Date Archives February 2011

Nga metropoli në gjirin e bjeshkës

25 shkurt 2011, Dojce Vele, Në vitet ´50, kur në mungesë të fuqisë punëtore Gjermania nënshkroi marrëveshje rekrutimi me dhjetëra shtete, një numër punëtorësh u soll edhe nga vendet e ish-Jugosllavisë, së cilës federatë i përkiste edhe Kosova. Një pjesë e këtyre  punëtorëve ndërkaq u bënë shtetas të Gjermanisë, ndërsa të tjerë pas pensionit iu rikthyen Kosovës. 

Një rrugë zigzage në Grykë të Strellcit rreth 8 kilometra në veri të Decanit, con në një oborr të gjërë në të cilin kullosin dhjetëra pula. Nga diga e lumit, derdhen dy gurra si ujëvara duke formuar rrjedhën e furishme e cila vë në punë mullirin e improvizuar brënda kasolles prej druri. Ështe ky mulliri i Regjë Hajrizajt, i cili megjithëse i lindur në familje mulligjinjsh dhe në pleqërinë e thellë i rikthyer zanatit të të parëve të tij, 30 vjet të jetës punoi dhe jetoi në Mynih të Gjermanisë.

„Unë kam jetu 30 vjet n´Mynih t´Gjermanisë. Dy vjet kam punu në Like Metal, pjsesë për aeroplana e ma vonë ndërtimtari në Oktiv, Holzman, Likemetal, Boll, n´tetana firmat ku jonë konë ma t´mëdhatë kam punu vec unë si punëtorë. N´Gjermani kam jetu mirë, në banesë teme ku i pagujsha 600 marka, por i kam pas tetana, se shteti gjermon është shtet i fortë, shtet i moqëm… Tash e marr pensionin prej Gjermanisë rregullisht“, rrëfen 76 vjecari Hajrizaj, duke hyrë në kasollën-mulli I cili tash po mbulohet nga fjollat e dendura të borës.

Nw Gjermani tani vetwm si vizitor 

Në vitet 50-të, kur nga mungesa e fuqisë punëtore në Gjermani u lind nevoja për rekrutimin e punëtorëve nga shtetet e tjera, pas marrëveshjes së parë me Italinë me 1955, lulëzimi i ekonomisë imponoi marrëveshje më dhjetëra shtete të tjera, në radhën e të cilave me 1968 u gjet edhe federate e ish-Jugoslavisë. Ndër rekrutët e shumtë nga Kosova ishte edhe Regjë Hajrizaj, atëbotë 33 vjecar, i cili si shumë të tjerë u nis për Gjermani me qëllimin e vetëm: të punonte përkohësisht dhe me paratë e fituara t´i kthehej familjes për të cilën do të siguronte një jetë më të mirë. Për dallim nga shumica e bashkëmoshatarëve të tij, ai Gjermanisë i rikthehet vetëm për vizitë: “Qyre cka po t´thom! Për me rrnue n´Gjermani jo kurrë. Qe, qetash jom konë, po kreva punë e u ktheva. Piva kafe aty ku pishim me shokë e gjysma e shokëve të mi, edhe ma t´ri se unë tashti janë n´toke…Unë kom dhonë bukë sa s´ka dhanë kush n´Evropë, me muaj I kam mbajt shqiptarët n´banesë me bukë. Por, sot Allahu ma ka falë shnetën sikur më i pas dhjetë vjet. Kurrë te mjeku s´jom konë, e ishalla s´shkoj kurre!“

Mulliri nw Grykw tw Strellcit 


Një peshore pranë derës së hapur, një arkë druri me miell në kënd dhe thasë me drith e miell rreth e qark gurit që bluan misrin, është pamja e brendshme mullirit gjashtë me katër nën të cilin rrjedh uji furishëm. Ndërsa, matanë murit me dërrasa, një dhomë e vogël me një shtrat, një tavolinë dhe një stol të drunjtë, është dhoma ku 70 vjecari Regjë Hajrizaj fle e zgjohet përditë.




 „Qe qetu rri e fle. Qe, këtu asht shtrati, aty stufa, tavolina, stoli…Krejt sende t´mocme jonë kto. Unë, pensionin e marr prej Gjermanisë rrgullisht, por kjo ma con mallin si n´kohë t´moqme kur n´Strellc i kemi pas tetë mulli, e tash janë mbet vec dy. Dhjetëra katunde prej Peje n´Gjakovë ktu e binë drithin me e blu. Se unë para se me shku n´Gjermani, ku o konë një mulli jom shku e kam punu për një kafshatë bukë“, rrëfen mulligjiu i vjetër, duke shprushur zjarrin në stufë, ogjaku i së cilës nuk ndalet në asnjë stinë. Sepse, vizitorët që frekuentojnë këtë panoramë të banueshme, ai i mirëpret pula, vezë të freskëta dhe bukë misernike  të cilat i shtron në tavolinën e drunjtë. Për netët me vapë vere ai ka ndërtuar shtratin në mes të lisave, ndërsa problemin e energjisë elektrike do ta zgjidh në mënyrën e tij.

Regje Hajrizaj ka gjet prehjen rrwzw bjeshkws  


„Ajo tavolinë me karrika tanaheret kur asht dita e mirë me u hungj, vinë këtu do si kanë qejf me e pa këtë vend. Atë shtrat e kam mbaru me fjet verës. Edhe pulat i kam këtu, për mysafirë krejt, këtë e kam qel n´daq me e dit për sport temin“.

Për dallim nga „gastarbieterët“ e shumtë të cilët punuan dhe mbeten në Gjermani duke tërhequr pas vetes edhe familjet e tyre, lidhja e gjeneratës së dytë me shtetin gjerman dhe këputja e lidhjeve me Kosovën në rastin e Regjë Hajrizit s´mund të vinte në shprehje, kur ai bashkëshorten dhe kater djemtë e tij nuk i mori as për vizitë. Dhe, përderisa nga pasardhësit e „punëtorëve-mysafirë“demografia e shtetit gjerman u shndërrua në një popullsi me origjinë të shumëllojshme, plaku 76 vjecar, megjithese kaloi një jetë në gjirin e një metropoli, lumturine e vërtet e gjeti vec në grykën e fshatit të tij. 

Trashegimia ne Decan-Nga muzeu ne ekspozite

22 shkurt 2011, Radio Kosova, Trashegimia kulturore dhe kombtare ne komunen e Decanit ruhet ne forma te ndryshme, nga burra e gra, te rinj e te moshuar. Pjese e kesaj trashegimie jane edhe te 400 eksponatet e ruajtura ne Muzeun Komunal. Perderisa ekspozita me punimet e nxenesve me motive te trashegimise kulturore reflekton dashurine e brezit te ri per menyren e jetes se te pareve.

Me perfundimin e luftes ne Kosove dhe renjen e nje regjimi okupues i cili per vite me radhe rrenoi apo pervetesoi cdo gje qe ishte shqiptare, ka nje ringjallje te dukshme ne fushen e ruajtjes se trashegimise kulturore. Muzete komunale luajne nje rol te vecante ne kete drejtim, sepse me grumbullimin e eksponateve te ndryshme kulturore deshmojnë identitetin kombtar dhe pranine e kombit shqiptar ne keto vise nder shekuj. Nder ta eshte edhe Muzeu Komunal ne Decan i themeluar ne kuader te Drejtorise per Kulture, Rini dhe Sport, i cili ne gjirin e vet ka mbi 400 eksponate me lashtesi deri ne ne 400 vjet. Avdyl Dautaj, mbikeqyres i Muzeut Komunal ne Decan se pari falenderon qytetaret:
“Muzeu Komunal ne Decan i ka mbi 400 eksponate te ekszuara ne kete hapesire te cilat i kemi siguruar duke ju falenderuar shkollave, nxenesve dhe qytetareve te komunes, te cilet jane vetdijesuar dhe te gjitha ja kane sjell muzeut si dhurate. Perpjekjet e mia neper cdo shkolle e ne cdo fshat jane shperblyer dhe me kete rast ma s´tepermi I falenderoj nxenesit e shkolles fillore “Faik Konica” ne Qendrese, ish Ratish, te cilet na kane ndihmu me vegla pune, vegla te amvisrise, veshje kombtare dhe dhe gjesende te ndryshme qe pasurojne muzeun tone komunal“, thote z.Dautaj.
Rrugetim neper shekuj
Ne kete diversitet kulturor ku nderthuren epokat e ndryshme historike, nepermjet te cilave preket nga afer menyra e jetes se shqiptareve neper vite. Mbikeqyresi i muzeut, z.Dautaj, pershkrimin e tij na kthen na kthen prapa ne kohe:
Mbikeqyresi i Muzeut Avdyl Dautaj
“Kemi eksponate te vjetra deri ne 400 vjet. Ketu p.sh. kemi te ekspozuar burine e punuar prej druri me te cilen bartej uji ne argatshti. Furterja per gatim. Terrkaqa, buxhuku i cili iu sherbente mulligjinjve, njesi matese ne mase 15 kg. Qekerkun i cili sherbente per qitjen e penjve ne fytez per vek, ne te cilin nanat tona kane ba zhguna, segjade, qylyma etj. Ndersa, ky instrument ka sherbyer per mbledhjen e boronicave”.
Nje hapesire dy metershme shtruar me qylyma e sexhade, rrethuar me jastek ne emsin e te ciles eshte shtruar sofra dhe ne skaj te saj tangari me prush per ngrohje, jane disa nga elementet perberese te nje ode te improvizuar ne skaj te Muzeut Komunal, ne Decan. Ndersa, eksponatet rreth e qark dollapeve nxjerrin ne pah vlerat e trashëgimisë kulturore, me shumëllojshmerine dhe orgjinalitetin e vet shekullor. Mbikeqyresi i muzeut Avdyl Dautaj permend vetem disa nga eksponatet, shumica prej te cilave ne mungese hapesire jane te radhitura neper dyshemene e muzeut.
„Ky eshte umi i parmendes per kije. Ky eshte kallëpi i opingave, pjatat e argjilit, vegshi, harania-pra,ene e madhe e cila ka sherby per te zier gjellat dhe qyshkekun ne ahengje te ndryshme. Ky eshte mulli I kafeve net e cilin eshte blu kafja kokerr. Kjo prane vekut eshte veshje kombtare e plakave, ndersa ato dy arke matane, sipas gojedhenave, jane te vjetra rreth 300 vjet. Arka e nuseve eshte afro 150 vjet. Kjo shosha per drithe dhe peshorja. Ndersa, kjo korite e drurit 1,80 eshte lugu i cili ka sherbyer per larjen e teshave por edhe per gatimin e bukes misernike, kur ka pasur shume mysafire“.
Sofra-simbol i mikpritjes dhe bujarise shqiptare
Naim Lokaj, e njeh vleren e seciles pjese te kesaj trashegimie, sepse parardhesit e tij brez pas brezi u moren me punime druri.
„Te gjitha e kane vleren e vet, se jane deshmi qe tregojne qyshkur ka filluar te punohet, si p.sh, qerrja e kuajve dhe sofrat, qe jane simbol i mikpritjes dhe bujarise shqiptare. Ndersa, vetdia per ruajtjen e eksaj trashegimie po rritet gjithnje e me teper tek te rinjte. Te t´them te drejten, per femijet e mi merite ka nje kigje imi, Mustafe Lokaj. Por, ne punen me dru e kemi tradite prej babe e babgjyshi, pastaj migja i babes e ata tjeret qe kane punuar prej elementeve deri te qerrja e kuajve“,thote z.Lokaj.
Se vetedia per ruajtjen e trashegimise kulturore tek te rinjte eshte gjithnje  e me ne rritje, deshmon edhe mbiqekyresi i muzeut Avyl Dautaj, sioas te cilit pjesa dermeuse e vizitoreve jane gjenerata te reja.
„Vetdijesimi eshte gjithnje e me ne rritje. Dhe, per te kontribuar sa me shume ne vetdijesimin e qytetareve e vecanerisht tek te rinjte, ne keto dite kemi hap edhe nje ekspoizte per trashegimine kulturore“.
Suzana dhe Flamuri duan trashegimine
Te rinjte decanas e duan trashegimine kulturore
Dhe si per ta deshmuar kete, prane nesh gjendet Suzana Ahmetxhekaj nga fshati Isniq dhe Flamur Tahirukaj, nga fsahti Lluke, te cilet po shohin me interesim eksponatet e lashta te muzeut. Nderkohe qe ekspozita me mbi 100 punime te nxenesve te shkollave fillore te komuens se Decanit, hapur ne hollin e Pallait e Kultures Jusuf Gervalla, jane nje rekreacion tjeter per keta dy gjimnaziste decanas.
„Une kam dale ketu te njoh pak a shume traditen tone, sepse krahas Muzeut Komunal, ketu ne Pallatin tone te Kultures „Jusuf Gervalla“ eshte hapur edhe nje ekspozite me punime te nxenesve te shkollave te komunes sone. Mua nga trshegimia me pelqejne gjanat e punuara nga druri. Mirepo ,cfare pengon me se shumti eshte hapesira e ngushte e muzeut, qe te mund paraqiten gjesendet e vjetra, ne menyre qe te njihemi me shume me traditen tone kulturore“, thote Suzana, se ciles nga ekspozita me fotografi me se tepermi i kane pelqyer „Vizatimet ne te cilat jane paraqit kullat ne te cilat kane jetuar te paret tone“.
Ketu nderthuren e kaluara dhe e tashmja
Ndersa, Flamur Tahirukaj, nxenes i Gjimnazit „Vellezerit Frasheri“ poashtu, megjithese per trashegimine kulurore ka mesuar shume, ai do te deshironte te dinte edhe me teper, ne menyre qe t´i bart edhe ai si prinderi e ti ne brezat e ardhshem.
„Une kam marre nga prinderit e mi shume, por une kam nevoje edhe per me shume. Prandaj vizitoj shpesh Muezeun Komunal qe te kuptoj me per se afermi menyren e jetes se te apreve te mi, qe kete t´ua bart brezave te rinj sic kane bere pridnerit e mi me mua. Dhe ketu ka shume per t´u pare, edhepse hapesira nuk eshte aq e pershtatshme per te gjitha eksponatet e grumbulluara“, thote Flamuri, te cilit si shume moshatareve te tij nuk i ka shpetuar ekspozita me punimet e nxenesve te shkollave fillore pikerisht pse eshte me motive te trashegimise kulturore.
Zilet e bagetive
„Ne Pallatin “Jusuf Gervalla” eshte hapur edhe ekspozita e nxenesve te Shkolles Fillore te komunes se Decanit. Dhe, meqense tema ishte per trashegimine kulturore, mua me kane terhequr te gjitha ato qe nxenesit i kane paraqitur duke fillu nga kullat. Mua me se tepermi m´ka pelqy s piktura e Marigones duke e qendis flamurin. Por, me kane pelqy edhe vizatimet e tjera ku kane parqitur menyren e jeteses ne kulla te cilen e njoh nepermjet rrefimeve te familjes sime. Kjo me ka terheq me se tepermi, sepse eshte shume me ndryshe nga menyra e jetes te cilen e zhvillojme sot“.
Qellim i ekspozites-rritja e vetdijes per ruajtjen e trashegimise
Dhe, qellimi i ekspozites me vizatime te filloristeve, orgnaizuar nga Drejtoria per Kulture, Rini dhe Sport e Komunes se Decanit ishte pikerisht rritja e metutjeshme e kesaj vetedie ne gjeneratat e reja per vleren e pazevendesuehsme te trashegimise kulturore, me te cilen ata po lidhen gjithnje e me ngushte-thote mbikeqyresi i muzeut, z. Avdyl Dautaj.
„Ekspozita i kishte tri qellime: trevjetori i pavaresise, vetdijesimi i nxenesve por edhe i qytetareve per ruajtjen e trashegimise kulturore si dhe nxjerrja e talenteve te rinj ne lemine e piktures. Ne I kemi bere ftesat per cdo shkolle nga pese punime te cilat do t´I perzjgedhnin profesoret te lendes se artit figurativ. Interesimi ne diten e hapjes ishte shume i madh dhe ai interesim po shihet se po vazhdon, sepse ketu kemi vizatime me kulla, veshje kombtare, vegla pune, etj“, thote z.Dautaj, sipas te cilit ne diten e hapjes, ekspoziten e vizituan mbi 300 nxenes.
 
Reliktet e lashta-Pasqyre e se kaluares kombtare
Buxhuku-Njesi matese e mulligjiut
Dhe, megjithese Muzeu Komunal ka nje hapesire te vogel per te qindra eksponatet e trashegimise kulturore e kombtare, z.Dautaj do te ishte e lumtur sikur ky numer te rritej edhe me shume:
„Hapesira eshte shume e vogel per te gjitha eksponatet qe i kemi. Mirepo duke e ditur vleren e tyre te paperseritshme, Kuvendi Komunal me siguri do te bej perpjekje t´na i zgjeroje keto hapesira. Ndersa,  te qytetaret dhe nxenesit apeloj qe gjanat e vjetra t´i sjellin ne menyre qe se bashku ta begatojme muzeun tone dhe te ruajme vlerat trashegimore per hir te brezave qe do te vine“.
Sepse, cdo cope e grumbulluar ne kete muze do t´i kontribuoje ruajtjes se kultures materjale shekullore e cila per shume vite u la në mëshirë të kohës e në shumë raste u trajtua me metodologji shkatërruese.

Romët e Kosovës nuk janë të diskriminuar si dikur por ende të varfër

Fëmijë romë kosovarë duke luajtur në rrugë
11 shkurt 2011, Dojce Vele, Në krahasim me të kaluarën, jeta e komunitetit rom në Kosovë është avancuar dukshëm. Por, krahas trajtimit të barabartë dhe standardit të jetës njësoj si komunitetet e tjera, problem kryesor mbetet arsimimi.

Një shtëpi e vogël me tulla balte të pjekur, ishte vendbanimi i Mevlyde Murtishit, rome nga Mitrovica, deri me shpërthimin e luftës në Kosovë. „Nji shpi me qerpiq, më një dhomë, pa banjë e pa krurgja. Ujë merrsha nëpër hallk se nuk kom pas. E nxejsha n´kazan e u lajshim m´koritë. Cka me ba…“, mbledh krahët Mevldyja, të cilën e gjejmë tek lan placka para shtëpisë së ndërtuar nga donacionet e BE-së.

E lindur para 60 vjetësh, e martuar me 15 vjet dhe e bërë nënë me të 17-tat, Mevldyja jetoi në këtë kasolle pa oborr as pa një fryme të vetme bagëtie, me të gjashtë fëmijët dhe bashkëshortin e saj, hamall. „Tokë? Jo, pasha Zotin, as tokë, as lopë, as pulë, as dhi, as kurrgja. Kom rrnu qashtu…qysh kane rrnu tetanë! M´ka punu burri me samara e me ato pare qe i binte bajshim idare. Po, valla. Tetanë na shajshin, e na pshtyshin”, rrëfen kjo e moshuar rome në kohën e së cilës sharjet e fyerjet në baza racore dhe dikriminimi, ishin pjesë e përditshmërisë.

Dikur diskriminimi ndaj romëve ishte pjesë e përditshmërisë
Një ndjenjë të tillë, Vlora 30 vjec nga komuna e Decanit e njeh mirë nga rrëfimet e së ëmës. “Nana jeme p.sh., n´koftë konë n´rend e para me marr dicka kanë thonë: “Jo, kjo le t´largohet se osht gabelicë. Na duhet me marr përpara, e kjo le t´merr cka t´mbet. Nëse s´i pritet, le t´shkojë n´shpi t´vet. E fyeme e e poshtnume gjithqysh. Tash ka ardhë kohë tjetër. Kurgja s´është ma si dikur“, mendon Vlora, e cila e quan veten me fat që jeton në një kohë tjetër. „Tokë s´kam pas, por komuna ma ka mundësu me jetu në objekt social, në banesë 37 kuadratëshe. Rrnoj me ndihmë social, por kam përkrahje shumë prej shqiptarëve. Asnjë dallim nuk e kam se jam rome. Tash, si rom, ashkalinj, egjiptas, boshnjakë, serb e shqitparë të gjithë jemi të barabartë“.
Mevlyde Murtishi rrëfen jetën e saj
Mevlyde Murtishi rrefen jeten e saj

Në krahasim më të kaluarën, jeta e komunitetit rom në Kosovë është avancuar dukshëm. Falë angazhimit të qeverisë së Kosovës dhe përkrhajes së fuqishme të donatorëve ndërkombtar, nëpër Kosovë po mbyllen qendrat kolektive ku ishin të përqëndruar këto komunitete, ndërsa në kuadër të sistemimit nëpër vendbanime të reja cinë edhe trajnime të ndryshem, programme këshillimi dhe arsimimi, si dhe mundësi për vetpunësim duke kontribuar dukshem riintegrimit të plotë të komunitetit në shoqëri. Ende ka familje të pastrehë dhe familje të zhvendosura brënda e jashtë vendit sic ka edhe familje të komuniteteve të tjera në Kosovë, ndërsa gjëndja e rëndë ekonomike dhe papunësia janë një brengë e përbashkët e gjithë popullit të Kosovës. Mirëpo, Haxhi Zulfi Merxha, kryetar I Partisë së Romëve të Kosovës thotë se komuniteti me i goditur është komuniteti rom, numri I të cilit sipas tij ishte rreth 130 mijë.

Varfëria dhe diskriminimi shkaktuan shpërnguljen e romëve
 
 “Në kohën e Tito-s, në vitet 80-të, në territorin e Kosovës jetonin 130 mijë rom. Ata nuk kishin ndonjë funksion kyq, por të gjithë kanë qënë në marrëdhënie pune dhe jetonin mirë. Atëbotë ne ishim të njohur edhe si bashkësi etnike, kishim shkollën në gjuhën rome, kemi pasur televizionin dhe radion, 24 orë. Por, me ardhjen në krye të Partisë Socialiste të Serbisë me në krye Milloshevicin të cilit nuk i interesoi për askënd tjetër përvec popullit serb, filloi rënia e romëve të cilët filluan ta lëshonin Kosovën kush si kishte mundësi“, thotë z.Merxha.
Shpërthimi i luftës në Kosovë, ishte një goditje tjetër në standardin e jetës edhe ashtu të varfër të romëve në Kosovë. Ndërsa, marshimi forcave të NATO-s në Kosovë dhe kthimi i popullatës pas dëbimit, solli një valë të re shpërnguljesh e dëbimesh për romët, të cilët nga komunitetet tjera joserbe akuzoheshin për bashkëpunim me forcat policore dhe paramilitare serbe. Nuk ka një shifër të saktë për numrin e romëve të vrarë, të shpërngulur e as të përndjekur, por një e vërtetë mbetet e palëkundshme: „Edhe 12 vjet pas luftës, numri i dikurshëm I romëve nuk është plotësuar-thotë Haxhi Zulfi Merxha. Ndërkohë jemi rreth 30 mijë. Prej programit televiziv 24 orë i kemi vetëm 40 minuta në javë dhe një radio, e cila dëgjohet vetëm brënda qytetit. Kemi liri të levizjes dhe siguri, por nuk kemi punësim. P.sh., edhepse në komunën e Prizrenit jetojnë 5500 rom, asnjëri prej tyre nuk punon. Këtë nuk e them per komunat e tjera, gjithsesi. Ndersa, sa i përket jetës politike, kemi një vend të garantuar në parlament e në rast se fitojmë më shume vota, mund të kemi edhe më shumë“.
Qeveria e re-Shpresë për ndryshime

Arsimi i fëmijëve rom është një problem shtesë i këtij komuniteti. Strategjia për ArsiminParauniversitar 2007-2017 do duhej të krijonte mundësi mësimi më aktiv për komunitetet, fëmijet e të cilëve shkollohen në gjuhën joamtare, varësisht nga vendi ku jetojnë. Mirëpo, romët edhe me tej i përcjell një problem i tillw,thotë kryetari Haxhi Zylfi Merxha. „Deri me tani ne nuk kemi shkolla në gjuhën tonë dhe secili fëmijë meson si i vjen më lehtë. Disa mësojnë në turqisht, disa në shqip, disa të tjerë në boshnjakisht, ndërsa të tjerë mësojnë në gjuhën serbokroate dhe atë, me planprogram program të Serbisë”, 


Respektim I të drejtave të të gjithë qytetarëve dhe përkujdesje e veçantë ndaj të gjitha pakicave, është njeri nga zotimet e qeverisë së Republikës së Kosovës e cila garantohet edhe me kushtetutë. Kosova r ka Strategjinë për Integrimin e  Komuniteteve Rom, Ashkalij dhe Egjiptas 2009-2015. Ndërsa, kryetari i partisë se romëve të Kosovës Haxhi zylfi Merxha ka një një shpresë se: “Me formimin e qeverisë së re do të mirren parasysh me seriozisht problemet e pakicave dhe do të përmirësohen gabimet e së kaluarës, që nje herë e përgjithmonë pakicat në Kosovë të gëzojnë të drejtat që ju takojnë“.
 

Foshnjat e braktisura presin adoptimin

3 shkurt 2010, Dojce Vele, Sipas Ministrisë për Punë dhe Mirëqenje Sociale të Kosovës, brënda vitit në Kosovë braktisën rreth 60 foshnja. Nga ana tjetër, numri I kërkesave për adoptim është në rritje dhe familjet adoptuese ankohen për pritje të gjata. Gjatë dhjetëvjecarit të fundit në Kosovë jane bërë vetëm dhjetë adoptime ndërkombtare. 

Drita nga Prishtina, lindjen e parë e ka djalë. Por jo të gjitha kanë fatin e kësaj foshnjeje njëditeshe, së cilës të qarat do t´ia pushojë gjiri i së ëmës.„Vajza mirë,djali mirë.Wshtw nipi i parw. Jemi gëzu shumë!”,shprehet e gwzuar e ëma e Dritës.


„Është nipi i parë nga djali dhe nusja e parë. Lindja ka pas sukses dhe na ka lind djalë. Jemi gëzu shumë!“, i bashkangjitet vjehrra e Drites.


Foshnjat e braktisura jetojnw nw kushte joadekuate


Por, zëra të tillë gëzimi për lindjen e tyre janë shumë larg dhjetëra foshnjave të braktisura nga të dy prindërit. E përbashkëta e tyre është vetëm lindja nën të njëjtën qati-thotë Njomeza nga Prishtina, e cila kaloi katër javë të lehonisë karrshi dhomës së foshnjave të braktisura.


“Në këtë dhomë janë dhjetëra foshnja të braktisura diku deri në 9 muaj dhe mbahen në kushte mizerje. Së pari atje nuk kish pelena, krema dhe ne i kemi grumbulluar paratë  dhe iu kemi blerë gjëra sanitare. Atje s´kishte as ngrohje e plus toaleti i repartit afër dhomës së tyre”.



Nushe Logjaj, sociologe në Klinikën Obstetrike Gjinekologjike në Prishtinë, demanton zëshëm deklaratën se këtu ka foshnja deri në 9 muaj.


“Në vitin 2009? Jo,s´ka shancë të jetë mbajtur ndonjë fëmijë deri në gjashtë muaj. Lirisht hymë dhe I shfletojmë librat. Foshnjat qëndrojnë deri në 60 ditë, maksimumi. Ndërkohë foshnjën ma të madhe e kemi të tetorit ngaqë ishte me peshë të vogel. E hapësirë vërtet në 2009 kishim më pak, por tash kemi hapësirë më shumë dhe kushte shumë më të mira-thotë sociologja Logjaj, sipas së cilës vetëm gjatë vitit 2009 në këtë klinikë u lindën 35 foshnja të braktisura, ndërsa 15 të tjera janë foshnja të braktisura në rrugë.
Qasja e mediave te departamenti i foshnjave te braktisura pothuaj e pamundur 

Por, përkundër insistimit, nga eproret e klinikës nuk na u lejua qasja përbrënda repartit për të parë nga afër gjëndjen reale të foshnjave të braktisura, kërkesa për adoptimin e të cilave është gjithnjë e në rritje. Muhamet Gjocaj, drejtor i Departamenitt për Mirëqënje Sociale në Ministrinë për Punë dhe Mirëqënje Sociale të Kosovës sjell më shumë hollësi:
“Kërkesa për adoptim ka tre herë më shumë se që kemi mundësi t´iu ofrojmë. P.sh. brenda vitit 2009 ne I kemi zgjidh vetëm 31 raste, ndërsa një numër i kemi kthy në bashkim familjar. Dhe, ne këtu jemi shumë strict dhe nuk bëjmë përzierje. Kur fëmija braktiset, ne përpiqemi ta cojmë në adoptim përbrënda komunitetit të cilit i përket, që të mos bëjmë ngatërresa. Sepse, ju e dini se këto janë shumë senzitive në Ballkan.“
Sipas drejtorit Gjocaj, gjatë këtij dhjetëvjecari në Kosovë janë bërë vetëm dhjetë adoptime ndërkombtare të foshnjave me aftësi të kufizuara. Ndërsa, për shkak të bartjes së foshnjave nga viti tjetër mungojnë shifrat e sakta.
„Mirëpo, mesatarisht janë 50 deri në 60 foshnja të braktisura brënda vitit. Dhe, nëse i shtohet edhe numri qe ka ngel nga viti 2008, numri rritet deri në 70-80-të”.

Dhe vëllai i kësaj zonje është ndër familjet e shumta e cila po pret me vite në radhë për adoptim.


„Vëllai s´ka fëmijë e po lyp me e adaptu. Na kanë thanë: “Pritni!“Edhe na po presim. Kur t´bahet-le t´bahet. Po don me e pas një femije ngat vetes, se ka me u plak. I duhet…“.

Pazare me foshnja tw braktisura
Burimet tona bëjnë të ditur se kjo pritje ndodh të shkurtohet me shuma parashë që mund të merren nga familjet adoptuese. Mirëpo, drejtori Gjocaj këtë e quan vec një spekulim. Ndërsa, për radhet e gjata krahas foshnjave të shumta që presin për adoptim sjell këtë shpjegim:
„Kjo ndodh për shkak të mungesës së foshnjave me status të zgjidhur. Pastaj ekziston edhe lista prioritare e prindërve që presin“.

Sipas Departamentit për Mirëqënje Sociale në Ministrinë e Punës dhe Mirëqënjes Sociale të Kosovës, numri me i madh i foshnjave të braktisura është i kombsise shqiptare. Braktisja nuk është shumë e shprehur tek komunitetet e tjera, përderisa për serbët nuk ka ndonjë statistike duke qënë se ky komunitet lindjet kryesisht I bën në Serbi. Për familjet që strehojnë një fëmijë kjo ministri ndan nga 150 euro në muaj. Ndersa, duke qënë se strehimoret në të shumtën në botë janë dëshmuar si të dështuara, Kosova nuk ka lejuar formimin e tyre asnjëherë.