuar nga Bashkimi Evropian “Asistenca Teknike për Zhvillimin e Mëtejshëm të Politikave Tregtare të Kosovës” synon krijimin e bazës për një mjedis të qëndrueshëm dhe të favorshëm për zhvillimin e sektorit privat në Kosovë. Christof Stock,  shef i sektorit operativ prane Zyrës Ndërlidhese të Komisionit Evropian në Kosove sjell hollësi:

“Komisioni Evropian me Ministrinë e Tregtisë dhe të Industrisë së Kosovës para disa javësh kemi lansuar një projekt në vlerë 1.5 milionë eurosh. Aktivitetet e tij përqëndrohen në katër fusha me rëndësi strategjike për integrimin e Kosovës në ekonominë dhe në sistemin tregtar botëror. Komponenta e parë është krijimi i politikave tregtare, e dyta është analiza tregtare, komponenta e tretë është reforma e tarifave dhe e strukturave të TVSH-së si dhe komponenta e katërt, statistikat tregtare”.

 

Christof Stock, shef i sektorit operativ
ne Zyren Nderlidhese te KE-se

BE ndan 5.5 milionë për zhvillimin e politikave të tregtisë në Kosovë



Projekti pritet të ndihmojë Kosovën në arritjen e një progresi thelbësor drejt anëtarësimit në Bashkin Evropian, duke siguruar një zhvillim gjithëpërfshirës të burimeve njerëzore në kuadër të Ministrisë së Tregtisë dhe të Industrisë dhe mekanizmave të tjerë qeveritar dhe joqeveritar që kanë të bëjnë me tregtinë, thotë z.Stock sipas te cilit:


“Projekti do të ndihmojë shumë Kosovën per t´u integruar në ekonominë botërore, nëpërmjet forcimit të kapaciteteve administrative të ministrisë, nëpërmjet forcimit të kapaciteteve statistikore dhe të kapaciteteve vendimmarrëse brënda administratës kosovare. Nëpërmjet kësaj ju do të gjeneroni me shumë tregti, që automatikisht don të thotë integrim më i madh në ekonominë botërore”.

Pjesa më e madhe e produkteve të Kosovës eksportohen në Bashkimin Evropian
Boronica e Kosoves ne tregun
gjerman (foto,M.Berisha)

Projekti vie në një kohë kur në dokumentin “Politika Tregtare e Kosovës” janë përcaktuar objektivat e politikave tregtare të Kosovës, me c´rast kërkohen hapa konkret për zbatimin e saj me qëllim të integrimit në sistemin tregtar rajonal dhe multilateral. Projekti do të krijojë bazat institucionale, njohuritë dhe aftësitë e nevojshme për krijimin e politikave tregtare në Kosovë, tash kur prezenca e Kosovës në tregun botëror nuk është e kenaqshme, thotë Flamur Keqa, drejtor i Departamentit të Tregtisë në Ministrinë e Tregtisë dhe të Industrisë, e cila është bartëse e zhvillimit dhe implementimit të politikave tregtare:

“Struktura e eksportit kosovar është e tillë ku pjesa më e madhe e produkteve eksportohen në Bashkimin Evropian që është një lajm i mirë, përkundër asaj që struktura e këtyre mallërave nuk është e kënaqshme, sepse nuk kemi mallëra që kanë një vlerë të shtuar, të cilat janë produkte finale por janë lëndë e parë, gjysmfabrikate, minerale të cilat në vetvete nuk kanë vlerë të shtuar. Pastaj, ne strukturën e eskporteve të Ksoovës vjen CEFTA, dmth integrimi rajonal e ka vendin e dytë. Ndërkaq në vendin e trete bëjnë pjësë shtetet tjera me të cilat Kosova ka marredhënje tregtare dhe ekonomike”,thotë drejtori Keqa, sipas të cilit, për të

Flamur Keqa,drejtor per tregti ne MTI

ndërtuar një politikë afatgjate, MTI ka krijuar një skemë të grupeve punuese të cilat ndihmojnë në krijimin e politikave tregtare sa më të favorshme në mënyrë që bizneset kosovare ta kenë një ambient sa më të mirë.



Synohet arritje e progresit drejt anëtarisimit në BE



“Ndersa, projekti “Asistenca Teknike për Zhvillimin e Mëtejshëm të Politikave Tregtare të Kosovës” synon integrimin ekonomik të Kosovës, sidomos në Bashkimin Evropian. Sepse, mirëfilli dihet se ne jemi pjese e një integrimi tjetër rajonal, të CEFTA-s, pjesë e kësaj marrëveshje të së cilës jemi që disa vite dhe kryesues të saj gjatë vitit 2011. Ne kemi kapacitete deri në një nivel të caktuar, mirëpo kur kemi parasysh kompleksitetin e integrimit ekonomik ne Bashkimine Evropian, atëherë me siguri që kemi nevojë për ndihmë më të thellë dhe më të gjërë në këtë drejtim“.

Zhvillimi i politikave tregtare nga BE

 

Projekti i financuar nga BE-ja synon mbështetjen e integrimit te Kosovës në ekonominë botërore dhe krijimin e një baze të qëndrueshme dhe të favorshme për zhvillimin e sektorit privat. Gjatë dy viteve të ardhshme projekti do ta mbështes Kosovën në ndërtimin e kapaciteteve për negocimin e Marrëveshjes për Tregti të Lirë me Bashkimin Evropian, per të përfituar më shumë nga anëtarësimi i saj në Marrëveshjen për Tregti të Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA) si dhe do ta ndihmojë Kosovën në arritjen e një progresi thelbsor drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

Vështirësi integrimi për të riatdhesuarit në Kosovë

I riatdhesuar ne Kosove

6 nentor 2011, Dojce Vele, Kosova deri më tani ka nënshkruar 14 marrëveshje riatdhesimi, të cilat parashohin ripranimin e personave me qëndrim të paautorizuar në shtetet përkatëse. Ndërsa, Ministria e Punëve të Brendshme ka një fond prej 3,5 milionë eurosh për akomodimin dhe rigjenenrimin e të ardhurave për të riatdhesuarit.

Valdet K., 39 vjecar i kthyer nga Austria, në asnjë mënyrë nuk mund të kap fillin e jetës në Kosovë. Arsyet; papunësia dhe mungesa e perspektivës.

“Vallahi shumë pak e kam gjet veten. Po e sheh edhe vet, papunësi, varfëri…Sjellu e mbështjellu andej e këndej, e kurrgja hic! Sot kam dalë me aplkiu për një projekt, tash s´po di sa mundem me pas sukses. Kta po folin e po na premtojnë shumë. E tashti, po i provojmë një herë!”, thotë Valdeti, të cilin e gjejmë teksa po dorëzonte një projekt për rigjenerimin e të ardhurave.

Sivjet janë riatdhesuar 3,551 qytetarë-562 nga Gjemania

Islam Caka, shef i Departamentit per
Shtetesi,Azil dhe Emigracion
Në periudhën janar-shtator 2011 janë riatdhesuar 3,551 qytetarë të Kosovës, kryesisht nga Belgjika, Suedia, Zvicra, në radhën e të cilave kryeson Gjermania me 562 të kthyer, thotë Islam Caka, kryesues i Departamentit për Shtetësi, Azil dhe Emigracion në Ministrinë e Punëve të Brendshme, sipas të cilit Kosova ka kapacitet të mjaftueshëm për pranimin e qytetarëve të vet.

“Sigurisht, edhe Raporti i Progresit ka tregu se Kosova ka kapacitite te majfteushme epr nurmine  eprafert qe ktheehn rreth 5500, dmth viti 2010 ka pas 5261 dhe nroamlsith kemi qene ne gjendje me i perballu me mebshtetjen e qeverise se ksovoes, me nje fond 3.5 milione euro ne drejtimt e riatdhesimit dhe te riintegrimite  qytetareve te Ksooves…Kemi marre masa ne drejtimt e akomodimit te perkoheshem, pastaj akomodimi njevjecar gjashte muaj plus gjashte muaj, ushqimi ju shkon per cdo dy muaj per secilen familje. Ne qeshtjen e riiintegrimit e shpejt, procedurat ne nxjerrjen e dokumentacioneve, ne sisitemimin neper shkolla per femijet, rehabilitimi i tyre, pastaj fillon ne minsitrine e punes dhe mrienqjes sociale per nejrezit qe i plotesojne kushtet per punen sipas procedruave dhe ligjve ne fuqi duhet te lajmerohen dhe mund te radhiten ne radhen e pritjes”.

Komunat kane një rol të rëndësishëm në procesin e riatdhesimit

Ali Berisha, kryetar i komunes se Pejes
Marrëveshjet për riatdhesim janë parakusht per liberalizimin e vizave, ndërsa komunat kanë një rol të rëndësishëm në sistemimin dhe riintegrimin e të riatdhesuarve. Peja, komunë perëndimore e Kosovës, deri me tani ka pranuar 174 të qytetarë të kthyer nga Gjermania, Austria, Holanda, Zvicra, Franca dhe Belgjika.  Ali Berisha kryetar i kësaj komune thotë se: “Riintegrimi nuk është aspak i lehtë, sidomos për ata që nuk kanë pasuri në Kosovë me theks të vecantë, komunitetet RAE të cilat janë një shtresë me e varfër. Sidoqoftë, kërkesat që adrssohen në institucione komunale nga këta të kthyer menjëherë adresohen në nivele qeveritare në mënyrë që t´iu ndihmohet për të filluar jetën në vendet ku janë riatdhesuar”.

Vështirësi qasjeje në fondet për rigjenerim të ardhurave

Sipas Nezir Balajt, zyrtar për kthim dhe integrim në komunën e Decanit në të cilën deri më tani janë riatdhesuar 176 persona, riintegrimi i tyre është tepër i vështirë e për disa i pakapërdishëm, sic ishte rasti i një të riu të kësaj komune, shkas për vetvrasjen e të cilit u bë kthimi i detyrueshëm nga Zvicra. Përderisa problem mbetet qasja në fondin e ndarë nga Ministria e Punëve të Brendshme me projektet për rigjenerimin e të ardhurave.

„Shumë me vështirësi, sepse me t´ardhur  këtu mendojnë se Kosova e pavarur dhe do t´i pres me lule. Mirëpo, për fat të keq shumica prej tyre zhgënjehen nga realiteti. Ministria e Punëve të Brendshme ka nda një fond prej 3.5 milionë eurosh në të cilin secili kanë të drejt të aplikojnë me projekte për rigjenerimin e të ardhurave. Për fat të keq këtu kemi ngecje, sepse personat e riatdhesur nuk bëjnë projekte bindëse që të kalojnë tek komisioni vlerësues dhe kështu mbesin anash”, thotë z.Balaj.

UNDP dhe IOM do të mbështesin projektet për rigjenerimin e të ardhurave

Nezir Balaj, zyrtar per kthim
dhe integrim ne komunen e Decanit

Mirëpo, projektin e suksesshëm për punësim të UNDP-së pritet ta përcjellin projekte të tjera, thotë z.Caka, sipas të cilit: “Mbështetje në këtë drejtim shpresojmë nga UNDP dhe IOM, me të cilët do të kemi një marrëveshje paraprake në standaradzimin apo ne ofrimin e ndihmës për aplikim në projekte si dhe në punësimin e të riatdhesuarve, pa dallim”.

Kosova mbetet vendi i vetëm i Ballkanit Perëndimor i cili i nënshtrohet regjimit te vizave, ndërsa marrëveshjet për riatdhesim janë parakusht për liberalizimin e tyre. Si rrjedhojë, Qeveria e Kosovës deri me tani ka nënshkruar 14 marrëveshje riatdhesimi dhe disa draftmarreveshje, të cilat për cdo vit parashohin ripranimin e 5,500 personave me qëndrim të pautorizuar në shtetet me të cilat janë nënshkruar marrëveshjet.