Date Archives September 2011

“Brain Gain”synon uljen e trendit te ikjes se trurit nga Kosova

“Brain Gain”synon kthimin e trurit ne Kosove(Foto DW)

27 shtator 2011, Dojce Vele,  Kushtet e vështira ekonomiko-sociale, standardi i ulët i jetës si dhe oferta e varfër dhe joserioze e Kosovës për të joshur kuadrot me arsim të lartë që të sistemohen në Kosovë, ka bërë që një pjesë të kërkojë perspektivën në shtetet e zhvilluara.  Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë ka lansuar Programin Kombtar “Brain Gain”me te cilin nga synon uljen e trendit të ikjes së trurit të Kosovës jashtë kufijve shtetëror.

Mentor Sopjani, 33 vjec, pas studimeve bazike në biologji dhe atyre postdiplomike në biokimi-fiziologji në Universitetin e Prishtinës, për tri vjet e gjysmë studioi në Universitetin e Tybingenit, prej nga u kthy me titullin Doktor i Shkencave të Natyrës. Mirëpo, edhepse Gjermania ofronte një perspektivë larg më të mirë, ai iu rikthy Kosovës. Një rikthim, me përpjekjen dhe vullnetin e mirë për të dhënë kontributin për vendin e tij, pavarësisht sa vlerësohet përgatitja, sa pranohet përvoja dhe sa shpërblehet angazhimi, thotë z.Sopjani.

Dr.Sc.Sopjani,nga pervoja ne laboratoret e Un.te Tybingenit
“Realisht, pranimi jonë këtu nuk është si duhet, sepse këtu së pari ka mungesë eksperiencash shkencore. Unë ate e kam sikurse edhe shumë të tjerë. Por, edhepse vendi ka itneres shumë të madh, kjo nuk don të thotë se neve na ipet mundësia. Mundësia e merituar, sepse njeriu gjen një perspektivë por sa ka të bëj ajo me nivein e arritjeve tuaja. Se, p.sh., njeriu mund të punojë edhe si nëpunës i thjeshtë, mirëpo ai pizicion nuk është i merituar për një kuadro me doktoraturë. Aq më pak, kur keni lënë perspektivën jashtë,në këtë rast në Gjermani”.


Kosova synon involvimin e mërgatës në procesin e zhvillimit



Kushtet e vështira ekonomiko-sociale si dhe standardi i ulët i jetës ka detyruar një pjesë të kuadrove të arsimuara të Kosoves, të kërkojnë perspektivë në vendet e zhvilluara. Duke përcjellur përvojat e shteteve tjera që kanë kaluar nëpër këtë fazë të tranzicionit, qeveria e Kosovës ka vendosur që në procesin e zhvillimit të involvojë mërgatën, e cila përbën 17 per qind të popullësisë. Një hap drejt kësaj është programi “Brain Gain”, lansuar nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Tekonlogjisë, thote Ragip Gjoshi, këshilltar politik i ministrit për arsim ne qeverine e Kosoves:


MASHT-i implementon programin “Brain Gain”

“Qëllimi i këtij programi është që të ulë trendin e ikjes së trurit të Kosovës jashtë kufijve shtetëror, duke u munduar që të ofrojë kushte minimale por të pranueshme për këto kuadro që veprojnë jashtë vendit për t´u kthyer dhe dhënë kontributin e tyre në zhvillimine shtetit më të ri të botës, shtetit të  Kosovës”.



Kuadro me përgatitje të lartë-mundësi të vogla sistemimi në Kosovë


Grumbullimi i të dhënave dhe përpilimi i një liste me mbi 200 emra kuadrosh të përgatitura në fusha të ndryshme të cilat i nevojiten Kosovës, jane disa nga komponentet e planit të veprimit të programit “Brainj Gain”, thotë këshilltari Gjoshi, sipas të cilit disa prej tyre tashmë janë tërhequr dhe sistemuar:  


“Kemi pas angazhime konkrete dhe kemi kontakte të përhershme me këtë fond të cmueshëm të dijes. Mirëpo, duhet të jemi ojektiv se krahas interesimin të madh për kthim në vend, kushtet që iu ofrohen këtu nuk janë të barazvlefshme me kushtet që i kanë në institucione të caktuara ndërkomtbare. Sepse, ne kemi kuadro të cilat ligjërojnë nëpër universitete të ndryshme të botës, njerëz që drejtojnë kompani ndërkombtare të cilat do të ishte në interes të Kosovës që të kthehen për të dhënë kontributin konkret në zhvillimin ekonomik të Kosovës, sepse kjo është sfera qëndrore, krahas zhvillimit të arsimit dhe edukimit”.

Kosova braktiset nga kuadrot e arsimuara në mungesë të perspektivës


Dr.sc.Sopjani eshte asistent ne fakultetin
 e Mjeksise ne Universitetin e Prishtines

Mirëpo, oferta e varfër dhe joserioze e Kosovës për të joshur këto kuadro që të sistemohen në vendin e origjines, ka rezultuar me mungese vullneti për kthim në Kosovë apo edhe me braktisje të vendit në kërkim të një jete më të mirë. Sepse premtimet bien ndesh me realitetin që ofrohet, mendon dr.sc.Sopjani:


“Në njërën anë i kemi premtimet zyrtare nga institucionet që vazhdimisht bëjnë thirrje me u kthy t´rinjt që kanë stiudiuar jashtë vendit. Mirëpo, pas kthimit unë e kam aprë se kjo thirrje nuk është e sinqertë. Natyrisht, mund të ketë edhe përjashtime, por unë flas nga përvoja ime. Sepse, unë disa herë kam aplikuar për pozitën e profesorit në Universtitetin e Prishtinës dhe edhepse kam titullin doktor i shkencave të natyrës, kam mbi 30 publikime shkencore me recenzion ndërkombtar, dy libra në gjuhën angleze unë akoma jam asistent dhe mbaj ushtrimet e profesorëve te mi. Mirëpo, në kundërshtim me regullat e statutit nuk kam fitu pozicionin në të cilin do t´kisha edhe shumë më i frytshëm për gjeneratat e reja. Kam bërë ankesa, por askush nuk merr mundimin të paktën që të përgjigjet”.

Kosovës, më shumë se buka dhe uji i nevojitet dituria

Sidoqofte, krahas përpjekjeve dhe shpresës për një kthim më përmbajtsor dhe rezultateve jo të kënaqshme, duke pasur parasysh se Kosovës i nevojitet një reformim i thellë i të gjitha niveleve të cilin mund ta bartin vetëm njerëz që sjellin përvoja të caktuara nga shtete te ndryshme të botës, z.Gjoshi beson se kësaj nevoje dhe thirrjeje do t´i pergjigjet “truri i Kosovës”.Sepse, thotë ai:

Keshilltari Gjoshi “Kosoves i duhet dituria si buka”

“Kosovës më shume se buka dhe uji i duhet dija. Angazhimi konkret në gjasimin e sistemit të arsimit dhe barazvlerën e tyre me arsimin dhe edukimin që zhvillohet në botë. Andaj, ndihma e njerëzve të cilët janë arsimuar nëpër institucionet më prestigjioze ndërkombtare i duhet tash Kosovës, për arsye se krahas zhvillimit të arsimit në të githa nivelet, është reflektim i drejtpërdrejt i zhvillimit ekonomik të Kosovës, me të cilin do të përmirësohej gjendja në të gjitha sferat e jetës”.


Programi Kombtar “Brain Gain” lansuar nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë synon uljen e trendit të ikjes së trurit të Kosovës jashtë kufijve shtetëror.

Pritet rehabilitim i teresishem i ujesjellesit ne komunen e Decanit

24 shtator 2011, Radio Kosova, Vazhdojne perpjekjet per  rehabilitmin dhe shtrirjen e ujesjellesit ne te gjitha fshatrat e komunes se Decanit. Banoret e fshatit Lumbardh tashme mund t´i gezohen furnizimit te rregullt me uje te pijes, sepse Ndermarrja Sherbyese Publike „Ujesjellesi-Higjiena“ dhe komuna e Decanit me participimin e qytetareve, kane realizuar projektin e ujesjellesit ne vlere prej 145 mije eurosh. Perderisa, fshatra te tjera te komunes se Decanit vazhdojne te perballen me reduktime te gjata apo me probleme ne furnizimin me uje te pijes.


Fshati Lumbardh, rreth pese kilometra ne lindje te Decanit, eshte nje vendbanim i tipit te grumbulluar, i banuar prej 140 familjeve shumices prej te cilave pozita kodrinore e fshatit ua ka veshtiresuar qasjen ne ujin e pijes, perderisa familjet me banim ne lugina jane perballur me uje te ndotur nga shirat dhe vershimet. Vitin e kaluar, me leshimin e ujesjellesit te nje pjese te fshatit, u be zgjidhja e problemit te ujit e pijes vetem per 35 familje. Perderisa muajin e kaluar, Ndermarrja Sherbyese Publike “Ujesjellesi-Higjiena” do te bej zgjidhjen edhe per 100 familje te tjera te ketij fshati.

Lumabrdhi behet me ujesjelles

Zymer Ukaj, aktivist i fshatit Lumbardh

Adem Gjikokaj, drejtor operativ ne kete ndermarrje thote se: „Para dy vjeteve kemi lshu ujesjellesin ne Pozhar dhe Kodrali. Vitin e kaluar nje pjese te Lumabrdhit e cila njihet si Lagja e Mulukeve, eshte leshaur me 7 korrik 2010 me c´rast kane perfituar 35 familje. Kurse, me 23 qershor te vitit 2011 eshte leshuar edhe ne pjesen e eperme te fshatit te Lumbardhit, ku jane perfshi 100 familje. Ne te njejten kohe ne e kemi edhe nje pjese atje, ne lagjet periferike te Pozharit qe jane Lagja e Musarifeve e Asallanaj dhe nje pjese tjeter, “Kotradiqe”, ku kemi vendos rrjetin primar. Mirepo, aty ka ngec pak aktivizimi i qytetareve, sepse qytetaret kontribuojne si komunitet, Kuvendi Komunal i siguron gypat, ndersa na pjeset fazonike dhe implementimin e projekteve„.


Dhe, jeta pa ujesjelles ishte tejet e veshtire per banoret e Lumbardhit, thote Zymer Ukaj, activist shumevjecar I ketij fshati.

„Me thane te drejten kemi jetuar nje jete mizerje per arsye se jemi sherbyer me puse dhe prej atje, me nxjerr me litar. Keshtu qe gjinia femerore ka vujt ma s´shumti ne kete drejtim. Disa vende jane kodrinore dhe aty  eshte dashur germim ne thellesi deri ne 25 metra. Ana luginore, vershimet. Pompimi eshte nje investim i kushtueshem qe jo secili mund ´tia ofroje vetes por edhe per shkak te rrymes, asnjehere nuk ke qene stabil per shkak te mundeses se rrymes“.

Projekti i mundesuar nga komuna e Decanit, Ndermarrja Sherbyese publike “Ujesellesi-Higjiena” ne te cilin participuan edhe qytetaret, eshte ne vlere prej 145 mije eurosh. Ndersa, realizimi i tij  ka ndryshuar shume jeten e banoreve te Lumbardhit, pohon z.Ukaj:

“P.sh, ka permiresu higjienen, qe eshte numer nje per jete, ka lehtesu punen ne familje, ka kriju siguri si ne nuk pime me uje te ndotur. Ka ndryshuar cdo gje!”.

Objekti u ndertua nga qeveria norvegjeze 

NCA norvegjeze ndihmoi shtrirjen e ujesjellesit fshat pas fshati


Mbeshtetja e NCA-se norvegjeze menjehere pas luftes ndihmoi rimekembejn e ndermarrjes dhe ngritjen e rrjetit te ujesjellesit fshat pas fshati, me c´rast donatori siguronte pjeset fazonike, komuniteti bente gropimin dhe mblumin, perderisa ndermarrja bente kryerjen e puneve ne ndertimin e rrjetit apo rehabilitimin e tij, shpjegon drejtori I Ndermarrjes Sherbyese Publike “Ujesjellesi- Higjiena”, Adem Gjikokaj.

“Me shkuarjen e NCA-se norvegjeze kete rol ka fillu ta marr kuvendi komunal dhe ky rol eshte fuqizuar prej vitit 2008, kur fillon nje bashkepunim shume me i afert i kompanise Ujesjelelsi me kuvendin komunal i cili ka vazhdu me te nejten tradite dhe kem ishku me sistemin fshat pas fshati”.

Komuna e Decanit i ka 39 fshatra, ndersa ne rrjetin e ujesjellesit jane te kyqur rreth 5,000 konsumatore. Por, edhepse disa fshatra jane te kyqura ne ujesjelles vite me heret, ato vazhdojne te perballen me reduktime te gjata. Njeri nder ta eshte Strellci i Poshtem, ndersa Arif Zeqiri eshte vetem njeri nga strllcjanet, te cilet perballen ne vazhdimesi  me problemin e ujit te pijes.
Ne Strellc te Poshtem vazhdimisht rezervohet uji 


 “Paj vallahi, une po t´them kurrkund nuk eshte me dobet se ne Strellc te Ulet. Edhe n´Strellc te Eperm ka problem, por ne Strellc te Ulet eshte shume dobet. Uje nga ujesjellesi i kemi dy ore ne dite e  22 ore nuk kemi. Une jam ai si duhet me e rezervu ujin 24 ore neper bure e kusia, e me pi qasi uji”.”, thote Arif Zeqiri i cili edhe sot si perdite ka rezervuar ujin per nevojat e familjes.

Strellci i Poshtem,dy ore me uje-22 pa te

Adem Gjikokaj, drejtor operativ i Ndermarrjes Sherbyese Publike „Ujesjellesi-Higjiena“ thote se perkudner temperaturave te larta, gjendja e furnizmit me uje te pijes ne komune e Decanit ka qene e kenaqshme dhe te gjitha fshatrat e kyqura ne ujesjelles ishin te furnizuara me uje 24 ore. Por, te dyja strellcet perbejne nje perjashtim.

“Problem ne vete ishte Strellci, ku  kemi pas reduktime te shpeshta edhe shpesh edhe mungese edhe gjate reduktimeve, per shkak te mungeses se madhe te ujit, por edhe per shkak se gati secila shpi ne Strellc posedon rezervoar se paku prej 1 meter kub, ku jane pa valvula dhe bajne humbjen e ujit. Njeherit, rreth 70 per qind te atyre qytetareve nuk posedojne ujemates por e shfrytezojne ujin ne forme paushalle”, thote drejtori Gjikokaj, sipas te cilit, normale per kete pjese do te ishin 18 litra per sekond perderisa sipas matjeve dalin 20 litra ne sekond.

Kroi i Currajve eshte burim i funrizimit me uje per strellcjanet

“Ne jemi ne bisede per me e zgjedh kete qeshtje me USAID-in amerikan  me IRD-ne, me e nderru rrjetin primar, meqense rrjeti sekondar pothuajse ne te gjitha lagjet e Strellcit te Eperm dhe te Poshtem eshte nderru. Keshtu qe duhet prej renovimit te rezervoareve e deri te Gurrat e Bardha me e ba nderrimin e gypave prej PVC ne gypa PHD, meqense ju ka tejkalu koha per furnizim”.


Ndermarrja “Higjiena Ujesjellesi” premton zgjidhje te shpejt

Drejtori Gjikokaj pohon se jane gjetur edhe burime te tjera per rritjen e sasise se ujit per fshatin Strellc, konkretisht ne vendin e quajtur Mrizet, me c´rast ndermarrja “Ujesjellesi- Higjiena” tashme ka nenshkruar nje marreveshje me perfaqesuesit e fshatit per nje lloj drenazhimi  per rritjen e sasise se ujit. Mirepo, nder veshtiresite me te cilat perballet kjo ndermarrje jane kyqjet ilegale dhe mungesa e infrastruktures juridike per padi mandatore.

Vajze qe shkon te kroi per uje

“Nje semundje qe e kemi ne, jo vetem ne Decan por ne nivel te Republikes se Kosoves eshte mospermbushja e obligimeve. Qytetaret zakonisht pergjigjen nese leshohet nje ujesjelles i ri. Vitin e pare dhe te dytin jane pagues shume te rregullt dhe njerez qe nuk bejne kyqje ilegale. Mirepo si te kalojne dy tri vjet, vazhdojne me parregulsi. Paramendoni, i kemi 100 familje ne Strellc, vetem nga nje euro ato bejne 1000 euro, ndersa ne atje bejme inkasim vetem 600 euro. Dmth, inkasanti rrogen e vet bruto nuk e merr. Keshtu ndodh edhe ne meset tjera ku eshte ujesjellesi kahere, si ne Decan, ku i pergjigjen pageses shume pak”, thote drejtori Gjikokaj, sipas te cilit perderisa nuk rregullohet nje infrastrukture juridike ne nivel qendror dhe me ane te nje vendimi apo ligji te sanksionohen keqperdroimet, familje te tera edhe me tej do te vazhdojne te mos i kryejne obligimet qytetare, ndersa te tjera do te mbesin pa uje.


5,000 konsumatore ne rrjetin e ujesjellesit-pakica ju pergjigjen obligimeve

Aktualisht, me inciativen e shoqates se ujesjellesve te kanalizimeve te Kosoves, USAIDI-t; gjegjsisht IRD-se, ka filluar Plani Investiv per infrastruturen e ujesjellesit dhe te kanalizimit. Si rrjedhoje, te gjitha fshatrat do te futen ne rrjetin e ujesjellesit, thote drejtori Gjikokaj. Ndersa, edhe sfida me e madhe e shperndarjes se rrjetit primar dhe sekondar ne dhjete fsahtra te komunes, nga Prilepi ne Gramacel, ne te cilat ne vitin 2007 u be nje investim i gabuar i donacioneve te ofruara nga KE, tashme po tejkalohet. Sepse, me mjetet e siguruara nga qeveria e Kosoves kane filluar punimet per furnizim me uje nga burimi i njohur si “Gurrat e Hasan Ages”, afer Gjeravices.



Adem Gjikokaj,drejtor operativ i NSHP “Ujesjellesi-Higjiena”

„Keshtu qe prej te 39 fsahtrave pas ketij po na mbesin edhe tri fshatra. Na monetalisht jemi tuj e punu projektin e gypit primar per Dashinoc, kemi arrit deri ne fshat. Pas tij po na mbetet edhe fshati Vranoc i Vogel me gjithsejt 15 shpi si dhe Mazniku, si pika me e ulet. Mirepo, meqense kemi shku deri ne Dashinoc, jemi tuj e  prit rrjetin primar, por po presim edhe asfaltimin e rruges. Pastaj mbesin edhe Ratishi i Eperm dhe Ratishi i Poshtem, te cilat kane me u ndertu paralelsiht me projetkin e dhjete fshatrave qe e ceka me heret“, thote drejtori Gjikokaj.


Ka filluar projekti i ujesjellesit per dhjete fshatra-Dy Ratishet jashte

Tashme, punimet per ndertimin e  ujësjellësit ne 10 fshatra te komunes se Decanit kane filluar. Kostoja e projektit eshte 800 mijë euro, 750 mije prej te cilave jane siguruar nga Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapsinor dhe 50 mije te tjera nga komuna e Decanit.  Mirepo, dy fshatrat Ratish i Eperm dhe Ratish i Poshtem te cilat parashiheshin te perfshihen ne kete projekt, ne momentin e fundit  kane ngel jashte tij. Pikerisht per kete arsye,  Xhemajl Haradinajn, 63 vjec nga fshati Ratish e gjejme ne korridorin e zyres e kryetarit te komunes, nga e cila pret nje sqarim per vete dhe bashkefshataret e tij.

“Une jam dale per pune te ujesjellesit per dy Ratishet se kam degju se nuk jemi ne ate projekt. Dhe kam dale me e dit a po a jo  edhe pse? Atehere mundem edhe me tjere me ardhe, ose po vime me rob e me thmi qetu,  ose edhe do te shlyhem  prej komune krejt . Me nje fjale, gjeja me elementare per jet eshte uji. E, neqeoftese hine te gjitha fshatrat ne ujesjelles, pse jo ne?”

Furnizimi i ketyre fshatrvae me uje te pijes edhe me tej eshte i veshtire, ndersa ne ditet e vapes banoret  perballen edhe me mungese te tij , thote z.Haradinaj.


“Me bunare, me puse, ashtu qe mundemi edhe fare semundjesh me marr. Besa as uje te majftueshem nuk kemi se edhe bunaret nuk furnizojne qysh kemi nevoje, ose nuk jane te pastra, si e gjitha rajonet. Keshtu qe ne kemi mbet me kete uje shume keq”.

Uje ne te dyja Ratishet i kontaminuar

Rasim Selmanaj, kryetar i komunes se Decanit

Se uji ne kete pjese eshte i kontaminuar deshmon edhe Adem Gjikokaj, drejtor operativ ne ndermarrjen Ujesjellesi-Higjiena, ne Decan:“Bunaret, jo vec n´Decan por mund te them ne gjithe Republiken e Kosoves jane te kontaminuara gjithkund, por thote “ne kufijte e lejimit deri ne 30 mije bakterje”, pas cdo analize qe e kemi  ba. Eshte e vertet qe keto ndoten prej gropave te ndryshme septike dhe ujet nentokesor zakonisht eshte i kontaminuar. Mund te them se 120 metra e kemi punu bunarin per shkollen e Ratishit, edhe uji ne analize na ka dal i dobet se bunaret jane te kontaminuara“.


Projekti per zgjidhjen e problemit te ujit te pijes per dhjete fshatra te komunes se Decanit, tashme ka filluar. Rrjeti i ujesjellesit shtrihet ne fshatrat: Prilep, Prokolluk, Irzniq, Gllogjan, Shaptej, Dubrave, Baballoq, Gramacel, rastovice dhe Jasiq-fshat prane Gramacelit, me 50-60 shtepi. Mirepo, se brenda tij nuk jane  fshatrar Ratish i Eperm dhe Ratish i Poshtem, sic besohej deri me tani e konfirmon per radion tone edhe kryetari i komunes, Rasim Selmanaj:

“Jo, ne kete projekt nuk jane dy Ratishet. Por,  do te shikojme qe te gjejme nje zgjidhje edhe per keto dy fshatra, per faktin se gypat qe jane hy ma heret nepermes Komisionit Evropian jane deri ne ate pjese. Keshtu qe do te shikojme me ekspertet se si do te gjejme nje mundesi qe keta gypa te shtrihen  deri ne te dy Ratishet”, thote kryetari Selmanaj, i cili premton se komuna nuk do te ndal  perpjekjet per zgjidhjen e problemit te ujit te pijes edhe per banoret e ketyre fshatrave.

Komuna premton zgjidhje-Ndermarrja Higjiena-Ujesjellesi”,garanton

 “Po, ne gjate implementimitt e projekitit per dhjete fshatra do te shikojme me eksperte te kesaj lemie ta gjejme nje zgjidhje qe edhe keto dy fsahtra ta kene ujin e pijes dhe te perfshihen pikerisht ne kete projekt qe po implementohet.  Sa iu perket shpenzimeve qe do t´kishin pas me u kriju, une mund te premtoj mbulimin e tyre. Por nuk kam njohuri ne aspektin rofesional a ka mudnesi qe gypat nga ky pozicion ku ndalet ky projekt te vazhdojne tutje. Sikur kjo e jete e mundur, atehere sa i perket vullnetit te komunes, une jam i gatshem me nda mjete dhe me implementu edhe kete pjese “.

Prej ketu premtohet rrjeti i ujesjellesit per gjithe komunen 

Mirepo , se nje gje e tille funksionon eshte i sigurt drejtori operativ Adem Gjikokaj, nga ndermarrja Higjiena-Ujesjellesi, sipas te cilit ne planin investiv tashme jane perfshire Ratishi i Eperm dhe Ratishi i Poshtem: “Sa i perket kesaj, mund t´them lirisht se sipas Planit Investiv, ne bashkepunim me kuvendin komuna  i kem perfshire edhe dy Ratishet per arsye se i perfshin graviteti dhe nese nuk i perfshime tani, tjeter mundesi nuk ka.Dhe kshtu, me Maznikun dhe Vranocin po rrumbullaksohet e gjithe komuna me 39 fshatra”.


Rrjeti i ujesjellesit prej 16-te kiloemtrash i cil i do te zgjidh problemin e ujit te pijes per dhjete fshatra te komunes se Decanit eshte vazhdim i projektit të mëparshëm te realizuar nga AER-i dhe Komuna, i cili pat dështuar për shkak te instalimit të sistemit të pompimit. Projekti i ujesjellesit me ane te te cilit do te sigurohet uji me renje te lire nga vendi i quajtur “Gurrat e Hasan Agës”, kap kosoton 800 mije euro, 750 prej te cilave i ka siguruar Minsitria e Mjedisit dhe Planifkimit Hapsinor dhe 50 te tjera, komuna e Decanit. Nderkohe, pritet te shihet se kur do te behet zgjidhja edhe per banoret e dy fshatrave Ratish i Eperme dhe Ratish i Poshtem ,te cilet pervec veshtiresive te furnzimit e me uje te pishem ata ju ekspozohen rreziqeve t e ndryshme nga uji i kontaminuar nga puset. Sepse, perballja e qytetareve me mungese te ujit te pijes eshte e papranueshme per nje komune neper te cilen kalojne tre lumenj. 

Kur dora e meshires zgjatet kah nuk e pret

Ajne Tahirukaj,fale kusherinjve mergimtar behet me shpi te re

23 shtator 2011, Radio Kosova, Mergata e Kosoves, kontributi i se ciles eshte i ditur, edhe sot gjen forma per t´i qendruar prane popullit te vet. Nje deshmi te kesaj gjejme ne Lluke te Eperme te komunes se Decanit, ne te cilin fshat te shtunen(24.09.11)nje te varfere te vetmuar i dorezohen celesat e shtepise se ndertuar nga bashkefshataret e saj me banim ne Zvicer. 

Ne nje shtepi njekateshe ne mes te fsahtit Lluke e Eperm rreth nje kilometer ne lindje te Decanit, tashme punimet jane ne perfundim e siper. Ndersa, kesaj me se tepermi i gwzohet Ajne Tahirukaj, 70 vjecare, e cila megjithese s´ka djale as vajze, ne moshen e saj te shtyre po behet me shtepi te re.

Lokja se shpejti ne shtepine e re
“Prej familjes a? S´kam vec nje djale te motres ne gjini, e ktu s´kam korrkon”, thote 70-te vjecarja, vuajtjen e se ciles tregon thellesia e rrudhave ne balle.

Shtepi e re per gruan e vetme dhe te varfer

Nje hapesire nente metra me pese, brenda te ciles ka nje dhome dite, nje dhome fjetjeje, nje korridor, kuzhine dhe banje, eshte shtepia e cila u ndetuar per kete grua te vetme, ne vlere prej 22 mije frangash zvicerane; nje komoditet tejet larg 70 vjecares, Ajne Tahirukaj, e cila kaloi jeten ne nje kulle te varfer.

“Shpine e kam pas t´keqe boll, t´kahershme, kulle, qashtu qysh asht maru dikur pa ndryshu kurrgja. Vallahi ftohte boll se s´ka pas vec nje tavan, do trene t´kqija, qereminet e kurgja tjeter. Vec Elhamdulilah prej Zotit, i piku rahmeti babes edhe djemve e ma marun qet shpi, se vallahi boll kqyra n´komun e n´shtet e anej e knej, e s´dul kurrkush. Vec Zot´yne e qeta, e ishalla Zoti ua kthen me t´mira e cka i lypshin iu dhashte, babes e djemve, me nane, nafake, evlad e cka kane brenda dere”, uron plaka se ciles nen vetullat e rrezuara i shkelqen gezimi ne sy.

Donatori Mikail Sutaj(majtas) dhe Sali Tahirukaj(djathtas)
Aty ku nuk eshte paraja eshte vullneti i mire

Dhe e tera filloi keshtu. “Proceduren e kane fillu familja Sutaj, te cilet kane propozuar idene dhe pastaj kane ardhe ktu te une. Ktu o kone kulla e rrozbitne me ka krejt! Na thane: “Si ne hekshi kete kulle, ne e mbarojme shpine!” Une ju thashe:”Vec banja shpine se une menihere e heki!” Edhe e morem nje bager, e pastruam dhe menjehere e filluan shpine. Nje shpi shume e bukur qe e gezon nje plake, e qe na ka gzu edhe neve vllaznine, se une s´kam pas mundesi vet por ja bane kta kojshite, e faliminers shume prej tyre!”, rrefen Sali Tahirukaj, djali i kunatit te Ajnes, per te cilen ndertimi i shtepise ishte nje sihariq i papritur se pas vdekjes se bashkeshortit s´i mbeti tjeterkush pervec nje nipi nga e  motra.

“Une s´jom kone ktu hic,vec djemt e kane ba dert me babe t´vet. Ai u ka thane si kush ma miftaq s´asht as kund si qet ma mire se qitu. E atehere asht qu e easht ardhe e ka fol me Salihin, si e kam ma t´ngatin kosjhi e kane ba dert ner veti. Kur erdha e po m´thote si po don me ma maru kete shpi, i thashe: “Uuuh Elhamdulilah si po  m’ hiqka prej atij vendi!“, rrefen lokja.


Njeriu i vertet ndan per skamnorin edhe kafshaten e gojes
Rreze mureve te vjetra-shtepi e re




Dhe, vendime te tilla nuk jane aspak te veshtira per njerez human, sic eshte Mikail Sutaj, 39 vjecar i cili jeton dhe punon ne Zvicer qw 23 vjet. Se ai, megjithese i merguar me vetem 16 vjet, pasuria vetem sa ia rriti dashurine per njerezit, duke ia hapur zemren qe te ndante buken e femijeve me nevojtaret.



“Mu pasuria vec m´ka dhone dhe ma shume respekt per njerez. Dhe, meqense une me vellain kemi nje biznes te mire ne Zvicer, n´kete vere kur erdhem n´pushime verore si t´gjithe bashkeatdhetaret tane qe mblidhen ne Kosove edhe biseduam me baben, me vllaun, me nonen edhe grate tona e pame te arsyeshme si kjo plake asht n´skamje shume te madhe edhe vendosem me ia mbaru kete shpi. Dha Zoti na nimoi edhe neve e ja marum qe sa t´rrnoj, me rrnu si njeri. Ishalla kjo e gezon!”, thote Mikaili.


Mesazhi i mergimtarit Sutaj:“Jep nga ajo qe t´ka dhene Zoti”



Vendimi i dy djemve per te punuar nje shtepi per kete skamnore te fshatit ishte i mireserardhur edhe per prindin e tyre, Ismajl Sutaj:



“Une mburrem shume per dy djemte e mi qe iu ka pushtu zemra me i nimu dikuj. Une e pava qe n´katund tonin ma s´miftaqi ke qekjo plake, se as s´ka djale, as s´ka qi

Qe neser mikrpitje ne shtepine e re

ke, as s´ka burre, as s´ka gjini, as korrkon. Edhe m´thane:”Valla babe qysh t´thuash ti!”M´nigun, faliminers prej tyre edhe mu po m´vjen mire shume vallahi!”


Perderisa mesazhi i Mikailit per mergimtaret e Kosoves eshte qe te marrin hapa te njejte per njerezit nevojtare anekend Kosoves.



“Une punoj qe nje kohw te gjate ne Zvicer, por nuk jam i vetmi qe i kam punet mire se ka edhe te jtere qe jane edhe ma mire se une. Prandaj, kisha apelu te cdonjeri qe t´iu ndihmojne ketyre familjeve varfera. Neve Zoti na i ka dhane, bile t´ia japim edhe na dikujt!”

Lokja 70 vjecare Ajne Tahirukaj, e cila kaloi jeten ne kullen e saj te ftohte e te varfer, qe neser do te erret e do te qelet ne shtepine e saj te re.  

“Shtepia e Fshatit” ne Lloqan të Decanit

23 tetor 2011, Radio Kosova, Tash dhjete vjet  ne gjirin e fshatit Lloqan eshte nje Shtepi  Fshati ne sherbim  te te gjithe banoreve. Aty organizohen ahengjet, ceremonite mortore por edhe aktivitete te ndryshme rinore. Kete model deri me tani e kane pervetsuar vetem fshatrat Carrabreg dhe Voksh.

Nje objekt i suvatuar ne jeshile, ne zemer te fshatit Lloqan, eshte  shtepia ne te cilen banoret e  ketushem organizojne aktivitete te ndryshme. Ndersa, flamuri ne qati te saj apo porta e hapur, jane shenjat identifikuese te nje gazmendi apo rasti vdekjeje.

Per shtepine perkujdeset familja Shabanhaxhaj

“Shtepia eshe ne mes te fshatit dhe krejt fshati kalon andej. Ne i kemi traditat tona dhe nese  e shohim flamurin jashte, e dime se eshte per gezim dhe me mundesi shkojme e ua bajme per hajr dhe nese eshte i ftuar, edhe merr pjese ne ate gazmend. Por, ne rast se nuk shohim flamur por vetem deren e hapur, athere  e dime se dikush ka vdek dhe marrim pjese ne ngushellime”, shpjegon Asim Cenaj, anetar i Keshillit Shtepiak te fshatit Lloqan, sipas te cilit meqense menjeher pas  luftes, shumica e shtepive kane qene te shkaterruara, ne mungese te tyre u themelua kjo shtepi kulture brenda se ciles edhe sot e kesaj dite zhvillohet nje  game e gjere aktivitetesh.


“Jane zhvillu te gjitha aktivitetet qe kane qene nevoje e banoreve. Takime te ndryshme, mbledhjet e fshatit, aktivitetet rinore, cdo gje eshte mbajt ketu”.


Për mirëmbjajtjen e objektit përkujdeset familja Shabanhaxhaj



Per mirembajtjen e shtepise dhe  aranzhimin e organizimeve ne kete objekt, i cili nga nje magazine mallerash para luftes tashme eshte shnderruar ne nje shtepi fshati ne sherbim te  te gjitheve, perkujdeset familja e Shkelzen Shabanahaxhaj, nga fshati Lloqan.

I gjithe burimi i donacionit prej kesaj organizate eshte terheq nga baba im i ndjere, Bajram Syle Shabahaxhaj me vajzen e tij, Aferdtia Bajram Shabanhaxhaj, ne koordinim me ato dy femra nga Amerika dhe  eshte rindertu prej fillimit. Pastaj ka investu edhe fshati nje pjese te madhe. Kemi mbajt ambienitn si brenda ashtu edhe jashte. Eshte si Shtepi Kulture per tere fsahtin i cili e ka si per dasma si  per vdekje, si per gazmende, kujt cka t´i nevojite. Nuk  eshte prone e nje individ por eshte prone e gjithe fshatit”.


Objekti në mes të fshatit-shtëpi e të gjithëve

Asim Cenaj

Dhe keshtu ,edhe sot e kesaj, Shtepia e Fshatit ne Lloqan mbetet vend per zhvillimin e  cdo aktiviteti. Brenda objektit prej rreth 150 meter katrore, ka nje ode te madhe burrash, nje dhome per pergatitjen e  ushqimit dhe banjen.  Brenda tij nuk mungon asgje, perderisa banoret lloqanasit jane perkujdesur edhe per bukurine dhe pastertine e ambientit perreth tij.


“ Pra, nga A deri ne Zh dhe asgje nuk mungon. Toaleti eshte jashte-banja brenda. Ndersa, ne nje dhome te vogel lihen ato qe duhen per ahengje e vdekje, drute e dimrit per stufe ne ode, flamujt, gjithe cka kemi nevoje per fshat. Ajo eshte ne sherbim te te gjithe banoreve te fshatit Lloqan dhe atë mund të shfrytezoje secili që ka nevoje.  Si adrese kontakti kemi z.Shabanhaxhaj i cili mban celesin dhe bën aranzhimin e organizimeve te ndryshme.  Deri tash ka  funksionu shume mire dhe eshte mirembajt nga banoret e fshatit. Kohe pas kohe kemi intervenu me renvoime, e kemi vesh ne dru, kemi ba rrethojen me c´rast na ka ndihmu edhe komuna, kemi mbjell pisha dhe cdo gje eshte sic kerkohet”, thote z.Cenaj.

Se fale banoreve te Lloqanit brenda kesaj shtepie jane te gjitha paisjet,varesisht nga ceremonite, ploteson edhe z.Shabanhaxhaj.

Nje Shtepi Fshati ka edhe Carrabregu

“Kemi ane bere perapra nje mbuloje per te mbathura, eshte veshur brenda ne dru dhe fshati i ka blere te gjitha shpuzat dhe tepihet perbrenda, orendite. Kush te sheh se ka dicka mangut, e sjellin. Brenda jane te gjitha: gotat, filgjanet, cdo ene e cila kerkohet per gazmende, per rast vdekje e dasme, te gjitha jane brenda dhe nuk ka nevoje te sjellin asgje nga shpia pervec kafene, pijet e ushqimin me te cilat duhet sherbyer mysafiret”.


Kete shembull ndoqen edhe fshatrat Carrabreg dhe Voksh

Aktivizimi i nje Shtepie Fshati, eshte nje mundesi e mire per te kursyer te mijera eurot e konsumuara ne ahengje te ndryshme neper restorane.  Nje shembul te tille e  kane percjellur edhe fshati Voksh dhe fsahti Carrabreg te cilet kane ndertuar shtepi  te tilla ne sherbim te te gjithe  banoreve te vet.  

“Absolutisht! Mendoj se nuk ka shembull me te mire ne komunen e Decanit se ne Lloqan. Nje shtepi e tille me vetfinancim eshte bere edhe nga banoret e fsahtit Carrabreg dhe eshte edhe nje me vetfinancim te banoreve te fshatit Carrabreg, nje lloj kampshtepize e drurit e cila shfrytezohet per te njejtat arsye. Dhe une jam i bindur se na kane marre shembull neve”, thote z.Cenaj, per te cilin investimi ne kete shtepi eshte nje arsye me shume meqense brenda oborrit te saj ka te ngritur lapidarin e babait-deshmor, Dine Cena, trupi i te cilit nuk eshte gjetur ende. 

Shtepia e Fshatit, mundesi e mire per kursimin e mijera eurove

 Perderisa, menyra e organizimit te fshatit Lloqan duhet te sherbej  si shembull per te
Shtepia e(Fshatit) Kultures ne mes te Lloqanit
 gjithe banoret e komunes se Decanit. thote z.Shabanhaxhaj, i cili njeherit eht edhe eprfqeues i fshatit Lloqan.

“Te gjitha i kemi te perbashketa dhe asgje s´kemi te ndame. D.m.th.,si fshat jemi te organizuar shume mire. Edhe infrastruktura pothuaj po kompletohet. Nje rruge dykilometershe presim te asfaltohet shume shpejt per te cilen e kane dhene kontributine edhe lagjet  Shabanhaxhaj, Cenaj dhe Stojkaj”.  

Objekti ne qender te fshatit Lloqan, i cili eshte ne sherbim te lloqanasve tash dhjete vjet eshte i pari i ketij lloji ne komunen e Decanit, shembullin e te cilit e kane percjell fshatrat Carrabreg dhe Voksh. Nderkaq, nje model i tille do duhej te sherbent per te gjitha fshatrat anekend Kosoves, sepse vetem ne kete menyre edhe i  pasuri edhe i varferi kane mundesine e babararte per te kryer ceremonite mortore apo per te kremtuar gazmendet familjare. 

Kthimi i shqiptarëve në veri të Mitrovicës në rritje

Te Kroi i Vitakut po ndertohet serish jeta

17 shtator 2011, Dojce Vele, Pas një stagnimi dhjetëvjecar për shkak të kundërshtimeve të serbve lokal, janë bërë hapa të dukshëm në rikthimin e shqiptarëve në veri të Mtirovicës. Vetëm në dy vitet e fundit, komuna e Mitrovicës mëbështetur nga qeveria e Kosovës, deri më tani nëpër lagjet e banuara me shqiptarë ka ndërtuar 100 shtëpi. Kroi i Vitakut është njëra ndër lagjet, në të cilën pas dhjetë vjetësh qëndrimi e boshatisur janë rikthyer dhjetëra familje.

 Një faqe kodrinore me shtëpi të reja numri i të cilave shtohet përditë, është Lagja Kroi i Vitakut në veri te te Mitrovices. Ndërsa hapësira 13 arëshe prej së cilës qyteti i Mitrovicës shihet si në shuplake, është prona e Halil Mehmetit, baba i shtatë fëmijëve, i cili mbi themelet e vjetra ka ndërtuar shtëpinë e re.

Pas dhjete vjetesh serish ne shtepi

“Me ta fal krejt botën, sikur n´shpi tone nuk je i lirë kurrkund. Send i huaj, mo. Neser vjen e t´qet ne rruge!”, thote z.Mehmeti, në shtëpinë e të cilit pas dhjetë vjetësh jete si qiragji, ogjaku tymon serish.


Një dekadë larg pronave si qiragjinj

Por, kjo ndodhi pas sfidave dhetëvjecare, thotë z.mehmeti, në të djathtë të shtëpisë së të cilit një ndërtesë kolektive serbe është ndërtua mbi themelet e shtëpise së fqinjit të tij shqiptar.

“Kena jetu me qira kah kena mujt, nëpër krejt Kosovë. Dhjetë vjet kahmos, nëpër podrume, nëpër shatorra, cka kena hjek, Allahu baftë me rahmet. Vec ktu e knena ishalla bahet mirë!”, rrëfen z.Mehmeti.

Familja Mehmeti nje dekade si qiragji

Për shkak të kundërshtimeve të kthimit të shqiptarëve në veri nga ana e serbve lokal, procesi i rindërtimit në Kroin e Vitakut që nga fillimi është përcjellur me incidente. Rindërtimi vazhdoi nën prezencen e autoriteteve të shtuara të rendit,  përderisa reaguan edhe institucione ndërkombtare. Halil Mehmeti ka provuar në lëkurë kotësinë e tentimeve dhjëtëvjecare për kthim në pronën e tij:


“Matanë Urës së Ibrit është Serbi”

“S´kena mujt me u kthy…S´na lejshin serbët. S´dojshin me na pa me sy! Na thojshin: “S´domë me iu pa ksajde hic. Prej Urës së Ibrit e knej asht Serbi”. Na gjujshin me armë kur vishim e dy tri herë edhe janë plagu gjinja. Serbt s´na lejshin, kta t´jashmit neve s´na nimojshin, po t´kallxoj drejt e ner sy ju thom”, thotë z.Mehmeti, përderisa opinioni kujton ende këmbënguljen e bashkëfshatarit të tij, Ali Kadriut, i cili pas dëbimit të vazhdueshëm nga prona e tij edhe me armë zjarri, nuk iu nda rindërtimit të shtëpisë deri në përfundimin e saj.
Shtepite e Ali Kadriut


Deri para dy- tri vitesh nuk u bë ndonjë hap për rikthimin e shqiptarëve në veri. Megjithëse me hapa të ngadalshëm, procesi i rindërtimit dhe kthimi tashmë po vazhdon dhe komuna e mbështetur nga qeveria ka rindërtuar 100 shtëpi. Ndërtimet janë bërë në Lagjen e Boshnjakëve, në Kodrën e Minatorëve,  në Kroin e Vitakut dhe në Lagjen e Doktorëve, në të cilën pas dhjetë vjet qëndrimi e boshatisur janë kthyer gjashtë familje, thote Ahmet Jashari, zëdhënës i komunës së Mitrovicës:


“E tillë ka qënë edhe lagja Kroi i Vitakut. Madje në këtë lagje tensionet kanë qënë shumë të larta meqënse serbët që jetojnë në atë pjesë të qytetit i kanë rezistu kthimit të banorëve shqiptar në atë pjesë, edhepse ata kanë pas trojet e veta. Kjo ka shkaktuar një spaastrim etnik, një qëllim ky i strukturave paralele të Beogradit. Si rrjedhojë, në pjesën më të madhe shqiptarët janë të zhvendosur me dhunë nga ajo pjesë e qytetit”.

Zedhenesi, Ahmet Jashari

Edhe dhjetë mijë shqiptarë të zhvendosur nga veriu


Megjithëse për Mitrovicën, me procesin e regjistrimit në jug dhe me bojkotin e tij në veri, është vështirë të flitet me shifra, sipas komunës së Mitrovicës aktualisht në veri jetojnë 2,000 shqiptarë, përderisa të zhvendosur vazhdojnë të jenë mbi 10 mijë të tjerë. Të zhvendosurit shqiptarë jetojnë me qira apo nëpër katër strehimoret e qytetit. Përderisa dëshira për kthim mbetet gjithnjë aty.

“Ilustrimi më i mirë i këtij vullneti dhe këmbënguljeje është gatishmëria e tyre që nëse u jepet mundësia të jetojnë edhe në kontejnerë, meqë aty i kanë pronat, aty i kanë themelet e shtëpive dhe ata nuk ndjehen askund më mirë se aty. Ne kemi edhe shumë të zhvendosur nëpër strehimore kolektive në Mitrovicë, pjesa më e madhe prej të cilëve janë nga veriu”, thotë z.Jashari, i cili shton se asfaltimi i rrugës, projekti i ujësjellësit dhe kanalizimit, janë përpjekje të komunës për krijimin e kushteve te jetës për banorët e vet, pa dallim.
Z.Mehmeti serish zot ne shtepine e tij 


“Rindërtimi as kthimi nuk do t´ishte i mundur pa mbështetjen e qeverisë dhe për ne nuk ka pas dallim, se të cfarë përkatësie etnike janë të zhvendosurit. Megjithatë, strukturat paralele serbe e kanë bojkotuar cdo projekt, cdo ofertë dhe cdo lëvizje, me qëllimin e vetem politik: që veriu të mbetet i tensionuar, të krijohet një imazh se shteti i Kosovës nuk është funksional dhe se aj pjese e Kosovës është e Serbisë”.

Jeta në Kroin e Vitakut është gjallëruar serish

Valoni 20 vjecar, i cili sapo u kthy nga shkolla me biqikletën e tij, megjithëse është i kënaqur me investimet në këtë pjesë, do të dëshironte pak më shumë si ri: “Kisha dëshiru që infrastruktura të rregullohet edhe më shumë, të ndërtohen shtëpitë, të kthehen njerëzit në pronat e veta dhe të hapen më shumë vendpunime. Siguria nuk është e mjaftueshme, por ndërkohë nuk kemi probleme. Ka provokime të kohëpaskohshme e të llojllojshme nga serbët, me fjalë e ofendime në gjuhën e tyre, por thjesht ne nuk kemi ra n´provokime”.

Neper rruge lozin serish femijet



Dhe kshtu, jeta te Kroi i Vitakut po ringjallet përditë. Zërat e fëmijëve edhe në këtë vapë mesdite mbushin lagjen gjallëri. Përderisa, normalizimi i marrëdhënjeve ndëretnike në lagje në krahasim me të kaluarën tregon se populli gjithmonë gjen mënyra bashkëjetese përderisa politika qëndron larg tij.

Banorët e 15-të fshatrave të Rugovës të shqetësuar për pronat e veta

Pamje nga protesta me e fundit e rugovasve ne Kuqishte

15 shtator 2011, Dojce Vele,  Fillimi i demarkacionit te kufirit me Malin e Zi me përfshirje të përfaqësuesit të Rugovës në Komisionin për Demarkacion, është njëra ndër kërkesat e banorëve fshatrave ndërkufitare, pas marrjes së përgjegjësisë nga ana e Policisë së Kosovës, për menagjimin e kufirit me Malin e Zi e cila i hap rrugë demarkacionit të kufirit.

Jane 15-të fshatra të Bashkësisë Territoriale te Rugoves, dhjetëra prej tyre përgjatë brezit kufitar me Malin e Zi, banorët e të cilave  kanë protestuar disa herë gjate 12-të vjetëve me pretendimin se ka lëvizje të kufirit brënda territoit të Kosovës nga ana e autoriteteve të Malit e Zi. Protesta më e fundit ishte me 3 shtator 2011, në Kuqishtë të Rugovës, me rastin e bartjes së kompetencave nga Kfor-i tek Policia e Kosovës, pwr menagjimin e kufirit Kosove-Mal i ZI. Arianit Demaj nga Shkrel i Rugovës, kryetar i 
Arianit Demaj, kryetar i Bashkesise
Territorile te Rugoves

Bashkësisë Territoriale të Rugovës sjell shqetësimet e banorëve të këtushëm:“Kërkesa kryesore e banorëve të Rugovës është që të fillohet sa më shpejt demarkacioni i kufirit dhe në atë komision gjithsesi të jetë i përfshirë dikush nga komuniteti rugovas. Edhe me banorët e fshatrave të Lugut të Drinit në pjesën e Kullës, kemi pas disa protesta se Mali i Zi edhe n´atë anë e ka ul kufirin në territorin e Republikës së Kosovës. Ndërsa, nëpër disa zona malore Mali i Zi është futur në zonat e brendshme dhe ka vendos disa gur me mbishkrimin 

“Republika e Malit të Zi”.
Demaj: “Mal i Zi asfalton rrugë në prona të rugovasve”
Për banorët e Rugovës është shqetësues asfaltimi i pesë kilometrave rrugë pranë fshatit Kuqishtë drejt Qafës së Qokorrit, nga qeveria e Malit te Zi.
“Mali i Zi ka asfaltuar diku tri kilometra rrugë në pronën e rugovasve, afër fshatit Kuqishtë në drejtim të Qakorrit ku është piramida. Aty ka qënë kufiri që e dëshmojmë na dhe kufiri i vitit 1974 në të cilin u bazu ministri Bajram Regjepi. Ky mbetet problem aktual tash dhjetë vjet dhe qeveria e Kosovës nuk e ndërmerr asnjë hap që  të paktën me ua shpjegu publikishtbanorëve nëse ka ndonjë marrëveshjetë  paraprake me Malin e Zi”.
Nënkolonel Kamer Jonuzi, kryesues i Departamentit për Kontroll dhe Mbikeqyrje të kufirit  lidhur me këtë sjell këtë përgjegje: “Ideja është që të ndërtohet një pikëkalim kufitar i përbashkët. Asfaltimin e  kam parë 
Policia e Kosoves gjate patrullimit ne kufirin me Malin e Zi

dhe është bërë deri aty ku janë piramidat dhe ku KFOR-i i ka vlerësuar se janë kufijtë e `74-trës. E, në do t´jetë kufiri më poshtë apo më lart, është qështje e demarkacionit.  Ndërsa, prej fsahtit Kuqishtë deri atje qeveria jonë do ta asfaltojë ne vitin e ardhshëm, që të kirjohen kushtet për vendosjen e një pikëkalimi të ri kufitar”.

PK menagjon pikat kufitare përvec atij Kosovë-Serbi
Në pajtim me Strategjinë Kombtare të Republikës së Kosovës për Menagjimin e Integruar të Kufijve dhe mbështetur në udhëzimin për transferin e përgjegjësive nga KFOR-it te Policia e Kosovës, aktualisht Policia e Kosovës është  pozicionuar në të gjithë kufijtë e Kosovës. Përderisa përgjegjësitë nga KFOR-i janë marrë deri në kufirin me Republikën e Serbisë; brez kufitar në gjatësi prej 380 kilometrash. Nënkolonel Kamer Jonuzi, kryesues i Departamentit për Mbikëqyrje dhe Kontroll të Kufirit,  sjell me shumë hollësi: Fillimisht, përgjegjësia është marrë me Republikën e Shqipërisë,  me 28 prill 2010, i cili përfshin një territor prej 113 kilometrash. Kemi vazhduar me Republikën e Maqedonisë, në një territor prej 170 kilometrash i cili është marrë në tri faza. Dhe së fundmi, me 3 shtator 2011 kemi marrë kufirin me Malin e Zi, në shtrirje prej 80 kilometrash”-thote nenkolonel Jonuzi.
Nenkolonel Jonuzi, Departamenti
per Menagjim dhe Kontroll te Kufirit

 Mirëpo, një hap i tillë s´mund të pritet në një të ardhme të afërt edhe në kufirin Kosovë-Serbi, meqë për shkak të vështirësive  për shtrirjen e autoriteti t të institucioneve të Kosovës në veri, në udhërrëfyesin për bartjen e përgjegjësive  nuk është paraparë marrja e përgjegjësive edhe me Serbinë, thotë për DW-në nënkolonel Jonuzi. “Aktualisht, ne kemi  dy togje patrulluese të cilat operojnë në kufi me Serbinë. Ne asistojmë, por kjo hapësirë prej 380 kilometrash ende është nën përgjegjësinë e KFOR-it”,  thotë nënkolonel Jonuzi, sipas të cilit janë gjithsejt 420 policë të togjeve patrulluese të Policise Kufitare të Kosovës, të cilët mbikqyrin vijën e gjelbër të kufirit të Kosovës.

A është e vendosur Policia e Kosovës cdokund në kufijtë e `74-trës?
Janë të njohura deklaratat e autoriteteve vendore dhe ndërkombtare se territori i Kosovës është i paprekshëm dhe kufjitë e vitit ´74 do të respektohen në përpikmëri. Nënkolonel Jonuzi tregon se ku janë të pozicionuar Policia Kufitare e Kosovës: “Sa i përket kufirit me Shqipërinë nuk kemi telashe. Në kufirin me Maqedoninë ka pas disa ndryshime. Por, është vija e cila është përcaktuar nga komisioni për demarkacion dhe ne jemi të vendosur aty. Ndërsa, sa i përket kufirit me Malin e Zi, ne së bashku me KFOR-in dhe me autoritetet malezeze jemi pajtuar që bartja e përgjegjësive të bëhet mbi bazën e kufijve ekzistues. Ndërkohë që është duke punuar Komisioni për Demarkacion me Malin e  Zi”, përgjigjet nënkolonel Jonuzi.
Patrullim i PK-se pergjate vijes se gjelbert te kufirit

Me demarkacionin e kufirit me Maqedoninë, me 2009 dhe kthimit te 2500 hektarëve tokë të Kosovës të cilat me anë të një marrëveshjeje Beograd-Shkup me 2001 i ishin falur Maqedonisë, tek vendi i njohur si Kodra e Furrës në fshatin Debëlldeh, 17 hektarë të territorit të Republikës së Kosovës megjithatë i kaluan Republikës së Maqedonisë. Nëse ankesat e rugovasve kanë një bazë, Ministria e Punëve të Brendshme për DW-në nuk dha përgjegje. Ndërkohë, mbetet të shihet nëse kufijtë e Republikës së Kosovës me Malin e Zi do të respektohen apo do të ketë një tkurrje të re, si në rastin e demarkacionit të kufirit me Republikën e Maqedonisë.

Mërgata gjithmone i qëndroi pranë Kosovës

Decani pret mergimtaret e vet

7 shtator 2011, Dojce Vele, Megjithëse kontributi i mërgatës së Kosovës është  i njohur, ajo për 12-të vjet u përfaqësua vetëm nga një Departament për Diasporën, i cili sivjet u ngrit në ministri. Cfarë ka ndryshuar në jetën e mërgimtarëve themelimi i kësaj ministrie dhe cilat janë problemet me të cilat vazhdojnë të përballen qytetaret e Kosoves me banim jashte saj?

Mërgimtarët  e Kosovës, pjesa dërmuese e të cilëve vepruan vullnetarisht për një Kosovë të lirë, të pavarur, të zhvilluar dhe demokratike, nuk e ndjejnë veten të anashkaluar nga mospërfshirja në proceset politike, ekonomike dhe sociale sa e ndjejnë veten të fyer me mënyrën e qeverisjes, thote Hafiz Gagica, ish-kryetar i LDK-së për mërgatën shqiptare në Gjermani, Evrope por edhe SHBA dhe Australi.
 
 “Ne kemi pas deri më tani një Departament për Diasporën, që ishtë fyes për mërgatën dhe kontributin e saj. Tash u avancua në Ministri të Diasporës. Uroj qe ajo ministri të konsolidohet, të mos jetë e politizuar por të merret vërtet me problemet e mërgatës, me gjuhën, me kulturën, me brezin e  ri i cili është në prag të asimilimit. Për të gjitha këto duhen ekspertë!Sepse, nuk mund të  flas një veprimtar politik ose një gazetar i Gjilanit për problemin e Decanit, nese nuk jeton në Decan. Ndërsa në Kosovë, në të shumtën e rasteve njerëzit  jokompetent të flasin për mërgatën, edhepse ndoshta kurre s´ka dal jashtë Prishtinës”.
 
Mërgata e Kosovës ka kuadro të kualifikuara në nivel ndërkombtar

Mentor Thaci, poet dhe gazetar i cili punon dhe vepron në Landin e Bavarisë, problem  shqetësues sheh mënyrën e organizimit  të diasporës mbi baza partiake.

Hafiz Gagica, ish kryetar i LDK-se
ne mergate

“Ne, edhe sot e kësaj dite jemi të organizuar në baza  partiake që vinë  e na vjelin e na kullosin në format më të egra. Pastaj, përfaqësimi ynë në institucionet e Republikës së Kosovës është qesharak. Quhet  Ministri e Diasporës, ndërsa  diapsora nuk udhëheq  fare me të edhepse  ne kemi kuadro t´shumta të shkolluara e të dëshmuara  mbi cdo nivel  kombtar e ndërkombtar. Por,  ata njerëz injorohen, nëncmohen, nuk flitet me ta”. 

Kontributi i diasporës është i njohur për të gjithë
E, kontributi i  i diaporës është i njohur për  qytetaret  e Kosovës dhe më gjërë. Sidomos në 30 vjetët e fundit,  ishte mërgata ajo e cila pas dëbimit nga puna  nuk e la popullatën të gjunjëzohej ekonomikisht, ajo  e cila  pas mbyllejs së shkollave mbajti gjalle arsimin shqip, ishte pjesë përbërëse e luftës për clirimin e Kosovës, pas përfundimit të luftës kontribuoi në ndërtimin e saj, ishte pjesë e pandashme  deri në pavarësimin, ndërsa sot ajo përfaqëson Kosovën në fusha dhe vende të ndryshme në mënyrën më dinjitoze. Mirëpo,  fakti se ajo për 12-të vjet u prezantua nga një departament i vetëm ishte nëncmim dhe hedhje në harresë e kontributit të mërgimtarëve nga institucionet e shtetit të vet,  mendon Lan Avdiu veprimtar i mërgatës me banim në Zvicër i cili ka shpresë se themelimi i Ministrisë së Diasporës do të sjell ndryshime ne jeten e mergimtarëve të Kosovës.
Mentor Thaci, poet me banim ne
Shvarcvald te Bavarise

“Diaspora gjer me tani ka qene totalisht e zhgenjyer me isnticuonet e Kosoves. Ata s´kane ba asgje per diasporen. Mirepo, tani shpresojme me themelimin e  Ministrise se Diaspores gjerat dot e ndryshojne, se ajo e kupton rolin edhe pergjegjesine te cilen e ka mare per 800 mije shqitpar qe jetojne jashte vendit”, thote Avdiu.

 
30 per qind e trupit të Kosovës jeton jashtë saj
 
Themelimi i Ministrisë së Diaporës në maj të këtij viti e cila për themeluesit e saj u pa si një adresë e vërtet për nevojat e mërgimtarëve dhe forcim i lidhjes së tyre me vendlindjen e për të tjerë, një “pazarë ndërmjet partive politike në koalicion”, sipas ministrit te diasporës Ibrahim Makollin:“Themelimi i Minsitrisë së Diasporës dëshmon edhe një herë përkushtimin që ka qeveria e Kosovës në raport me një pjesë të madhe të popullit tonë. Pas regjistrimit të fundit llogaritet që diku në mes të 25 dhe 30 per qind të trupit të Kosovës për shkaqe të ndryshme dhe në periudha të ndryshme kohore edhe më tej gjendet jashtë vendit”.
 
Themelimi i Ministrisë së Diasporës-obligim ndaj mërgatës së Kosovës
 
Ministria e Diasporës ka obligim të hartojë dhe të zbatoje politika shtetrore në raport me mërgatën si dhe të forcojë lidhjet në mes të mergatës dhe vendit amë.  “Sepse, cdo fjalë është shumë e varfër në raport me angazhimet dhe kontributin e mërgatës dekada me radhë. Prandaj, mendoj se është koha kur institucionet e Kosovës duhet që të kujdesen për mërgatën e vet ashtu sikurse këta pjesëtarë janë kujdesur për vendin. Mërgata nuk duhet të shikohet vetëm si një potencial ekonomik, por mbi të gjtiha si një potencial intelektual, poltik, akademik i Kosovës dhe si i tillë, t´i krijohen mundësi për të qënë pjesë përbërëse e proceseve zhvillimore në vend”, thotë ministri Makolli siaps të cilit ndërkohë po hartohet një strategji afatmesme dhe aftagjate për diasporën, implementimi i së ciles do të mundësojë krijimin e instrumenteve dhe mekanizmave të efektshëm për të ndërlidhur Kosovën dhe mergatën e vet.
Ministria e Diasporen u themelua
ne maj 2011

Thaçi:”Lidhja me mergaten eshte prere me Ligjin per Regjistrim te Popullsise”

Një lidhje , e cila është prerë keq me ligjin për regjistrimin e popullisisë, mendon Mentor Thaci, gazetar dhe poet i cili jeton dhe vepron në Gjermani.
“Ligji për Regjistrimin e Popullsisë dhe kjo vënje e balancit të egër që është edhe tentativë për zbutjen e perqindjes së madhe të popullsisë shqiptare me elemente të tjera, si p.sh. hic 500 mije shqiptare e shto 200 mijë të tjerë, është disikriminues. Përse nuk respektohet reciprociteti? T´futet feja, t´futet elementi nacional, kur shtetet tjera përreth nuk e kanë edhepse edhe ne aty e kemi pjesën tonë të popullsisë. Për hatër të dikujt tjetër, një formë vazaliteti”, thotë Thai.
 
Mërgimtarët: “Me regjistrimin e fundit nuk është treguar realiteti i Kosovës”
 
Përderisa, Hafiz Gagica, veprimtar i shquar në mërgatë dhe bashkëpunëtorë i ngushtë i presidentit të ndjerë Ibrahim Rugova i cili tash 30 vjet jeton në Gjermani, mendon se me procesin e regjisitrimit të mërgatës nuk është treguar realiteti i Kosovës.“Sepse, shikoni me cfarë shifrash qesharake doli popullsia e Kosovës. 30 vjet pas me një numër më të ulët sesa që ishim në kohën e ish-Jugosllavisë. Dhe këtu, jo vetëm u la mërgata anash por nuk u tregua realiteti i Kosovës”, thotë z.Gagica.

Përderisa, sipas ministrit Makolli, Kosova si shtet, për të hartuar politikat e veta zhvillimore duhet ta dijë numrin e saktë të banorëve të përhershëm brënda territorit të saj. Ndërsa, të gjithë qytetarët e Kosovës të cilët kanë një dokument të Kosovës, ata janë pjesë e regjistri civil në Kosovë dhe në asnjë mënyrë nuk do t´mbeten jashtë proceseve.
 
Ministri për Diasporën: “Vitin e ardhshëm, regjistrimi i mërgatës së Kosovës”
 
Ibrahim Makolli, minister per
diasporen

“Procesi i regjistrimit si duket për nevojat e politikës ditore është keqinterpretuar dhe është keqinformuar qytetari i Ksoovës, gjë e cila ndikon edhe tek bashkëatdhetarët tanë. Cdokund në botë bëhet regjistrimi i banorëve të përhershëm të vendit, sepse mbi këto shifra hartohen edhe politikat e shtetit. Ne po kështu kemi edhe një numër të psejëtarëve të pakicave, të cilët për arsye të ndryshme ende jetojnë si të zhvendosur jashtë Kosovës dhe nuk e kanë fituar të drejtën për t´qënë banorë rezident, pavarësisht rrethanave në të cilat kanë leviz jashtë vendit. Ne kemi përfunduar fazën e parë, pra, regjsitrimin e banorëve rezident të Kosovës, ndërsa në fazën e dyte që do t´jetë viti 2012-të, ne do të fillojmë me regjistrimin e mërgatës sonë. Sepse, për të hartuar politika dhe strategji të efektshme nevojitetn edhe statistikat, se ku janë të koncentruar, cila është përbërja e tyre, vështirësitë, mundësitë, etj.”

 Sipas të dhënave të regjistrimit të fundit të popullsisë, janë 800 mijë banorë të Kosovës të cilët jetojnë nëpër shtetë të ndryshme anekënd globit.

Poetët, dashuritë individuale i rrisin në dashuri ndërmjet popujve

Romani “Teuta”, kushtuar mbretereshes ilire

2 shtator 2011, Dojce Velle, Poetët janë ata që dashuritë individuale i kultivojne dhe i rrisin ne dashuri ndërmjet popujve. Prandaj, vargjet dhe varret e tyre janë dhe mbesin të të gjithëve.

Ali Binaku, shqiptar i shpronësuar, i përndjekur dhe I dëbuar është personazhi të cilin poeti malazez Radovan Zogovic e kishte zjedhur për të nxjerr në pah vuajtjet dhe mundimet që i shkaktoheshin popullit shqiptar nën sundimin e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene (1918-1941). Prandaj, edhe ciklin njëmbëdhjetë këngësh “Ardhësit-Këngët e Ali Binakut”, i shkruar në vitin 1937 e fillon me mallkimin e tij: Unë Ali Binaku, të mallkoj gjithë ç`ke deri në farën e gjinisë sate…“.


Poeti malazez ishte zëdhënës i shqiptarëve të Kosovës

Me këtë poemë, ndër më të fuqishmet dhe më të guximshmet e kohës dhe mëpastaj, poeti malazez Radovan Zogoviq i qëndroi pranë popullit shqiptar, edhe me cmimin e përndjekjes, burgosjes dhe persekutimit. Ky poet, prozator dhe publicist malezez, ndër më të mëdhenjt e shekullit 20-të, mbetet i paharrueshëm për popullin si ndër malazezët e paktë i cili nuk pranoi të vendosej në pronën që nuk ishte e tija.
Varri i poetit malazez Zogoviq,
 ne Decan

“Ky zëdhënës i shqiptarëve I cili përmes këngës së tij ngriti zërin për diskriminimin dhe shpronësimin ndaj shqiptarëve nën sundimin e Serbisë së Madhe, është ndër të rrallët I cili nuk ka pranaur të vendoset në tokat e shqiptarëve pa e blerë. Ai ka thënë: “Ma mirë të lavrohen arat e Dukagjinit sesa të mbjellen tokat shqiptare nga kolonët“, thotë Curri, qytetar i komunës së Decanit dhe njohës i mirë i poemës së poetit malezez. Përderisa, sipas poetit të mirënjohur shqiptar, Ali Podrimja:

“Zogovici, shkrimtar I madh I Malit të Zi ishte poaq shqiptar. Prandaj, kur vdic kërkoi që të varrosej midis shqiptarëve, sepse e njihte burrërinë dhe nderin e shqiptarëve dhe e dinte se shqiptarët një dite varrin e tij do ta shndërrojnë në tempull!”

Urna e Radovan Zogoviqit prehet në Decan
Varri i poetit malazez është në Decan të Kosovës, të cilin e ndjente si shtëpinë e tij. Ky ishte edhe amaneti I tij, thotë Sllobodan
Vujiqiq,  kryetar i Shoqatës së Malazezve të Kosovës.
“Prandaj, tek ne malazezet thuhet se Radovan Zogovic eshte I Kosoves poaq sa I Malit te Zi, sepse ai ne nje kohe kur as vete shqtparet nuk kane pasur guxim te flas per vuajtet dhe mundiemt e veta, ai e ka bere kete permes kenges,aq guximshem dhe aq fuqishem, sa mbahet mend edhe sot e kesaj dite”.
Vujiqiq: “Zogoviq eshte i Kosoves
poaq sa i Malit te Zi

Dhe kjo ndodhi pas vizites se poetit atebote 28 vjecar ne Kroaci, tek shritmari i madh August Cersac, i cili pasi degjoi pa fryme refimin e tij dyoresh per vuajtjet e shqiptareve ne Kosove e porositi qe kete flijim ta nxirrte ne leter, thote shkritmari i mrienjohur malazez Mirash Martinovic i cili shkroi per te ne nje kohe kur pak shkruhej e edhe me pak botohej.

Ushtritë vdesin, mbretëritë kalojnë por vargjet mbesin
“Ato vargje janë më të fuqishme se ushtritë, sepse ato janë vrarë, mbretëritë kanë kaluar por ato kanë mbetur. Sepse ai ishte me popullin shqiptar kur asnjeri nuk ishte dhe vargjet madhështore të Ali Binakut me të cilat I qëndroi pranë popullit shqiptar, janë më të qëndrueshme se gurët, se shkëmbinjtë, se bjeshkët e toka e Kosovës. Atëbotë, ky ishte një guxim vetvrasës! Por, fakti se ne jemi këtu sot bashke tregon se veprat dhe poetët e mëdhenj jetojnë përjetsisht ndërsa mesazhet njerëzore nuk vdesin kurre. Ato vargje kanë larguar xhembat nga rruga që ne të mund të vimë deri te varri I tij: një borxh ndaj shkruesit të këtyre vargjeve dhe ndaj atyre që ua kushtoi”.
 Martinovic, autori i romanit”Teuta”

Shkrimtari i shquar malazez Mirash Martinovic është një shembull tjetër i dashurisë, respektit, bashkëndjenjës dhe lidhjes ndërmjet popujve, i cili në radhën e dhjetëra librave me tema antike e ka edhe romanin Teuta, kushtuar mbretëreshës ilire. Nëpërmjet ketij romani, Martinovic kthehet 24 shekuj prapa në kohë; atje ku bashkohen popujt e Ballkanit. Ndërsa, lehtësim në rrugëtimin e tij ishin një ekip arkeologësh polak, të cilët pas gërmimesh 12-të vjecare në Rizon zbuluan një qytet; njëri ndër selitë e mbretëreshës Teuta dhe vendi ku ajo u pa për herë të fundit, rrëfen Martinovic.

Martinovic: “Rrugëtova nëpër 24 shekuj për ta rigjetur mbretëreshën ilire”
“Kur dëgjova emrin Teuta, m´u duk si një enigmë e cila thërret të nisem në kërkim të saj. Dhe unë iu përgjigja kësaj thirrjeje dhe udhëtova nëpër 24 shekuj. Kësaj vere ky ekip arkeologësh gjeti një unazë gruaje e cila mund të jetë e mbretëreshës Teuta. Dhe teksa mbaja në shuplakë atë unazë të artë me gurë të cmueshëm e diamante dhe me një figure mbretërore, unë paramendoja gishtrinjtë të cilët e kanë mbajtur dhe pata ndjenjën se ajo dorë po shtrihet urë ndërmjet nesh dhe atyre që jetuan përgjatë këtyre shekujve. Ajo na thotë të shtrëngojmë duart dhe të njihemi, sepse kjo është pasuri, diversitet dhe autenticitet. Ndërsa, nga vizita në Kosovë dhe takimi me njerëz të përzemërt dhe zemërhapur, unë fillova të besoj se ai simbol I Teutës me ka gjetur mua ngaqë ka dashur ringjalljen. Dhe, unë e kam ringjallur atë nëpërmjet libri tim: “TEUTA”.

Podrimja:”Shqiptaret jane te interesuar
 te sillen me fqinjte si vellai me vellane”

Sipas poetit të Kosovës Ali Podrimja, autor I dhjetëra vëllimeve dhe përfaqësues tipik I poezisë shqiptare I përkthyer në disa gjuhë të huaja thotë se letërsia i afron popujt dhe i bën ata më të fortë.
“Por, ne duhet të dimë se cka po I ofrojmë lexuesit shqiptar apo lexuesit malazez. Ne si shqiptar duhet të kotnribuojmë në kultivimin e letërsisë malazeze për të dëshmuar se ne jemi të interesuar që popujt fqinj të sillen ashtu sic duhet të sillet vëllai me vëllanë dhe ta ndihmojmë njeri-tjetrin për të ec në rrugë më të ndricuar. Ne duhet ta mundim të keqen me dinjitet. Përndryshe, nese vazhdojme kështu të ecim si të verbër atëherë patjetër do të ndodhin edhe shumë të këqija”,thotë Podrimja.
Podrimja: “Letërsia i afron popujt dhe i bën më të fortë”

Sipas poetit shqiptar, Podrimja dhe poetit malazez, Martinoviq, shkëmbimi letrar ndërmjet të djya shteteve po zë vend gjithnjë e më shumë. Se si në Kosovë poashtu edhe në Mal të Zi, është një hapje e ndërsjellë dhe një dëshirë që poezia e të dy popujve të jetojë në këto hapësira.

Gjate vizite se shkrimtareve shqiptar dhe malazez, ne Decan

“Nëse Ismail Kadare me veprat e tij ka bërë dicka që s´kanë mundur ta bëjnë brezat tjerë, e njëjta mund të ndodh ëdhe me Jevrem Berkovicin, I cili në kohët më të vështira ka luftu për qështjen shqiptare. Nuk ka pas krijues në ish-Jugosllavi I cili në Kongresin e Shkrimtarëve në Novi Sad ka thënë hapur: “Unë do t´vdes për shqiptarët”. Kjo është dicka madhështore!Prandaj, unë s´m und t´ia kthej shpinën mikut tim Berkoviqit, por duhet me ia zgjat dorën”, thotë Podrimja.

Sepse, do të thoshte shkrimtari malazez Jevrem Brković: “Vargjet e poetëve dhe varret janë shenjtore të cilat iu kthehen të gjithëve. Dhe janë poetët, ata që vëllazëritë dhe dashuritë individuale i kultivojnë dhe i rrisin në dashuri ndërmjet popujve”.