Date Archives May 2011

BE përkrah promovimin e kulturës së komuniteteve ne Kosove

 30 maj 2011, Dojce Vele, Në tri qytete të Kosovës është mbajtur edicioni i parë i Festivalit të Kulturës Rome, Ashkalike dhe Egjiptase, me qëllim të promovimit dhe ruajtjes së kësaj trashëgimie kulturore. Projekti dyvjecar i cili financohet nga BE dhe implementohet nga Fondacioni i Kosovës për Shoqëri të Hapur (KFOS), vitin e ardhshëm do të shtrihet edhe në qytete të tjera.

Sami Mustafen, të qenit rom nuk e ka penguar që me 26 vjetët e tij të radhitet ndër regjisorët e mirënjohur të filmit dokumentar. Dhe edhepse ai u shkollua për drejtim tjetër dhe regjinë e mësoi në mënyrë autodidakte, besimi në vetveten dhe dashuria ndaj filmit, i ndihmoi atij të tejkalojë të gjitha sfidat.


“Herë-herë është më veshtirë, por herë tjetër është me lehtë. Lehtë, sepse njerëzit e pëlqejne punën time. Për faktin se jam rom unë fitoj adhurues më shpejt, poashtu, edhepse jo gjithmonë…”.

Dokumentari“Nje diell-Një komb” zhduk paragjykimet

Insert nga dokumentari”Never back Home”

Sami Mustafa është autor i 12-të filmave dokumentar, me të cilët u prezantua në festivale të ndryshme në Kosovë, Evropë dhe Amerikë, me c´rast fitoi edhe cmime. Festivali një javor në kuadër të projektit të financuar nga BE “Mbeshtetja e BE-së për Implementimin e Strategjisë për Integrimin e Komuniteteve Rom, Ashkali dhe Egjiptas në Kosovë (EU SIMRAES)”, është një rast tjetër që regjisori Mustafa me anë të dokumentarit 12 minutësh “Një diell-një komb” i prodhuar në vitin 2007 nga Romaëood dhe Ballkan Sonfloëers në fshatin Plemetin të Obiliqit, të prezantojë edhe një herë ngjyrat e jetës së komunitetit të tij.


“Filmi është shfaqur në festivale të ndryshme vendore e ndërkombtare dhe është pritur mjaft mirë. Përshtpyjet e publikut janë se ai ua ndryshon opinionin lidhur me stereotipet që kanë lidhur me romët dhe se është një kënaqësi ta shikosh, ndërsa linja e lehtë e rrëfimit ua mundëson të mësojnë më shumë për fqinjtë e tyre”, thotë regjisori Sami Mustafa, në këtë natë të shfaqjes së filmave në kuadër të festivalit, me c´rast edhe dokumentari i regjisores shqiptare Shota Bukoshi kushtuar këtyre komuniteteve solli një emocion të vecantë tek publiku.

 Mimoza Gavrani, koordinatore

Filmat për komunitetet RAE risi e vecantë për publikun


Këtë emocion e ka ndjerë edhe Muhamet Haxha, i cili edhepse gjatë banimit 13 vjecar në Hamburg të Gjermanisë ka pasur qasje në kinema të ndryshmei ai kenaqësinë më të madhe e ndjeu teksa në murin e kësaj sallë të vogël pa dokumentarin e komunitetit të tij. Madje edhe më shumë! “M´pëlqeu shumë se n´film i kom pas edhe familjen që kanë jetu n´Plemetin dhe o kone mirë që i kam pa njerëzit që i njoh. Jo, kjo është hera e parë që shoh film për romët”.

Ferdi, 16-të vjec, ashkalij me banim në Plemetin, e prek këtë jetë nga afër. “Paj n´Plemetin jetojmë ashtu-kshtu. Ashtu qysh e pamë n´film si s´kanë njerëzit. Po, ma s´shumti m´pelqeu farkëtari dhe atje n´kamp që bajshin muzikë ata gjashtë vllaznia”.

Interesim i madh për festivalin e komuniteteve RAE në Kosovë

Muhameti sheh film rom per here t´pare  

Edicioni i parë i festivalit njëjavor(23-29 maj) me një spektër të gjerë aktivitetesh, ishte mundësi e mirë për t´u njohur më për së afërmi me kulturen e komuniteteve rom, ashkalij dhe egjiptas. Mimoza Gavrani, është koordinatore për media dhe kulturë në kuadër të këtij projekti i cili implementohet nga Fondacioni i Kosovës për Shoqëri të Hapur (KFOS).


“Qëllimi i projektit është prezantimi i kulturës së komuniteteve rom, ashkalij dhe egjiptas në Kosovë, që t´iu mundësojmë pjesëtarëve të komuniteteve tjera në Kosovë që të njohin këtë komunitet përmes vlerave kulturore. Poashtu, synojmë diveristetin kulturor në Kosovë dhe në të njëjtën kohë të zhdukim paragjykimet dhe stereotipet që të tjerët kanë për këto komunitete“, thotë koordinatorja Gavrani.


Spektër i gjërë aktivitetesh të larmishme



Hapja e festivalit në Prishtinë në Teatrin Kombtar u bë me ekspozitën e fotografisë të realizuar nga të rinjtë e komuniteteve me sekurnca nga jeta e tyre. Në hapësirat e Muzeut Etnologjik u be prezantimi i eksponateve që tregojnë identitetin, punen, veshjen dhe zejet e komuniteteve, sic është farkëtaria-zeje e komunitetit rom dhe poqet e dheut, zeje tradicionale e komunitetit egjiptas. Shfaqja teatrale e përgatitur nga të rinjtë e këtyre komuniteteve e cila u shfaq premierë në Prishtinë dhe Prizren ishte një eveniment tjetër përbrënda projektit. Debati i mbajtur në ditën e katert kishte për temë integrimin e komuniteteve RAE në Bashkimin Evropian nëpërmjet kulturës. Ndërsa, eveniment qendror i festivalit ishte koncerti me pjesëmarrje rajonale i mbajtur në Prihtinë.
Tahiri  kendon ne gjuhe t´vet


“Gjatë ditës u prezantuan artistë vendorë të këtyre komuniteteve, ndërsa në mbrëmje artistë nga rajoni. Koncerti u organizua nga Fondacioni Kosovar për Shoqëri të hapur i cili aranzhoi edhe transportin për të gjithë pjesmarrësit që dëshirojnë të jenë të pranishëm”,shpjegon koordinatorja Gavrani. Ndër adhuruesit e këngës në gjuhën e tij është edhe Tahir Gashi 21 vjec, edhepse ai asnjëherë nuk këndoi diku tjetër përvecse për shoqërine e tij. “Asnjëherë, vec rrallë knoj me shoqni teme. Di me këndu shqip, serbisht, magjupisht”,thotë ai duke na përkthyer tekstin e këngës së sapokënduar. “Ti s´po m´don mu/Unë ty të du shumë/Ti s´më sheh sa shumë po qaj/Ti s´din as vet cka je tuj thanë”,këndon Tahiri.

BE do të mbështes fuqizimin e komuniteteve dhe arsimin e tyre

Ferdit i pelqeu dokumentari rom



Projekti dyvjecar i mundësuar nga BE sivjet u shtri në Prishtinë, Prizren dhe Mitrovicë, përderisa në vitin e ardhshëm aktivitetet do të shtrihen edhe në Ferizaj, Gjakovë dhe Graqanicë. Ndërkohë, rezultatet e edicionit të parë të festivalit kanë tejkaluar të priturat, thotë koordinatorja Gavrani:


“Po, rezultatet janë më shumë sesa që kemi prit. Duhet cekur përkrahjen e komuniteti dhe të institicioneve relevante, të cilët kishin rol kyq në implementimin e akitiviteve që ne i realizuam. Jemi shumë të kenaqur dhe edhe sonte, sic po shihni, është një grup i madh i të rinjve dhe pjesëmarrja është në nivel”.


Projekti “Përkrahja e BE-së për Implementimin e Strategjisë për Integrimin e Komuniteteve Rom, Ashkalinj dhe Egjiptas në Kosovë (EU SIMRAES)”është financuar nga BE në vlerë prej 1 milion eurosh (IPA 2009). Brënda tij përfshihen aktivitetet me mediat për fuqizimin e këtyre komuniteteve si dhe përkrahja e arsimit përmes krijimit të 6-të qendrave për studim te cilat ofrojnë asistencë parashkollore për fëmijët dhe prindërit.

Gjimnazistet e pare decanas shembull i punes dhe suksesit

28 maj 2011, Radio Kosova, Gjenerata e pare e gjimnazit “Vëllezërit Frashëri” në Deçan, ka diplomuar ne vitin 1971. Te regjistruar ne vitin e pare 165, per shkak te rrethanave te kohes vetem 84 prej tyre diplomuan. 40 vjet pas, te gjalle jane ne majat e shoqerise duke nderuar profesoret e vet dhe vatres se diturise e ata qe s´jane me, i takojne perjetesise…

Reportazhi nga Ajete Beqiraj sjell sekuenca nga kremtimi i 40 vjetorit te diplomimit te te kesaj gjenerate.
Nje salle e madhe e madhe e objektit hoteliere “Swiss”ne Decan ishte piketakimi i gjenerates se pare te gjimnazisteve decanas, te cilet megjithese ne kohe te veshtira per arsimin shqip, mbeten gjenerata me e forte nga te gjithe ata qe do te vine pas tyre. Ata, si dikur ne bankat e shkolles, sot jane ulur perballe profesoreve te vet si: inxhinjere e juriste, profesorw e doktore, gjeodetw, magjistwr e doktorw shkence: tituj qe nderojne vatren e tyre arsimore ne te cilen volen diturine dhe moren shprehine e punes qe do t´i shtyje drejt caqeve qe i vune vetes si maturante te pare…


Bajram(Januzaj)Isniqi, ligjerues i gjuhes dhe letersise shqipe ne pension, ishte profesor i pare i gjimnazit i “Vellezerit Frasheri” ne Decan, i cili ndihmoi venjen e themeleve te tij.
Bajram Isniqi,profesori i pare

“Une kam qene profesor i pare edhe gjate kohes kur jane ba pergatitjet dhe organizmi, m´kane marr dy perfaqesuesit politik qe kane vendos me e hap kete shkolle: Beke Llulluni dhe Faik Alaj, qe t´iu ndihmoj nw sigurimin e kuadrit. Ua kam sjell profesorin e matematikes, i cili me t´u kthyer nga ushtria ishte pranu n´Gjakove. Por, ate na ka leju drejtori Shkolles Normale te Gjakoves, ne vitin 67-68 duke i thane:”M duhesh si buka, por me m´ngu mua shkon tek ta, se une e kam shpine me kulm e me krejt e kta sot po ia vene themelin”.

Gjimnazi “Vellezerit Frasheri” ne Decan u hap ne vitin 1967
Dhe themeli i kesaj “shtepie” ishte nje sfide e madhe per mesimdhenesit e athershem te cilet ishin te vetdishem vleres se diturise. Kjo iu ndihmoi atyre ne tejkalimin e cdo sfide.
“Mu ma s´shumti m´ka mbet n´kujtese sigurimi i kuadrit dhe hapja e shkolles, sepse kemi pas pengesa prej drejtorit te shkolles fillore “ish-Bratstvo” e Decanik, Millan Backovici. Ai ka pengu me cdo kusht hapjen e gjimnazit. Ka shkue edhe n´Prishtine edhe ne Beograd. Ndersa, kta dy persona politik, Beke Lluluni edhe Faik Alaj kane thane: “Ose e hapim kete shkolle ose nuk punojme ma ne Jugosllavine e Titos”, rrefen profesor Bajram i cili pas daljes nga burgu punonte si keshilltar pedagogjik, ne Shkollen Normale ne Gjakove.

Gjimnazi dy vjetet e para u vetfinancua

“Katunart thone: “Kam ra prej kali n´gomar”. Pese shoke t´klases kemi qene keshilltare pedagogjik. Por, kur m´i ka permend keto fjale Faiku, une e kam lane dhe jam ardhe. Ky fare drejtori na lypte vazhdimisht me i pagu qira. Na nuk i paguanim qira, se thoshim: “Fillorja eshte e Decanit, por edhe gjimnazi eshte i Decanit”. Kemi pas veshtiresi shume derisa e hoqem qafe”, shton profesori Bajrami.
Por, kjo heqje qafe do te zgjase dy vjet. Sepse me nderhyrjen ketij ish drejtorit serb, gjimnazit “Vellezerit Frasheri” ne Decan per dy vjet do t´i mungoje financimi nga buxheti i Krahines se athershme Autonome te Kosoves.
“Dy vjet krahina nuk na ka financu me nderhyrjen e atij Backovicit. Kta dy personat politik kane bisedu me udheqesit e kooperativave bujqesore edhe me organizatat punonjese. Qeto na kane financu dy vjet. Ramadan Ramosaj ka lujt rol t´madh si kontabilist. Prej Beogradi kane ardhe me e nxane, cka po bejme e si financohet puna e gjimnazit. Fale tij, s´kane mujt me e nxane”.
Profesori dot´vallzoj edhe ne 50 vjetor 

Profesori 81 vjecar: “Do ta kremtojme bashke edhe 50 vjetorin”

Profesor Bajram Jonuzaj i cili nga dashuria per fsahtin e tij, nderroi mbiemrin Isniqi, doli ne pesnion ne vitet ´90-t. Por, sa here mblidhet me gjeneraten e pare te nxenesve, ai ka ndjenjen se nuk u nda prej tyre kurre:
“Kur mblidhem, ta merr mendja si s´kem qene kurre t´ndame edhe tash po e bejme nje ndeje. Aq jemi te afert me njeri-tjetrin”,thote profesori duke shprehur deshiren qe edhe krahas moshes se shtyre, 50 vjetorin ta pres ne gjirin e tyre:
“Nje nxenes i asaj kohe qe eshte ktu me ne sot, m´tha nje dite: “Si je?” I thashe: “S´jam mire”. M´tha: “Profesor, deri me 28 maj s´guxon te vdesesh. Ne pervjetorin e 40-te vjen, e kremtojme e pastaj t´percjellim prej aty kah e ke njet me shku(dmth,me vdek…). I thashe:”S´dua. Dua ta pres edhe 50 vjetorin me ju”, rrefen profesori 81 vjecar me te qeshur.
Gjimnazi i Decanit dikur nder me te suksesshmit ne ish-Jugosllavi

Dhe keshtu, nga vullneti i forte, etja per dituri dhe puna e palodhshme e gjenerates se athershme te profesoreve, gjimnazi “Vellezerit Frasheri” ne Decan i themeluar ne vitin 1967, per nje kohe te shkurter u radhit nder shkollat me te suksesshme ne territorin e ish-Jugosllavise. Osmon Tolaj, pas vetem nje viti pune si profesor i fizikes(68-69), ne vitin shkollor ´69-´70 me konkurs te rregullt emerohet drejtor i pare i ketij gjimnazi.

Nimon Tolaj,drejtor i pare i gjimnazit

“Duke e ditur se arsimi eshte baze e te gjitha te arriturave nje mesi te nje populli, nje numer i madh i profesoreve ne ate kohe ju kane rrek punes, me te gjithe vullnetin, me seriozitetin me te larte per perparimin dhe edukimin dhe arsimin e gjeneratave te reja. Kjo ishte gjenerata e pare, shume e interesuar per pune e per mesim, sikurse edhe ne stafi qe pergatiteshim per cdo dite te kemi rezultate edhe me te medha”, rrefen drejtori i athershem, Tolaj.

Ish-drejtori Tolaj meritat e suksesit ua dedikon profesoreve dhe nxenesve
Profesor Osmon Tolaj ishte drejtor i pare i gjimnazit “Vellezerit Frasheri” ne Decan, angazhimi i te cilit permendet edhe sot e kesaj dite. Por, edhepse njerezit qe njohin punen e tij thone se nese gjimnazi ka arrit te nxjerr kuadro nder me te fortat ne vend, merita se pari i perket atij, drejtori Tolaj shprehet me modesti:“Keni te drejt. Se ajo periudhe pas sa viteve nuk eshte harru dhe permendet per suskese te medha. Por, une kam aps fatins e kisha nje kolektiv te pergatiru dhe e perkushtuar per pune. Ne ne ate kohe njiheshim si gjimnazi me i pergatitur, por edhe me te dhanunit pas punes, ngritjen e pergjithshme te shkollimit ne komunen tone edhe me gjere, keshtu qe kemi pas te gjitha mirenjohjet, diplomat qe ua jepshin ne ate kohe per arsim te gjimnazit “Vellezerit Frasheri” ne Decan. Gjate kohes kemi marre diploma po edhe mirenjohje edhe nga ish Jugposllavia. Keshtu qe puna dhe villneti kane bere te na njohin jo vetem ne Kosove por edhe me gjere, si gjimnaz i mire, si gjimnaz i perparua dhe si nje gjimnaz ku punohet ne edukim e dituri”.

Dhe, angazhimi i stafit shihej ne pergatitjen e larte te gjimnazisteve decanas te cilet deshmonin njohurite e tyre neper gara te ndryshme te asaj kohe, si: “Klasa me e mire”, “Flamuri Kalimtar”, “Mesim, mesim dhe vetem mesim”, etj. Suksese keto, te cilat do t´iu hapin porta te reja drejt se ardhmes.

Drejtori Tolaj me ish nxenesen e tij

“E vecanta ka qene se nxenesit tane gjate regjistrimit ne fakultete te ndryshme ne Prishtine dhe ne mese te tjera, kane pas perparesi krahas qendrave tejera. Ka mjaftuar te dihet se eshte prej Decani dhe eshte kuptuar vetvetiu se ata jane te afte dhe mesojne. Por, kete e kane deshmu edhe ne studime me rezultatet e arritura dhe pjesa e tyre dermuese e kane kry fakultuetin”.

Gjenerata e pare e gjimnazisteve decanas diplomoi ne vitin 1971
Gjenerata e pare e gjimnazisteve decanas diplomoi ne vitin 1971. Prej gjithsejt 145 nxenesve te regjistruar ne vitin e pare, per shkak te rrethanave te kohes vetem 84 prej tyre pefundojne maturen. Dhe sot, kur si para 40 vjetesh profesor Osmon Tolaj gjendet ne mesin e gjimnazisteve te pare te cilet kane kaluar neper duart e tij, kur kthehet prapa ne kohe e kupton se kjo gjenerate i ka tejkaluar te priturat e tyre:
“Eshte kenaqesi e vecante te gjendem ne mesin maturanteve te pare te gjimnazit“Vellezerit Frasheri”. Dhe, kur kujtoj ato qe thame mberemjen e matures dhe shoh te arriturat e tyre, e kupto jse ata i kane tejkaluar te priturat tona. Sot kemi inxhinjere, juriste e profesore e nje numer i mire prej tyre, edhe doktor shkence. Keshtu qe eshte kenaqesi e madhe!”, thote ish drejtori Tolaj, te cilit i shihet kenaqesia ne sy.
Aktori Nimon Mucaj ne gjeneraten e gjimnazisteve te pare
Nder nxenesit e kesaj gjenerate eshte edhe aktori i mirenjohur decanas Nimon Mucaj, i cili pas matures megjithese fillon sutdimet ne anglisht, krahas tyre studion edhe ne shkollen e larte per aktor. Dhe kjo, fale dy profesoreve te tij te cilet qe atehere e pikasen prirjen e tij per aktrim:
Aktori decanas, Nimon Mucaj

“Une duhet falenderuar dy profesore te mi, Bajram Jonuzin dhe Nimon Lokajn, sepse kta te dy ma nguliten ne koke qe une te merrem me aktrimin, me shkrimin, sepse une ne ate periudhe isha nxenes ne grupin shkencor”, thotw aktori Mucaj, i cili pas punes si arsimtar i gjuhes angleze ne Dranoc dhe Isnqi dhe pak vite me pas,edhe ne lendet e kultures, ai ne vitin 1977 punesohet si aktor ne Teatrin Popullor te Gjakoves, ne te cilin punon 30 vjet. Aktori Nimon Mucaj, aktualisht eshte drejotr i Teatrit Istref Begolli ne Peje.

“Kete dite qe jemi tubu ne pervjetorin e 40-te, une me mburrje them se n´ mesin tone ka shume mjek, shume specialiste dhe une si njeri i kultures dhe shkrimit, mburrem me gjeneraten time. Dhe edhepse, sic me pat rrefyer nje mik imi fjalen e profesorit te tij ne 300 vjetorin e Universitetit te Prages:“Mjerisht ne nuk kemi asnje nobelist, nuk kemi asnje shkrimtar te madh te kalibrit boteror”, megjithate ne kemi arrit dicka”, thote aktori Mucaj.
Gjenerata e pare e gjimnazisteve takohet per here te dyte
Gjenerata e gimnazisteve te pare decanas, me anganzhimin e shokut te gjenerates Skender Pajazitajt, para dhjete vitesh kremtoi edhe 30 vjetorin e matures. Z. Pajazitaj, sot jurist i diplomuar i cili me te mare diplomen ne vitin 76 punesohet ne gjimnazit Vellezerit frasheri ne decan ,eshte angahzhaur qe te bashkoje gjenratene  ti jedhe ne pevjetorin e 40-te te diplomimit si gjimnazist.
Skender Pajazitaj,sekretar i gjimnazit

“Kenaqesi e vecante, ne menyre te vecante kur i sheh mesimdhenesit e tu ne moshen 76 vjecare, 80 vjecare kurse na, masa me e madhe eshte ne moshen 60 vjecare. Eshte kenaqesi kur i sheh te disponuar edhe ne moshe te shtyre ata mesimdhenes qe kane kontribu per neve mjaft ne koherat e veshtira”, thote z.Pajazitaj, i cili doli si maturant nga dyert e gjimanzit dhe u kthy si sekretar i tij. Ai ka percjellur neper vite angazhimin e seciles gjenerate dhe prandaj mund te bej nje krahasim te se kalures me te sotmen:

“Gjenerata jone ka qene me e perkushtuar per mesime. Kemi qene ne numer me pak, krejt 84 maturante. Kurse sot kemi 426 maturante. Edhe atehere ka pas nxenes mjaft te mire. Por edhe kjo kohe ka nxenes shume te mire. Por nje mase e vogel e nxenesve, ndoshta nje 5-6 per qind ua prish nivelin atyre te tjereve. Perndryshe, inteligjenca eshte ndoshta edhe me e lart se atehere, duke ju falenderu teknologjise informative dhe mjeteve te informimit, te cilat ne nuk i kemi pas. As televizion as gazete vec ndonje tranzistori te vogel apo ndonje libri qe na ka ra n´dore aty ketu, dhe kemi arrit ketu ku kem arrit dhe nje numer i vogel i gjenerates sone kane mbet pa e kry nje fakultet”, thote z.Pajazitaj, i cili fale shprehise se punes qe mori ne kete vater diturie, edhe ai si shumica prej tyre, arriti dhe mbeti ne profesionin e deshiruar.
Pajazitaj(djathtas)me shokun e klases 

“Si profesion e kam deshiru drejtesine, kam mbet n´drejtesi, jam punesu i pari n´gjimnazin “Velölezerit Frasheri”, si nxenes i asaj shkolle dhe eshte kenaqesi e madhe qe edhe sot as 40 vjetesh u sherbej asaj gjenerate, kur kane nevoje per dokumentacione, diploma, deftesa te gjimnazit te asaj kohe”.

Gjimnazi i Decanit terhoqi edhe nxenes te komunave fqinje
Gjenerata e pare e gjimnazisteve decanas perbehej jo vetem nga komuna e Decanit, por edhe me gjere. Dhe kjo fale rezultateve qe dolen ne pah shume shpejt, thote profesor Nimon Tolaj, ish drejtor.
“Nxenesit kryesiht ishin nga komuna e Decanit. Mirepo vinin edhe nga komuna e Gjakoves dhe e Pejes, duke e pa diciplinen dhe interesimin per shkolle. Dhe, shprehia e punes e krijuar ketu kane korr suksese edhe ne studime.Pra, ishin keto arsyet qe edhe nxenesit e komunave fqinje te orjentoheshin kah gjimnati i Decanit”.
Dhe, merita i takon kolektivit dhe angazhimit te tyre te pamohueshem, thote profesor Tolaj.“Sepse, une kam qene drejtor. Mirepo, fati i mire ishte qe kam pas kolektivin me profesore shume te mire se vetem, sigurisht as une as kurrkush nuk mundet me dhane. Ishim nje kolektiv n´teresi i pergatitur per pune dhe t´iu them te drejten, edhe gjate pushimit ne bisedonim per metodat e punes dhe cdo bisede zhvillohej rreth shkolles dhe menyres se si mund te perparojme me mire. Prandaj, merita na takon te gjithe neve qe ishim aty”.
Serioziteti i punes rrit interesimin per shkollimin e vajzave
Si rrjedhoje e angazhimit dhe seriozitetit ne pune, numri i vajzave ne bankat e shkolles rritet.
“Se shpetji u shtua edhe numri i vajzave. Profesroet punonin me to dhe u krjua nje rreth i mire ne shkolle por edhe jashte shkolle, se interesimi per mesim ishte i larte dhe s´kish vend per gjana te tjera. Mirepo, krahas interesimit te profesoreve dhe nxenesve, edhe prinderit kane qene shume te interesuar t´i shkollojne femijet, sidomos vajzat. Keshtu qe, numri i vjazave u rrit me te shpejt, jo me 100 as 200 por me 400-500, te cilat erdhen ne gjimnazin e Decanit . Dhe, t´iu them te drejten, ketu jo vetem eshte percjell puna por jane percjell edhe neper autobuse, keshtu qe nuk kemi pas probleme shume gjate udhetimit dhe as probleme te natyres se atyre te sotmeve”.
Hate Sadrijaj sot eshte doktoreshe

Hate Sadrijaj eshte nder gjimnazistet e para te komunes se Decanit

Hate sadrijaj, nga Lebusha eshte nder vajzat e para te komunes,  e cila vazhdoi shkollimin.
“Jam nder vajzat e gjenerates se pare te ketij gjimnazi; gjenerate, ndoshta me e mira dhe me e kompletuara…Per fat te keq, s´kemi qene shume femra, krejt 10-te apo 12-te, te cilave na ka nda rruga e jetes. Keshtu qe sot vec une jam ketu”, thote Hata e cila e para nder femrat e fshatit Lebushe, vazhdoi shkollimin.
“Kam qene nje nder femrat e para te komunes, nga fshati im gjithsesi e para qe kam vazhdu shkollimin. Kemi pas peripeti te ndryshme por i kemi tejkalu, se vullneti i madh na ka ndihmu me  i kalu te gjitha sfidat. Me siguri me ndihmen e familjeve tona fshatare te cilat kane dhene ndoshta kafshaten e gojes per me na shkollu neve. Por, tash edhe ata jane krenar me neve”, thote Hate Sadrijaj-Hoxha, sot specialiste e semundjeve te lekures me banim dhe pune ne Prishtine, e cila e di mire se cfare sfide perbente shkollimi i femres atebote.
“Pasi ja kam dal te shkollohem, te gjitha me jane duk te mira atehere. Por kur e shoh prej prizmes se sotme, shkollimi ka qene sfide e madhe ne ate kohe. Rrethanat, mentaliteti, cdo gje krejt ndryshe. Udhetimi ka qene me i veshtire se s´ka pas mjete transporti dhe tri kilometra prej Lebushe i bajsha ne kembe. Po, per atehere kjo ka qene ne regull. Sot me mallengjim e kujtoj ate pjese te rruges me peme kur bie bore dhe natyra me duket aq e bukur”, thote doktoresha Sadrijaj-Hoxha, se ciles gjetja ne mesin e profesoreve dhe shokeve te gjenerates i sjell emocion te vecante.
Nje gjenerate si nje familje e madhe
“Eshte ndjenje e papershkrueshme. Ndjehem e lumtur me ta dhe me duken familja ime. Se kater vjet, e me dike jemi shkollu bashke prej klases e pare te shkolles fillore, pastaj ne gjimnaz e ne studime. Keshtu qe per mua ata jane nje familje”.
Nje familje e shperndare neper shtigjet e jetes, por e cila me deshire dhe dashuri i pergjigjet cdo ftese per t´u bashkuar qofte dhe per pak caste. Sepse, thote Selim Cacaj nga Keshilli Organizativ:
“Neve na mbledh nostalgjia, na mbledh e kaluara jone. Kemi pas fatin te jemi gjenerate e pare e shkolles se mesme dhe kemi mbaruar gjimnazin “Vellezerit Frasheri” ne vitin 70-71. Dhe me kete takim, kemi deshiru te kthehemi serish atje ku kemi fillu…Une me t´vertet ndjej nje mall, sidomos kur shoh disa prej shokeve dhe profesoreve qe nuk i kam pa me vite te tera”, thote z.Cacaj, duke bere nje krahasim me te kaluaren dhe te sotmen:“Ka qene shume ma veshtire, kem kalu neper katrahura te ndryshme, ka pas batica dhe zbatica, me buke pa buke, me lokale pa lokale, por e kemi kry ashtu si e kemi kry. Sot jemi ketu ku jemi: te gjithe inxhinjere, mjek. Me te vertet eshte kenaqesi, eshte nje strukture e forte, jane 70-80 juriste, advokat, mjek inzhinjer, teknologe. Sikur te ishim edhe kompakt…Kjo pak na mungon, sepse ne pune ekipore arrihet gjithcka”.
Mr.sc.Selim Cacaj 

Selim Cacaj, i lindur dhe i shkolluar ne Decan, sot eshte magjister i shkencave te gjeodezise dhe gjeoinformatikes, i cili jeton dhe punon ne Prishtine.
“Une do doja t´ia perkujtoj sot kryetarit te kuvendit qe ta shfrytezoje rastin. T´i them: “O z.Kryetar, mblidhna te gjitheve tok, gjithkush punen e vet ne lemin e vet dhe ke me pas projekte dhe pune shume te mira. Ne jemi ata qe kryjme projekte te ndryshme, si ne Prishtien, si ne ferziaj, si ne Gjakove, Decan e kudoqofte. Por eshte e kryetarit vetem te na thirr te na grumbulloje te din te na shfrytezoje. Puna ekipore ka rezultate”.
Ata qe s´jane me, i mbajne veprat ne jete…
Ne kete pervjetor te 40-te, shumica prej profesoreve dhe nxenesve te dikurshem, sot nuk jane me. Ata ju mungojne profesoreve dhe gjenerates se vet…
“Po…Mua me mungojne!…Na mungojne te gjitheve! Por aq sa na mungojne, une s´di qysh te shpreh mirenjohjen time, kur po mos te ishin ata une nuk do te isha ketu por diku matane detit. Eshte se pari Tafil Kasumaj, shoku i bankes, i cili balle per balle me armikun e ka mbrojt pragun e deres ne Lloqan. Profesori i anglishtes Njazi Ferizi. Une si gjimnaziste nuk e dia c´eshte sendiviqi. Dhe, mua edhe sot me mbetet n´kujtese ai sqarim qe me beri ne gjuhen angleze te cilen mundohej ta perjetoje. Pastaj, Nezir Istrefaj, i cili per fat te keq humbi jeten trasgjikisht por mbetet nder dramaturget e mire, artistet e mire, reporteret e mire te televizionit, nder njerezit e penes qe na mungon poashtu. Por, edhe Zeqe Hasaj, kolegw jo vetem i klases por edhe i studimeve ne Kroaci. Ai ka udhehequr nje njesit n´Prilep dhe prej aty ka ra n´duar te armikut. Ata e kane mbajt n´burg e kane maltretu maksimalisht dhe shtate dite pas lirimit nga burgu, ka vdek. Serbt e kane liru prej burgut se e kane pa si s´ka gjw n´tw, sepse e kane shakterru…E kane mbyt per se gjalli”, thote z.Cacaj.
Gjimnazistet e pare decanas sot jane udheheqes te projekteve nderkombtare
Gjenerata e pare e gjimnazisteve sot kremton 40 vjetorin

Por kujtimi i atyre qe s´jane mbetet i perjetshem dhe emrin ua mbajne veprat ne jete. Perderisa te gjallet vazhdojne rrugen e jetes me shpresen te arrine pavdeksine dhe lavdine e moshatareve te vet, te vetdishem se ata kane bere shume per jeten e tyre e me kete edhe per Ksooen.

“Kjo gjenerate qe sot po kremton 40 vjetorin e diplomimit, eshte profesionalisht e pergatitur. Nuk eshte “me tableta” por eshte e rritur me uje natyral dhe si te tille, jane komplet. Sepse, brenda nesh kemi avokat qe udheheqin konteste nderkombtare. Kemi inxhinjer qe udheheqin projekte nderkombtare. Kemi mjek cilet marrin pjese ne operacione shume te nderlikuara. Ketu i kemi te gjitha profilet e mundshme qe eshte dem te mos te shfrytezohen. Deshiroj qe ne te ardhmen te jete ashtu”.
Gjenerata e pare e gjimnazit “Vellezerit Frasheri” ne Decan e cila me 28 maj 2011 kremtoi 40 vjetorin e matures, diplomoi ne vitin 1971.

Ku janë kontributet e pensionistëve të Kosovës?

27 maj 2011, Dojce Vele, Sipas Sindikatës së Pavarur të Pensionistëve të Kosovës, sigurimet pensionale dhe invalidore të kontributdhënësve që kalojnë shumën 2 miliardë euro, me suprimimin e autonomise së Kosoves u tërhoqen në Serbi. Ministria përkatëse vë në dyshim ekzistencën e këtij fondi. 

Pensionistët kërkojnë të drejtat që ju takojnë me ligj dhe kërcënojnë me protesta.Edhe në këtë mesdite maji kur në Prishtinë përvëlon vapa, pikëtakimi I  pensionistëve të kryeqytetit kosovar është një sallë e gjërë me dhjetëra tavolina, rreth të cilave luajnë në grupe. Ata shohin ftohtë secilin që ju kalon përbri, ndërsa koha që iu duhet për t´u hapur jep të kuptosh sa shumë janë lodhur nga pritja e kotë për ndryshimet e premtuara. Zhgënjimi ndjehet në cdo shikim, në cdo gjest, në cdo fjalë, sepse ata muzgun e jetës e kishin paramenduar në rrethana shumë më të mira se sa në këtë sallë pa dritë, ku rrezt largohen ende pa perënduar dielli…
Hasan Llapashtica, pensionist
“80 euro i marr për 35 vjet përvojë punë në industrinë e drurit. As për ilaqe s´dalin! Deri ne 150 euro kish ba njeri dicka, përndryshe s´ka jetë. Kurrë ma keq s´o konë. Qe ku jemi, si gjoja. Do shaha I blejmë vet se  kurrkush s´kujdeset. Me konë ishalla ju të rinjtë me përparu se sa për neve, na kemi marue…me ju s´po dimë cka po bahet,si po e kryni shkollën e s´ka punë s´ka kurrgja, se kta edhe hanën e dillin po done me i shit”,
,thotë Hasan Llapashtica, të cilin e gjejmë njërën nga tavolinat e Klubit të Pensionistëve.
“Paj s´mjaftojnë oj bija e bacës kto as për barna. Po na jemi shumë humanitar që I ndihmojmë njeri-tjetrit e fëmijët kujdesen. Por, ka që kërkojnë bukë edhe nëpër kontejnerë për t´mbajt frymën…Fondi jonë asht n´Serbi edhe pushteti s´ka ba kurrgja për kthimin e tyre. N´bote s´ka pension 80 euro për kontributdhënës”, shton Bali Sopi, i cili pas 34 vjetësh kryepunëtor në farkimin e lartë të një ndërtimoreje ka dal në pension si invalid pune.
Klasa punëtore që ndërtoi Kosovën nuk gëzon as statusin e pensionistit
Bali Sopi,invalid i punes
Të rreth 170 mijë pensionistët e Kosovës, mbi 30 mijë prej të cilëve janë kontrbutdhënës, jetojnë me një pension bazë prej 45 deri në 85 euro; vlerë minimale kjo karrshi nevojave. Ndërsa, sipas Hamit Halitit, anëtar i kryesisë së Bashkimit të Pensionistëve dhe Invalidëve të Punes: „Na qe 10 vjet nuk marrim pension, por i marrim 80 euro në muaj si një ndihmë pleqërie. Ne nuk e kemi as statusin e pensionistëve“.
Sindikata e Pensionistëve dhe Invalidëve të Punës e Kosovës, me 31 dhjetor të vitit 1998, numëronte gjithsejt 91 mijë e 635 (91.635) kontributdhënës të kategorive të ndryshme, të cilët kanë deponuar kontributet për sigurim pensional invalidor, ndërsa 2500 lëndët e pranuara në vitin ´98-´99 ishin në procedurë, thuhet në një informatë të 2 majit 2001 të Fondit të Sigurimit Social të Kosovës. Me rrënimin e autonomisë së Kosovës ne vitin ´89, me ligjet e Serbisë kontributet u bartën në këtë republikë shuma e te cilave sipas sindikatës është mbi 2 miliardë euro, thotë profesor Fatmir Fehmiu, i cili si kryetar i kësaj sindikate për dy mandate sjell sqarim më të detajuar:
Ktu nuk duhet me lujt me fjalën „grabitje“. Por, me rrënimin e autonomisë është rrënuar edhe sistemi sovran i Kosovës, e cila s´ka pas lidhje me Serbine dhe sigurimet socëiale në përgjithësi e sigurimin pensional invalidor, në vecanti. Por serbët me ligjin e tyre(shih gazetën zyrtare 27/92) e kanë shfuqizuar ligjin e Kosovë dhe në të njëjtën koëe i kanë marre obligimet të cilat pastaj i kanë suspenduar me një vendim gjoja të përkohshëm, me 19 gusht ´99. Mirëp, përmbajjta e vendimit të drejtorit të Fondit të Sigurimit të Serbise është që shiptarët s´mund t´I marrin pensionet. Këtu është ajo dinakëria dhe prandaj, serbët sot e marrin pensionin në Serbi krahas pensionit nga buexheti I Kosovës”, thotë profesor Fehmiu, sipas të cilit, prej vitit 90, filloi ndërprerja e dhënjes së pensioneve familjare fëmijëve të cilët kanë vijuar mësimin në shqip, prej vitit ’98, u ndalua dhënja e pensioneve në viset ku u zhvilluan askionet ushtarake e policore serbe, ndërsa që nga fundi I vitit ’98 dhënja e pensioneve u ndalua në përgjithësi.
A ekziston apo jo Fondi Pensional I kontributdhënësve të Kosovës?
Minsitri Rashiq premton miratimin e ligjit brenda viti
Lidhur me këtë, ministri aktual për punë dhe mirëqënje sociale në qeverinë e  Kosovës, Nenad Rashic ka një përgjegje të pazakontë: „Nuk dua të theksoj se ndoshta janë shpresa joreale. Por, kur paguhet pensioni „Gjenerata per Gjenerate“ nënkuptohet që ai që punon paguan për pensionistët, varësisht prej buxhetit, mundësiv dhe taksave. Mirëpo, një fond I tillë kurrë nuk ka qënë i krijuar, as në sistemin e Serbisë as në sistemet të cilët kanë të njëjtin sistem pensional. Ndërsa, tashmë kemi një sistem pensional më të avancuarin në rajon, I cili garanton qëndrueshmëri dhe krijimin e një fondi përmes trustit. Por, sistemi i solidaritetit „Gjenerata për gjeneratë“, nuk ka krijuar mundësi të krijimit të një fondi“.
Z.Fatmir Fehmiu, profesor i të drejtës kushtetuese „pa pension“, insiston në atë se në Kosovë kishte sistem te sigurimit pensional invalidor dhe sipas rregullores 14-të të UNMIK-ut, ka qënë i përfshirë zbatimi i ligjeve që ishin në fuqi me 22 mars 1989, si: Ligji mbi Sigurimin Pensional Invalidor; Ligji mbi Sigurimin Shendetesor; Ligji mbi Mbrojtjen Speciale dhe të Fëmijeve si dhe Ligji mbi Evidencen Amë. „Përderisa Republika e Serbise ka marrë obligimet me Ligjin mbi Sigurimin Pensional Invalidor të Serbisë, ata edhe sot e kësaj dite kanë obligim ndaj pensionistëve nga territori i Republikës së sotme të Kosovës. Këtë e dëshmon fakti se për serbët, malazezët dhe të gjithë joserbët që ishin në shërbim të pushtetit të athershëm, ata edhe sot e kësaj dite marrin pensionet në baze të ligjit të lartpërmendur“.
Kontributet e pensionistwve larg xhepave tw tyre
  
Një e drejtë e cila ju takon edhe pensonistëve të tjerë të cilët që kontribuan për këtë ditë. Kontributet tona kanë shku n´Serbi. S´ka ku tjetër, kur drejtoria ka qënë atje. Tash kta duhet me I lyp ato fonde se nëqoftëse kta e kanë pagu kontributin, paret tona janë atje. 44 vjet përvojë pune i kam me vendim e ktu m´i kane pranu 18 vjet, se duket nuk është paguar stazhi…“, thotë  Nexhmedin Humolli, nga Prishtina, i cili punoi si vozitës trenash 44 vjet.
„Shteti duhet me i pagu .Na s´kemi punë me Serbi. Kosovës I kemi punu 30-40 vjet. Krejt ndërtimtarinë e kemi ban ne, e tash e han tjeterkush“,shton z.Llapashtica.
Si paskemi punu “Gjenerata për gjeneratë”, kur sot edhe baba jem I merr 40 euro? Pastaj, unë kam punu 40 vjet n´aeroport si meteorolog e m´kanë qit n´rrugë. Dhe merre me mend, unë tash me gjyq I kërkoj rrogat qe m´takojnë. Por, organizata me thotë se ti I ke marr rrogat që të takojnë e pjesën tjetër s´mundesh se s´ka ligj. Ai ligji është dashtë me u ba kaherë, jo me prit 10 vjet derisa të vdesim gjysma!”
Së shpejti Ligji për Pensione nga Shteti
Dhe, kërkesat legjitime të pensionistëve mbeten të njëjtat dhe unike: „Te kemi statusin e pensionistit; që rritja e pensioneve të bëhet sipas të gjitha kategorive të të punesuarve në Kosovë; të aprovohet ligji për pensionistë; të sigurohet me ligj që baza mesatare e pensionsitëve të jetë 40 per qind e të ardhurave mesatare në Kosovë si dhe të bëhet kategorzimi i pensionistëve. Nuk ka arsyetim më: “Ka fond e s´ka fond”. Në kushtetutën në fuqi por edhe në të mëparshmen thuhej që shteti garanton pensionin“, thotë Hamit Haliti, anëtar I kryesise se Bashkimit të Pensionistëve dhe Invalidëve të Punës.
Duke pasur parasysh kërkesat dhe kontributin e pamohueshëm të kësaj gjenerate e cila ka ndërtuar logjistiken dhe infrastrukturën e Kosovës, si hap të parë për vënjen në binarë të të gjitha qështjeve, miratimi i Ligjit për Pensionet e Financuara nga Shteti pritet brenda viti, premton misnitri Rashiq. „Kemi një parakusht nga Fondi Monetar Ndërkombtar që cdo veprim të  të jetë brënda ligjit e pastaj, cdo amandamentim është I mundshëm. Jemi afër dhe ne kemi rezervuar edhe mjete për këtë vit“.
Pensionistwt s´iu besojmw premtimeve-Kwrcenojnw me protesta
Nexhmedin Humollit i jane mohuar 26 vjet pervoje pune
“Ktyne me ju besu shkon njeri pa din pa iman. Në qershor 2010 kanë premtu që të ardhurat për pensionistët më 45 të rriten në 65, ndërsa pensionistët me 85 me u ba 100. U harrua…Sot e kemi incizimin kur kryeministri Thaci gjatë fushatës ka nënshkru shtatë kërkesat tona. Asnjë nuk e ka realizu”, përgjigjet inicues I protestave Nazif Berisha, I cili në rast të mospërmbushjes së kërkesave në emër të pensionistëve paralajmëron protesta massive.
Meqënse, qështja e pensioneve do të jetë ndër temat e dialogut Kosove- Serbi, profesori i të drejtës kushtetuese Fatmir Fehmiu mendon se qeveria e Kosoves do duhet të bëjë tash atë që do duhej ta bëntë kohë më pare:
„Qeveria e Kosovës është dashur që ta bëj një elaborat prej vitit 1989 me ata amandamente të „tanksave“ dhe ta elaboroj komplet dëmin materjal dhe dëmin njerëzor. Një prej këtyre segmenteve janë edhe dëmet që kanë pësuar njerëzit e siguruar pensional e invalidor të Kosovës, por edhe njerëzit e pushuar prej punës“.
Nuk ka një shifër të saktë për pesnionistët e Kosovës. Mirëpo është e sigurt se pjesa dërmuese jetojnë në skaj të ekzistencës, përderisa të tjerë kanë ndërruar jetë në pritje të frutit të mbjellur që nuk e volën kurrë. 
                                      (Shenim:Botuar ne DW ne versionin 3,40 min).

Riatdhesimi i kosovareve, parakusht për liberalizimin e vizave

23 maj 2011, Dojce Vele, Kosova deri më tani ka nënshkruar 12 marrëveshje riatdhesimi, të cilat parashohin ripranimin e personave me qëndrim të pautorizuar në këto shtet. Kosova mbetet vendi i vetëm i Ballkanit Perëndimor i cili i nënshtrohet regjimit te vizave, ndërsa marrëveshjet për riatdhesim janë parakusht për liberalizmin e vizave.

Ilfete Jollaj nga Irzniqi, u lind dhe u rrit në Bremerhaven të Gjermanisë në gjirin e te cilit u rrit me një imazh krejt tjetër për të ardhmen.
„Vendlindja jeme është n´Gjermani. Kam mendu një jetë ma t´mirë…Mendojsha me u rrit, më e pas shpinë tanë, me I pas letrat, jo me banu pergjithmonë n´Kosovë por vec për pushim e me u kthy n´Gjermani. Vec edhe një herë me mujt me shku atje e s´di…M´duket si ëndërr!”
Nxënësja e Gjermanisë, amvise në Kosovë
Një ëndërr, e cila dikur ishte realitet. Dhe pas 16-të vjetësh jetë në një shtet të huaj që rastisi të ishte vendlindje e saj, Ilfetja dashur pa dashur duhet t´i kthehet shtetit të origjinës i cili asaj i duket i huaj. Me riatdhesimin në Kosovë i nderprehet shkollimi pas klasës së tetë dhe atë, përgjithmonë. Ndërsa, ëndërrat e një qupe të re ndeshen me realitetin e egër, i cili nga bankat e shkollës do ta bart në jetën e amvises.
Elbasani e ka veshtire t´jetoje ne Kosove

„Vështirë asht boll po cka me ba? Si kam kushtet me shku n´shkolle se s´kam pare. Cka baj gjithë ditën? Asgjë…Gatuaj, laj se mamen e kam smutë“, thotë Ilfetja, të cilën e gjejmë me një grusht shkarpa derisa qeni i vogël e ndiqte nga pas.

„Po i bëj vet tana, vec kam qejf një shpi me e pas temen se heredokur kto duhet me e lshu. Nuk na lënë gjithmonë ktu…“.
“Unë s´di t´jetoj n´Kosovë-Jeta ime ka mbet n´Gjermani”
Elbasani i cili pas klasës së nëntë u kthy në Kosovë, ndërkohë po ngjyros muret e një shtëpie të mykur nga lagështia në të cilën jetojnë me qira.
„Unë jam le n´Gjermani. Jeta jeme asht atje. Unë për vete ktu s´muj me jetu. S´di me jetu n´Kosovë” ,thotë Elbasani, jeta e të cilit nuk ndryshon shume nga jeta e së motrës.
“Gjithë ditën s´kam cka me ba. Lypi punë e s´më merr kurkush. Rri n´shpi e punoj qetu nëpër oborr e n´kopsht. Kur t´na thirrin katundi me prashit kallamoq a me hek pleh, shkoj. Me pas me punu diku ndoshta kisha mujt me jetu dicqysh n´Kosovë. Por vshtirë…N´Kosovë përditë po bahet zi e ma zi“.
Familja Jollaj ka dy fëmijë me nevoja të vecanta
Ganimetja nuk e priste kthimin

Dy nga të pesë fëmijët e kësaj familjeje janë me nevoja të vecanta. Dhe kjo mjaftonte që ne të mos i druanim kthimit, thotë e ëma Ganimetja. „Nuk e kam prit se m´kthejnë prej Gjermanise. Jo, nuk kam pas qëndrim të regullt por m´kanë pas thonë si shkaku I dy fëmijëve t´sëmurë nuk ke shancë me u kthy. Por, unë i pata problemet me burrë, se ai ka ba gjithfarë problemesh e m´I bani këto prapësi derisa më kthyenpor n´fakt i ka pas problemet me burre. Ai m´i ka ba tana qeto rpape dhe m´kane kthy…”.

Si rrjedhoje, kthimi vie krejt papritur.
“Jo, jo, jo. Hic, hic, hic! M´kanë thirr n´social jam shku me I mbush do letra. Nuk m´kanë kallxu si janë me u kthy. Kur m´kane kthy n´aeroport m´I kanë kallxu letrat. Unë iu thashë së nuk kam nënshkru me u kthy por me e vazhdu qëndrimin. M´thanë:”Ti ke nënshkru me u kthy edhe fund”. Tash, si sot me nënshkru n´sabah, sonte n´12-të të natës, kanë ardhë policia e m´kanë marrë me m´kthy”, rrëfen Ganimetja.
Kosova plotëson kushtet për liberalizimin e vizave
Meqënse Kosova mbetet vendi I vetëm i Ballkanit Perendimor I cili I nënshtrohet regjimit te vizavre, marrëveshjet për riatdhesim janë parakusht për liberalizimin e vizave. Si rrjedhojë, Ministria e Punëve të Brendshme e Kosovës deri më tani ka nënshkruar 12 marrëveshje riatdhesimi me shtete të ndryshme, në radhën e të cilave është edhe Republika Federale e Gjermanisë, thotë Bardhyl Jashari, këshilltar politik i ministrit të punëve të brendshme të Kosovës:
Bardhyl Jashari,keshilltar ne MPB 

„Numri të riatdhesuarve pritet të jetë diku 15-të mijë. Mirëpo, kjo nuk do të thotë se të gjithë do të kthehen brenda një periudhe të shkurtër kohore. Sepse ne gjatë negociimit kemi has në mirëkuptim me palën gjermane dhe kemi garanci nga shteti gjerman që fluksi I të kthyerve të jetë në mënyrë graduale, duke marrë për bazë kapacitetet tona për ripranimin e shtetasve tane dhe rriintegrimin e tyre në shoqërinë kosovare. Vitin e kaluar nga Gjermania janë kthyer mbi 1100, mirëpo varësisht trendit të marrëveshjeve nuk e kalon shfiren prej 5000 qytetarëve të të kthyerve brenda një viti kalendarik, cfarë janë edhe kërkesat dhe pritjet tona”, thotë z.Jashari.

Komunat kanë një rol të rëndësishëm nw procesin e riatdhesimit
Prej 7 dhjetorit të vitit 2010, në Aeroportin Ndërkombtar ëe Prishtinës është instaluar Zyra për Pritjen e Personave të Riatdhesuar, e cila në intervale të rregullta kohore përcjell të dhënat te Zyra për Integrim në Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe tek komunat, në të cilat nëpërmjet koordinatorëve lokal menagjohen situatat gjatë procesit të riatdhesimit. Nezir Balaj, zyrtar për Kthim dhe Integrim në komunën e Decanit, është njëri nga ta:
Nezir Balaj, zyrtar per kthim dhe integrim

„Program ka fillu sivjet dhe brënda tij ne kemi identifikuar tri raste në komunën tone, aplikacionet e të cilat do t´I dorëzojmë në ministritë përkatëse që resorët e caktuar të përkujdesen varësisht prej statusi të tyre dhe gjendjes ekonomike. Këto familje presin riintegrimin në shoqëri dhe ne jemi në përgatitje të dokumentacionit të nevojshëm për shërbime mjeksore, shkollimin e fëmijëve etj., që t´ua mundësojmë riintegrimin sa më të lehtë në shoqëri”, thotë z.Balaj.

Qeveria gjermane ndihmon të riatdhesuarit e Kosovës
Projekti “Ura” i financuar nga Zyra Federale për Migrim dhe Refugjatë dhe tri lande gjermane ofron këshillime, trajnime si dhe mbështetje të shumëfishtë për riintegrim të të kthyerve vullnetarë dhe të deportuarve nga Gjermania. Nga ky project kanë përfituar familje të shumta ksovoare, ndër të cilat është edhe familja Jollaj.
Deri qetash i kam pas pak punët mirë se m´ka ndihmu Prishtina me projektin URA. Gjashtë muaj ma ka pagu qiranë dhe m´i ka dhanë nga 200 euro për vete e për fëmijë. Jo, prej askujt tjetër deri më tash s´kam pas ndihmë, vec ndoshta tash e mas. Por, pas këtij muaji unë s´marr ma kurrgja prej e s´di cka ma tutje?“, thotë kryefamiljarja, Ganimete Jollaj, për të cilën ndërprerja e shkollimit të fëmijeve është ndër problemet bazë.
Shkollimi I fëmijëve të riatdhesuar, sfidë shtesë për Kosovën
Familja Jollaj ndihmohet nga projekti Ura

Ndërkohë, shkollimi I fëmijëve të riatdhesuar është një sfidë e re për Kosovën. Por, edhepse qeveria e Kosovës ka parashtruar problemin para shteteve negociuese, vendimet janë sjell varësisht nga politika e emigracionit te shteteve përkatëse. “Mirëpo, në baze të strategjisë për riintegrim qeveria e Kosovës ka paraparë veprime konkrete për të gjitha minsitritë e linjës të cilat preken nga procesi I riatdhesimit në raporti qytetarë-institucione”.

Me gjithë kapacitetet e limituara, Kosova mbetet e hapur për të gjithë shtetasit e vet. Dhe, edhepse cdo marrëveshje riatdhesimi paraqet një barrë shtesë për Kosovën, Ministria e Punëve të Brendshme paralajmëron nënshkrimin e 7 marrevëshjeve të reja riatdhesimi, me qëllim të përmbushjes së kushteve për libralizmin e vizave dhe trasimit të rrugës kah integrimet evropiane.

Grate decanase mbajne veten

21 maj 2011, Radio Kosova, Ne nje kohe kur si pasoje e papunesise standardi I jetes eshte ne renje, shumica e grave decanase, me mbeshtetjen e organizatave te huaja por edhe me vetiniciative me rpdukte te ndryshme vendore dhe me artizanate tradiconale, po arrine te sigurijne burimet e ekzistences per familjet e tyre.

Nurie Tolaj, nga Drenoci, eshte prodhuese e produkteve të qumështit. Ajo ne kete menyre siguron ekzistencen e familjes.
“Jam prodhuese e produkteve qumeshtore, prodhoj lloje te ndryshme te djathit: djathin tradicional, djathin kackavalla, mozarella, gjysme te yndyrshem dhe te yndyrshem. Keto I kem te porositura per restorane te ndryshme. Me porosi jane te gjitha”, thote kjo nene e tre femijeve, e cila krahas obligimeve familjare, kujdeset edhe per fermen e saj te vogel.
Nurija,ne Panairin e Blegtorise 2011

„I kam pese lope te races Simental. Une jam gru fermere, e kam qumeshtin dhe prandaj keto te gjitha i bej vet, ma n´fund del produkti i gatshem. Jam fermere, kam pese copa lope race Simental edhe keto jane kushtet. I baj edhe punet e shpise edhe rris femijet, ndersa me kete profesion mbijetoj. Kam burrin dhe re femije”.

Krahas familjes kujdeset edhe per fermen e saj  te vogel
Nurie Tolaj, tash dhjete vjet, merret me prodhimin e produkteve të qumështit. Ajo është licencuar edhe nga ministria perkatese per prodhimin e djathit, per shijen e vecante te te cilit, ne panairin e 2009-tes, ka zene vendin e pare. Shtate hektare tokë asaj i mundesojne mbajtjen e fermes, perderisa ajo ka siguruar edhe pajisjet adekuate bujqesore.
Tufe lopesh te races Simental

“Te gjitha llojet e djatherave i prodhoj,varesisht prej porosise qe vine nga restorane te ketushme, por ne Prishtine ma shume sepse atje kemi pas ekspozita dhe i kane. Duhet, por eshte pune e mundimshme duhet per shembull per nje djathe eshte jo sikur djathi qe eshte ba perpara hajt shkel e shko, por duhet me shku me recept, per shembull per nje kille djathe tradicional jane 7 kilogram e gjysme qumesht. Per kaqkavall mocarelle, 12 litra. Jemi trajnu me nderkombtaret dhe nga vendoret“.

Nw Dranoc prodhohen disa lloje e djatherash
Thotw fermerja decanase, sipas se ciles, prodhimi I produkteve te qumeshtit eshte nder zanatet me fitimrpures,nderkohe.
“Qetash per qetash ne kete kohe, nuk ka biznes me te mire se jane vetdijesu popullsia me prodhime vendore e jo me ato qe importohen e me tre kater vjet kane qendru neper friza te ndryshem. Ky eshte nje djath origjinal, I prodhuar brenda tri kater ditesh, natyror, nuk ka ku me shku me I mire. Po edhe ketu eshte kerkesa shume e madhe. Dhe, perfitimi eshte se nje kilogram djathe tradicional kushton 4 euro, ndersa bilanci mujor me del nje rroge deri ne 480 euro”.
Ajshja nuk e kalon kohen kot

Gruaja decanase-e shkathtw dhe e shumanshme

Ajshe Mushkolajt, nga fshati Irzniq, trajnimet e ndryshme ne organizata te huaja, i kane mundesuar pavaresine financiare.
“Me punedore, me blete edhe me lope…Si fillim Medika Kosova na ka financu me tete koshere blete. Tash edhe FAO na ndihmon. Ja kem dhane njera tjetres do blete e une dal e nuk pritoj e i mesoj qysh me i shtu  qysh me i mbajt. Mjaltin…E kane qu ne itali e kane ba testin, mjalti jone kerkohet shume, per momentin u desh me ble sot se nuk pata, eshte shit krejt. Jemi gra fillestare, nuk dime asi dallavaresh. Kemi nje produkt shume te mire edhe Rrafshi i Dukagjinit eshte dale mjalti me i mire, me te gjitha lulet, se eshte bere testi ne Itali“.
Veshja kombtare me e kerkuara 
Jelek i veshjes kombtare 

Ajshja, krahas blegtorise dhe perpunimit te mjaltit, punon edhe veshje te ndryshme kombëtare, mundesine per shitjen e te cilave e gjen ne treg dhe ne panaire. Ndersa, kerkesat per veshjen kombëtare, thotë ajo,  jane gjithnje e ne rritje.

„Punoj punedore, veshje kombtare dhe artizanate te te gjitha llojeve. Vallahi ne i shesim edhe neper treg derisa te del panairi“.
Kjo artizane decanase, mundesine e shitjes se punedoreve e gjen ne tregje dhe panaire, perderisa porosite vine edhe ne shtepi, madje me cmim te arsyeshem. Ndersa, interesimi gjithnje e me i madh eshte për veshjet kombëtare.
“Ky eshte jelek i veshjes kombtare. Perpara eshte shit 200 euro, por tash per 100 po shkon se papunesia. Eshte i punum me biser, krejt eshte i punum me gjylpone. Bleresit po lypin sende te vjetra mas shumti, po edhe garnitura, por veshjen kombtare ma s´shumti, se jane tuj e perdor apet. Per cdo dasem kush e hte katundar eshte kah e blen“.
Qendismat te kerkuara edhe sot e kesaj dite
Edhe Ryve Tahirsylaj nga Isniqi, qendis ne pelhure garnitura te ndryshme tavolinash, te cilet jane shume te kerkuara nga grate dhe vajzat qe duan te behen nuse.
Ryva qendis per vasha e nuse

„Pune dore punoj, qendisje me dore, edhe m´kalon koha edhe perfitoj. Keto garnitura i punoj me perhure si ma kane pru djali e qika prej Zvicre, e pejrat i ketu I blej edhe punoj djate dimnit ma s´shumti, se kam ma shume kohe t´lire. Keto jane treshe per tavolina te mesme dhe shiten 25, 20 e 10 euro, sipas porosise. Keto ma t´renda jane ma t´shtrejta. Pese euro e punoj nje lule”.
Porosite me te shpeshta vine nga nuset dhe vajzat e reja.
“Keto I porositin ma s´shumti qikat per martese. Ka qikat e reja qe bejne porosi edhe n´shpi. Me t´thane drejt, nje jave, dy bej ne nje garniture, sepse puna shkon kadale e me kujdes”, thote z. Tahirsylaj.
Sepse, jo vetem qendismat e saj por cdo artizanat shqiptar eshte nje mjeshteri e holle dhe art me vete, I trasheguar tek keto gra brez pas brezi.

Sa dihet për dhunën ndaj meshkujve në Kosovë

 13 maj 2011, Dojce Vele, Policia e Kosovës raporton për qindra raste të dhunes ndaj meshkujve, në dhjetëra prej të cilave ushtruese të dhunës janë gratë. Por, edhepse shifrat e errëta besohet të jenë shumë më të larta, për shkak të ndikimit të moralit tradicional denoncimet e tilla numërohen në gishtrinj.
 
Nw Kosovw janw 11 Strehimore për Viktimat e Dhunës, por nw asnjwrwn prej tyre s´ka vend për meshkuj mbi moshën 15 vjecare.

Me t´u përmendur nocioni “dhunë”, paraftyrohet femra si viktimë dhe mashkulli si ushtrues I dhunës. Por, jo rrallë mund të jetë e kundërta dhe atë pa medyshje, mendon Fatmir Qollaku, sociolog.
„Dhuna mund të ushtrohet ndaj atyre që janë të pabarabartë, në kuptimin e fuqisë, të statusit social dhe të tretmanit të përgjithshëm. Me një fjalë, edhe meshkujt mund t´jenë viktima të dhunës, qofte nga femra, qoftë nga mashkulli tjetër, qoftë nga relaconi familjar. Por, edhe në rrathët e tjerë social, dhuna psicike, fizike dhe forma të tjera të dhunës janë të shprehura“.
  
Edhe meshkujt i nënshtrohen dhunës permanente
Arber Beka, zyrtar per informim ne PK
Policia e Kosovës raporton për qindra raste të dhunës ndaj meshkujve, në dhjetëra prej të cilave të dyshuarat janë gratë. Rajonet në të cilat është më e shprehur kjo formë dhune janë Prishitna dhe Prizreni. Arber Beka, zyrtar për informim në Policinë e Kosovës, vjen me statistikat e tremujorit të parë të vitit 2011:

„Në tremujorin e parë të vitit 2011, gjithsjt janë raportuar 130 raste të dhunës familjare. Ndërsa, në vitin 2010 janë gjithsejt 944 raste të raportuara, 190 prej të cilëve janë meshkujt.
Gjithsesi, nuk dihet numri I errët I shifrave, pasi që Policia e Kosovës nuk posedon statistika per rastet të cilat nuk janë raportuar fare. Mirëpo, bazuar në statistikat e Policisë së Kosovës, dhuna në familje është në rënje falë fushatave të realizuara me ndihmën e institucioneve vendore dhe organizatave ndërkombtare. Kjo ka ndihmuar vetdijësimin e popullatës se rastet e dhunës në familje nuk janë qështje interne të cilat duhet trajtuar brenda familjes  por një trajtim institucional është i domosdoshëm”, thotë z.Beka sipas të cilit ndër rastet e raportuara për dhunë ndaj meshkujve nga babai, axha, vëllai apo lidhje të tjera, përfshihen edhe 11 rastet e denoncuara si dhunë fizike ndaj burrit e dyshuara është gruaja.
Nuk dihen shifrat e errëta të dhunës ndaj meshkujve
Sipas sociologut Qollaku, është një komnglomerat faktorësh të cilët nxisin dhunën ndaj meshkujve, si mosmarrevehsje, mospajtime, dallime në perceptime dhe në pranimin e vlerave, gjelozia e ndersjellë, etj. Por, për dhunën ndaj meshkujve në Kosove pak dihet, më pak flitet, ndërsa denoncimet numërohen në gishtrinj. Dhe kjo ndodh për shkak të ndikimit të moralit tradicional dhe të mentalitetit, pohon edhe prof.Fatmir Qollakaj:
 
Prof Fatmir Qollakaj, sociolog
„Hulumtimet e bëra janë tregues të dhunës ndaj meshkujve, por kjo dhunw shumë rrallë denoncohet. Pra, mashkulli në cilësinë e viktimës në njëfarë mënyre heziton ta denoncojë dhunën, përvec në nëse kjo ndodh në mënyrë të rastsishme”.
Por, kur dhuna nuk denoncohet, e keqja shumwfishohet. Ahmet Fejzullahu, drejtor I njërës ndër të tri Qendrat për Punë Sociale në Prishtinë, sjell një shembull të tillë nga pervoja si punëtor social. „E ka sulmu gruaja bashkëshortin sëpatë dhe ajo është ngulur në derë. Por, gruaja e ka paraqit rastin si dhunë ndaj saj, ndërsa para policisë burri e ka prani se e ka marrë veprën përsipër dhe tre muaj ka qëndru n´burg. Pas një kohe të shkurtër nga lirimi, ka vazhduar tortura dhe rruga e pakthim e gruas e cila ka uhstru dhunë permanente ndaj tij, deri në ndarje. Ai sot është rimartuar dhe ka një jetë tejet të qetë dhe të lumtur me martesën e dytë“, thotë drejtori Fejzullahu, sipas të cilit 25 per qind e meshkujve i nënshtrohen dhunes nga grate.
Meshkujt hamenden të denoncojnë dhunën ndaj tyre
„Dhe këtë e thëm me bindje të plotë. Por, ata hamenden gjatë ta denoncojnë dhunën, deri në një moment kur pësojnë një thyrje personaliteti dhe kur kupa mbushet ata rrëfehen pa kufizim fare“, thotë drejtori Fejzullahu, sipas të cilit në asnjërën prej të 11 strehimoreve për viktimat e dhunës në Kosovë, nuk ka vend për meshkuj mbi moshën 15 vjecare.
„Dhe, kur paraqitet rasti, ne i kemi duart e lidhura. Dhe; njerëzit qe ju nodhin këto gjëra ata i ledahtojnë problemet në vend se të ballafaqohen me to. Shkojnë me shoresën se bëhet mirë, por rrallë ndodh kjo dhe gjendja vazhdon deri në shkëputje. Nuk ka martesë as bashkëjetesë me cdo kusht. Më e mirë një ndarje e dinjitetshme dhe njerezorë sesa një bashkim i deformuar dhe i dhunshëm”, thotë drejtori Fejzullahu. Përderisa, prof. Fatmir Qollakaj, sociolog, kërkon nagazhim më të shtuar në parandalimin e kësaj forme e dhunës.
Drejtori Ahmet Fejzullahu
Më e mirë një ndarje e dinjitetshme se një martesë e dhunshme
„Nevojitet një senzibilizim, një vetdijësim dhe një shkarkim nga paragjykimet në kuptimin e komunikimit të drejtpërdrejt. Mediat kanë një rol të rëndësishëm në shembjen e atyre paragjykimeve, të asaj qasjeje stereotipe, se pavarësisht nga kush vjen dhuna, që ajo të mbahet nën kotroll duhet të denoncohet”.
Sipas Policise se Kosoves, prej të 954 rasteve të raportuara për dhunen në familje gjate vitit 2010, 190 prej tyre janë meshkuj. Ndërsa, në 11 raste ushtrueset e dhunës ndaj tyre janë femrat.   

Huliganizmi ne shkolla

7 maj 2011, Radio Kosova, Duke qene se huliganizmi ne shkolla eshte dukuri shqetesuese, ne komunen e Decanit, bashkepunimi i ngushte I shkollave me drejtorine per arsim dhe me policine, po ndihmojne ne parandalimin e tij. Perderisa, Rregullorja për të Drejtat, Detyrat dhe Përgjegjësitë e Nxënësve të Shkollave të Mesme po ndikon ne shtimin e disiplines dhe ngritjen e cilesise mesimore ne komunen e Decanit.

Komuna e Decanit numeron 17 shkolla fillore dhe tri shkolla te mesme me gjithsej 8,507 nxenes. Nje pergjegjesi kjo jo e vogel per Drejtorine per Arsim te komunes se Decanit, thote drejtori Qazim Maloku: 
“Ne kemi pas 15 shkolla, dy jane pavaresuar kete vit; shkolla fillore „Kuvendi i Verrave te Llukes“ ne Lluke te Eperme dhe shkolla fillore „Deshmoret e Baballoqit“ e pavaresuar poashtu. Komuna e Decanit ka gjithsjet 6,132 nxenes te shkollave fillore, 2,375 ne shkollat e mesme me gjithsejt 583 punetore te arsimit”. 

Ne janar te ketij viti, legjislativi komunal njëzëri pat miratuar Rregulloren për të Drejtat, Detyrat dhe Përgjegjësitë e Nxënësve të shkollave të mesme të komunes, e cila, përmes 70 neneve të saj, ka për qëllim krijimin e një rendi shtëpiak dhe disipline në procesin mësimor si dhe flakjen e problemeve te shumta që aktualisht reflektohen nëpër institucione shkollore. Fatmir Lulaj, kräyetar i Keshillit Rinor te Gjimnazit “Vellezerit Frasheri”, ne Decan, thote se rezultatet e kesaj rregulloreje jane te dukshme:

Fatmir Lulaj

„Do te deshiroja te pergezoj Kuvendin Komunal, gjegjsisht Drejtorine per Arsim, se derisa nuk eshte aprovu ajo regullore kemi psa ikjen e nxenesve prej oreve, papergjegjesi te profesoreve per ikjen e tyre nxenesve. Pastaj, rrahje te ndryshmet brenda dhe jashte objekitt shkollorsi dhe konflikte te tjera“. 

Natyra impulsive e adolshenteve eshte faktori kryesor i nxitjes se formave te ndryshme te huliganizmit neper shkolla. Dhe, edhe pse jo ne mase te madhe, nje dukuri e tille eshte e shprehur edhe ne Decan. Fatmiri sjell shkaqet me te shpeshta te kesaj dukurie:  
„Jane femnat, eshte poblemi i asaj: “Pse m´kqyre?”, “Pse m´preke?”…, gjana te cilat ne duhet evituar dhe duhet vetdijesuar te rinjte se keto nuk jane asgje dhe nese duam te kemi nje kulture evropiane na duhet me i heq ato gjana negative. Per kete do te apeloja tek te rintje por edhe tek organet kompetente qe te bejne disa fushata vetidejesuese qe t´i ikim prej atyre dukurive te cilat nuk jane te mira per rinine tone“. 
Krahas kesaj rregulloreje, roli I Policise se Kosoves ne parandalimin e ketyre dukurive neper shkolla eshte i dukshem dhe njesitet policore vazhdojne te jene prezente ne pikat me kyqe. Madje, edhe me shume, pohon toger Rasim Syla:  
“Policia e Kosoves ne Decan, para se te filloje viti i ri shkollor e ka perpilu projektin e ri per siguri ne shkolla dhe me detyra konkrete. Policia e Kosoves gjithmone jane neper vende ku jane identifiku si vende qe duhet te vendoset Policia e Kosoves, ne menyre qe te zhduket huliganizmi dhe ne menyre qe femijet te kene nje siguri te mire per te shku ne shkolle”.  
Objekti i gjimnazit ne Decan

Ne shtator vitit 2009, Kuvendi i Kosoves kishte miratuar ligjin per Fuqizim dhe Pjesemarrje te Rinise. Kjo u pasua me miratimin e  Strategjise Kosovare dhe Planit te Veprimit per Rini 2010-2012 nga qeveria e Kosoves e cila perfshin; pjesemarrjen rinore, edukimin joformal, punesimin, sherbimet e kujdesit shendetwsor per rini, si dhe kulturen, sportin dhe rekreacionin. Themelimi i 16-tw Qendrave Rinore neper qytete te Kosoves vie si rrjedhoje e kesaj strategjie, njera nder te cilat eshte edhe ne Decan. Ardian Binakaj eshte menagjer I qendres rinore ne Decan: 

“Ka ndiku shume pozitivisht. Koheve te fundit shume qeshtje rinore qe i akne preokupu jane paraqit para kvuendit komunal e decan. Koheve te fundit jemi ne dieni qe keshilli bashke e aktivistet e tij i hartoi nje plan te veprimit ne mbeshtetje te Organizates Gjermane per Bashkepunim Nderkombatar Giz, tek i cili hasem ne mirekuptim. Diten kur u be aprovimi i atij plani, rezultuant disa komente te atyre te pranishmeve qe me t´vertet i japen pozitivitet i dhane motiv edhe rinise ne menyre qe me vazhdu ne te ardhmen. Ja vlen te theksohet se me ngritjen e Qendres Rinore ne Decan eshte kriju nje pike grumbulluese ku rinia po shkon, po shpreh talentin e vet, po bart aktivitete rinore dhe ne njfare menyre po e then ate monotnine e vet qe e ka pas ndoshta me heret“. 
Rinia decanase ka vullnet per bashkepunim me te gjitha institucionet. Atyre iu nevojitet vetem perkrahja.  
“Bashkepunimi i rinise varet krejtsisht nga te tjeret. Cka ofrojne te tjeret per ta, ata do te oforjne dyfish sepse ekzisotn nje vullnet i mire dhe kane motiv per te ndryshu per te mire gjithmone. Jane teper bashkepunues edhe insistojne gjithmone ne bashkepunim”, thote Ardiani, sipas te cilit nxitja e bashkepunimit te rinise me komunen dhe policine do tw mund te sillte rezultate edhe me te medha.
“Kish me ndiku pozitivisht ne menyre qe me i zbut apo me i eliminu te gjitha ato probleme qe kane te bejne me huliganizmin ne shkolla, me qeshtjen e sigurise, me edukimin e te rinjve ne komunikacion. Dhe padyshim, nese do te uleshim ne nje tryzee nje perfaqesues nga komuna, nje nga policia, nje nga rinia dhe nje nga shoqeria civile, vet fakti se ata po ulen ne nje tryeze kishin me dhane rezultate te mira”. 
Pamje nga Decani

Ne baze te nenit 32 te rregullores per arsim, ne rast te konsumit apo shpërndarjes sw narkotikëve dhe mbajtjes se armëve të ftohta dhe të zjarrta, përcaktohet masa ndeshkimore e largimit nga shkolla deri në 3 ditë, edhe pse asambleistet decanas paten propozuar  aplikimin e nenit 35, i cili përcakton masen e ndeshkimit me përjashtim nga shkolla. Mirepo, sipas togerit Rasim Syla, pervec dy-tri rasteve te izoluara te huliganizmit, nuk eshte shprehur ndonje forme ekstreme qw do te impononte masa te tilla ndeshkimi. 

“Fatmiresisht, deri me tani mund te them lirisht se ne komunen e Decanit nuk kemi pas ndonje dukuri shqetsuese me permasa qe do mund te prishte qofte imazhin e Policise se Ksooves, qofte imazhin e sigurise apo te shkollave ne komunen e Decanit“.  
Regullorja per te Drejtat, Detyrat dhe Pergjegjesite e nxenesve, bazuar në Ligjin përkatës per arsim, është e domosdoshme përballë problemeve të ndryshme që vazhdojnë të reflektohen nëpër shkolla më shumë se një decenie, me qellim te venjes se nje rregulli dhe te krijimit te një ambienti të mirëfilltë arsimor.

Sfidat e mjedisit ne Kosove

Lumbardhi i Pejes
4 maj 2011, Dojce Vele, Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapsinor në Kosovë është ministria me nivelin më të ulët të shpenzimeve. Mirepo, sektori po mbështetet nga shtetet donatore dhe Komisioni Evropian, i cili kërkuar nga qeveria e Kosovës zhvillimin e politikave afatgjate për të përballuar sfidat mjedisore.

Në Kosovë, shumica e qytetarëve mjedisin ku jetojnë ende nuk e konsiderojnë si pjesë të veten dhe përtej shtëpisë dhe oborreve, cdo gjë është e huaj. Me qëllim të vetdijësimit të gjeneratave të reja se mjedisi i pastër është baza e shëndetit, në kuadër të Programit Arsimor është futur Pakoja e Gjelbër. Përpjekja për zgjidhjen e problemit edhe në nivelin lokal shihet në iniciativat e komunave, përderisa debatet e organizuara nga shoqëria civile shumë herë përqëndrohen në problemin e mjedisit.
„Familjet kosovare shume mirë e dinë se cka është mjedisi i pastër dhe rrethin ku jetojnë e veprojnë e kanë shumë të pastër. Por, në momentin kur kalon pragun e shpisë s´vet, ai i hedh mbeturinat pa menduar dy herë“, thotë Haki Mehmetaj, i cili po debaton në njërin nga debatet për mjedisin të mundësuar nga Fondacioni Gjerman “Fridrich Ebert”.
Kosova ka bukuri të rralla natyrore
Kosova ka bukuri te rralla

Ajri i ndotur, deponitë e egra, degradimi i lumenjve dhe i fushave të gjelbëruara, janë faktorët që jetën në Kosovë e bëjnë të pashëndetshme. Prof.Dr.Zeqir Veselaj, është drejtor i Qendrës Rajonale të Mjedisit në Kosovë:
„Ajo që nuk mund të vëhet në diskutim dhe me të cilin mburremi, është natyra tejet e bukur e Kosovës. Por, parametrat mjedisore janë larg standardeve të cilat do ta mundësonin një jetë të shëndetshme në Kosovë, edhepse në këtë aspekt nuk qëndrojmë shume larg shteteve të rajonit“, thotë drejtori Veselaj, sipas të cilit mungesa e qasjes në ujin e pijes dhe në kanalizimin e ujërave të zeza është përditshmëria me të cilën jetojnë një pjesë e qytetarëvë të Kosovës. Madje edhe me keq!
“Një fakt i rëndë për t´u theksuar është se edhe ky kanalizim nga kthehet në ujërat tona sipërfaqësore dhe nëntokësore i patrajtuar, sepse Kosova ende nuk ka një impiant për trajtimin e ujërave të zeza“.
Uji është shëndeti
Qytetarët Adem Lushaj dhe Beqir Kadrijaj, bëjnë thirrje për ndryshim të një raliteti me të cilin jetojnë përditë.
Prof.dr.Zeqir Veselaj,drejtor i REC

“Ne me ujë të pijes furnizohemi prej puseve. E dihen standardet tona me të cilat në mund të ndërtojmë një pus…Prandaj e them me plot përgjegjësi se fshati jonë dhe rajoni në të cilin gravitoj unë, përdorim ujin e ndotur. Sepse, rrallëkush bën klorizimin e tyre“, thotë z.Lushaj.

Përderisa, z.Kadrijaj është i vetdishem se uji nuk shërben vec sa për të shuar etjen: „Uji i pijshëm është shëndeti dhe assesi vetëm të shuajë etje. Ministria ankohet për buxhet. Komuna ankohet për mungesë mbështetjeje. Mirëpo, qeveria duhet gjetur zgjidhjen se prioritet kryesor është ushqimi dhe uji. Një rrugë mundet mos me u shtru se rruga s´hahet. Cdo gjë mund të bëhet pas tyre”.
Sa është e shëndetshme të jetohet sot në Kosovë?
Edhepse Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapsinor është ministria me nivelin më të ulët të shpenzimeve, përmirësimit të situatës po i kontribuon Komisioni Evropian dhe shtetet të cilat investojne individualisht. Prof.dr. Ilir Morina, kryeshef i Agjencisë së Kosovës për Mbrojtje të Mjedisit, flet për përmirësime ne këtë fushë:
Prof.Dr.Ilir Morina,kryeshef i AMK

“Perqindja e popullatës e cila nuk ka qasje në ujë të pijes është ngrit prej 48 per qind në vitin 2000, në 75 per qind. Qasja në kanalizimin e ujërave të zeza është ngrit prej 28 per qind në 45. Është investuar shumë në organizimin e deponive, në diga dhe lumenj, por edhe në monitorimin e uëjrave të zeza. Donacoione këto, sigurisht”, thote z. Morina, sipas të cilit projektet e përfunduara tashmë si “Rehabilitimi I deponive të vjetra komunale” në vlere prej 24 milionë eurosh dhe “Krijimi i rrjetit per monitorimin e cilësisë së ajrit”, në vlere prej 2 milione e 35 mijë eurosh, jan vetëm disa nga donacionet e Komisionit Evropian. Përderisa, mbështetje në fushën e mjedisit kanë dhënë edhe donacionet individuale të qeverisë së Zvicrës, Holandës dhe Gjermanisë, e cila ka investuar në fushen e ujit të pijes mbi 100 milionë euro.

Por, krahas përpjekjeve, pjesa dërmuese e qytetarëve të Kosovës jetojnë në një mjedis të ngulfatur nga ajri i ndotur dhe mbeturinat. Dr. Ilir Morina, ish-student i Universitetit të Humboltit i cili më së shumti ka mësuar nga përvoja gjermane, thotë se qeverisë së Kosovës vazhdimisht i adresohen projekte: „Ne gjithmonë jemi ambicioz. Nga qeveria e Kosovës kemi kërkuar mbi 56 milionë euro për këtë vit, por kemi marre mbi 5 milionë euro. Pra, një milionë më pak se vitin e kaluar, gjë e cila na ka dëshpëruar shumë si ekolog. Mirëpo, falë donacioneve dhe koordinimit të mirë të punëve me Komisionin Evropian dhe me qeveritë e ndryshme të cilat na mbështesin indiviualisht, ka përparime. Dhe unë besoj se jemi në një nivel me rajonin”, thotë z.Morina.
Eksporti më i madh nga Kosova, metalet-mbeturinë
Femije rom germojne per metale 

Menagjimi i mbeturinave ndër sfidat më të mëdha mjedidore, në Kosovë. Ndërsa, duplifikimi i institucioneve që merren me menagjimin e mbeturinave, mundëson krijimin e zbrazëtirave dhe keqmenagjimin, mendon drejtori Veselaj.

“Dhe të gjitha këto institucione të duplifikuara përbëjnë një konglomerat, i cili pa një ndryshim të Ligjit për Mbeturina nuk do të arrijë të bëhet një sistem funksional. Mjafton të shikosh rrugët tona dhe brigjet e lumejve…Dhe, përvecse është një problem mjedisor kjo ngarkesë e ambientit me mbeturina na ka kriju një imazh jo të mirë si shoqëri. Se, me përjashtim të hapave të mirë që janë ba në riciklimin e aluminit dhe deri diku të metaleve tjera, në letër, qelq e plastikë janë ba hapa shumë të vegjël në vendosjen e sistemti të riciklimit. Ju e dini se Kosova sot eksportin më të madh nga vendi e ka nga metalet mbeturinë”, thotë prof.dr. Zeqir Veselaj.
Në Kosovë menagjohen vetëm 50 per qind e mbeturinave
Nga ana tjetër, gjëndja e rëndë ekonomike dhe pamundësia e pagesës së shërbimeve nga ana e qytetarëvë, vështirëson funksionimin e kompanive.
Deponi e eger mbeturinash

“Aktualisht, në territorin e Kosovës grumbullohen vetëm 50 per qind e mbeturinave, vetëm 15 prej të cilave nëpër fshatra. Kompanitë publike nuk kanë fuqi të zgjerojnë sipërfaqet me kontejner për grumbullimin e tyre, për arsye se, shërbimin prej 4.8 eurosh e paguajnë vetëm 40 deri në 60 per qind të familjeve kosovare. Me një llogari të thjeshtë del se në një komunë nuk grumbullohen as 150 mijë euro, përderisa mbeturinat e grumbulluara dorëzohen në deponi përkundër një kostoje rreth 6.8 euro për ton. Si rrjedhojë, të gjitha kompanitë kanë borxhe mbi 1 milione euro tek deponitë. D.m.th, edhe atë donacion të falur nga Komisoni Evropian, jemi duke e keqmenagjuar“, thotë z.Morina.

Edhepse Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapsinor është ministria me nivelin më të ulët të shpenzimeve, Komisioni Evropian dhe shtetet donatore po vazhdojnë mbështetjen e tyre, duke kërkuar nga qeveria e Kosovës zhvillimin e politikave afatgjate për të përballuar sfidat e mëdha mjedisore në Kosovë.