Date Archives January 2011

“Kurrë s´do të pushoj së pikturuari romët e mi, Kosovën time…”.

31 janar 2011, Dojce Vele, Bajram Mehmeti është një piktor i ri rom, në punimet e të cilit pasqyrohet jeta, kultura dhe tradita rome. Pikturat e tij janë dëshmi e rrugëtimit të vështirë të popullit të tij dhe thirrje për solidaritet me romët në botë.

Një rrugicë përgjatë oborrit të ngushtë me borën e ngjeshur nga njerëz e pula, na shpie drejt shtëpisë së vogël në fshatin Lepinë, rreth 7 kilometra në perëndim të Lipjanit. Drejt një kasolleje të varfër, për të cilën vec tymi i ogjakut të jep të kuptosh se është e banueshme. Ky është vendbanimi i piktorit rom Bajram Mehmeti; një vendbanim tejet larg nga cfarë do duhej të kishte një artist i ri, emri i të cilit tashmë është dëgjuar nëpër disa metropole botërore. E megjithatë, ky është realiteti i tij ndërkohe!
Arti i jetës rome
„Pikturoj në letër me ngjyra temper, ndërsa kur shes ndonje pikturë kursej para dhe blej pak pëlhurë dhe ngjyra vaji. Sikur të kisha mundesi materjale, imagjinata ime do t´ishte shumë më e hollë, pikturat e mia shumë me origjinale dhe do të mund të hapja edhe ekspozita. Sikur te kishim pak me shume mundësi, cdo gje do t´ishte krejt ndryshe…“, thotë Bajram Mehmeti, i cili jetën e fshatit në pikturë e pasqyron si këndin më të bukur dhe me të pahall në botë.
“Më së tepërmi më pëlqen të pikturoj jetën rome, që nga shpërngulja e romëve nga India prej nga vimë e deri në jetën e sotme të romëve në Kosovë. Pra, kultura, tradita, ritet, puna jonë në ara, ruajtja e bagëtisë, pjekja e bukës në furre guri, cdo gjë që ka të bëjë me jetën rome këtu, por pikturoj edhe portrete, peisazhe, natyre të vdekur, poashtu“, thotë piktori Mehmeti, për të shtuar se cdo pikturë është një pikë më shumë në burimin e ekzistencës së familjes së tij, krahas punës si punëtor krahu nëpër tokat e bujqve serb.
Ditën punëtor krahu-Natën piktor
Lidhja e ngushtë me jetën rome, me njerëzit, me natyrën, kafshët, shpezët  e me cdo cdo gjë që përbën boten e tij të vogël ndjehet në cdo pikturë, ndërsa frymezimi i pashterrur i artit është shembull i mbijetësës së një artisti edhe në mes të skamjes e mjerimit.
„Jemi në gjëndje të rëndë ekonomike, pa punë e pa kushte elementare për jetë. Këtu e kemi kuzhinën, këtu dhomën e ndejës, këtu dhomën e fjetjes e për atelje, pëlhurë e ngjyra vaji mos të flasim fare kur ne mezi sigurojmë letër e ngjyrë. Por, falë Zotit që na dha këtë dhunti dhe pavarësisht kushteve të vështira, nuk dorëzohem dhe së bashku me motrën pikturojmë me shpresën se ndoshta dikush vjen e i blen me aq te holla sa t´na mjaftojnë për të mbijetuar“, rrëfen Bajrami, piktor rom nga Kosova, për të cilin
kasollja dydhomëshe, furra në krye të oborrit të ngushtë, zogjët mbi pemë dhe puna në arë jane motivet më të dashura që e përbëjnë botën e tij.
Rrugëtimi i popullit rom në pikturë
 Vargu i pikturave të varura rreth e qark dhomës, me kolona romësh gjatë shpërnguljes, grupe romësh nën tenda gjatë shtegtimit nëpër botë dhe një stallë e përzier me njerëz e bagëti, janë dëshmi e rrugëtimit të vështirë të popullit rom. Por, Bajrami më me dashuri pikturon të tashmen e popullit të tij në Kosovë dhe motive të dashura janë edhe festat, sic është Dita e Vitit te Ri Ortodoks:
„Piktura quhet Vasilica në emër të festës, ku cdo 13 janari prehen patat apo gjeldetët për kremten e 14 janarit. Këtu është nëna që fut patat në ujë të valuar, fëmijët që ua heqin puplat, pak më tej babai tëk pi duhan, pas tij qiriu i ndezur në dritare ndërsa matanë xhamit, agimi që zbardh sepse, kjo është koha e ritit kur shpezet bëhen gati për ushqimin e së kremtes“, përshkruan Bajrami njërën ndër pikturat e shumta, për të cilat i duhen dy ditë deri në dy javë, edhepse po t´i kishte me porosi do të pikturonte shumëfish. Të paktën kështu pat bërë në vitin 2000, kur shkrimtari Paul Polanski e zbuloi se në gjirin e kësaj kasolleje të varfer jetonte një artist i rrallë. Sepse, sipas Polanskit: „Në Bajramin ne kemi atë që Pikaso e deshi gjithnjë: Një piktor të paarsimuar, një piktor të pa ndikuar, një piktor i cili pikturon vetëm me instinkt”.
Nga lagja e varfër në metropole
Paul Polanski, shkrimtar, poet dhe fotograf, është autor i 13 librave. Tetë prej tyre u jane kushtuar romëve, ndër të cilat edhe “Kosovo Blod” dhe “Not a Refugee”. Pak kohë pas marshimit të trupave të NATO-s në Kosovë, Polanski erdhi me pune vullnetare si këshilltar I UNHCR-së për problemet e romëve, duke themeluar kështu edhe një fondacion për mbështetjen e këtij komuniteti.
“Paul Polanski atëbotë jetonte në fshatin Preoc-rrëfen Bajrami. Ai na blinte matërjal për pikturë dhe kërkonte piktura me motive rome, të cilat i blinte pastaj. Atë vit me motrën kemi pikturuar rreth 100 piktrua, të cilat na i ka blerë dhe ekspozuar në Austri, Zvicër, Indi, Gjermani, Turqi por edhe në Kosovë. Dhe mua, krahas përfitimit kjo me sillte edhe gëzim, per faktin se pikturat kanë arritur të dalin në pah që t´i shohin njerëzit“.
Polanskit i përket merita edhe për orjentimin e artit të Bajramit kah jeta romë, në poret e së cilës mund të futet vetëm një artist rom. Dhe kështu, pikturat e romit nga Kosova, u shndërruan në thirrje për solidaritet me romët në botë dhe mesazh shprese për një të ardhme më të mirë. Ndërsa Bajrami, krahas vështirësive, po e përmbush premtimin e dhënë mikut të tij:
“Kurrë s´do të pushoj së pikturuari romët e mi, Kosovën time…”.

Kosova: Strehë Azilkërkuesish apo tranzit drejt Evropës?

24 janar 2011, Dojce Vele, Në 12-të mujorin e fundit, rreth 300 persona nga shtetet e lindjes kanë parashtruar kërkesën për azil në Kosovë. Kosova nuk ka kapacitete as buxhet për strehimin e azilkërkuesve, ndërsa lëvizjet e vazhdueshme të emigrantëve tregojnë se destinacioni I tyre është Evropa.  

 Tashmë, kur familja 12-të anëtareshe i është e shkapërderdhur nëpër botë si pasojë e konflikteve ndërfetare, në veri të Nigerisë, edhe Q.E., pas 30 vjetësh detyrohet të braktis atdheun e tij. Por, megjithëse vrraga nën sy ia kujton konfliktet muslimano-krishtere në vendlindjen e tij, atë nuk e trishton fakti se është strehuar në Kosovën e banuar me shumicë dërmuese nga popullata muslimane.


 „Feja nuk ka rëndësi, por fakti se kush sa është i arsyeshëm? Psh., trajtimi që na kanë bërë në kufirin e Serbisë ishte mjaft fyes. Ishim katër veta dhe pasi na futën në një dhomë, na zhveshën të gjithëve lakuriq, ndërsa njerin që kundërshtoi e rrahën keq. Unë kam parë edhe të tjerë me shenja të maviosura në koke e në sy, nga keqtrajtimi që ju është bërë. Ndërsa, me të hyrë në Kosovë, na ofruan shërbime shëndetsore.Pra, ky është dallimi!“, thotë emigranti nigerian i cili dashamirësinë ndaj Kosovës shpreh edhe me mësimin e gjuhës shqipe.„Po mesoj, pak“!
Pas fluturimit me aerpolan deri ne Stamboll dhe me autobus nëpërmjet territorit të Serbisë, ai gjen strehë në Qendrën e Azilit, në Prishtinë. Ndërsa, përpjekjet për ikje ilegale drejt shteteve të Bashkimit Evropian, i arsyeton si “një promenadë sa për të njohur qytetet përtej kufijve të Kosovës. Jo, jo, jo…Nuk desha të ik!“

Stacion Kosova-Cak Evropa

Ndërkohë që E.A., 26 vjecar palestinez, i vendosur qe disa ditë në Qendrën për Azilkerkues në Prishtinë, deklarohet haptas se destinacioni i tij përfundimtar janë vendet e BE-së.
“Kam ardhë në Kosovë nëpërmjet Maqedonisë. Në Kosovë do të qëndroj 15 ditë dhe me t´më arritur paratë nga vëllai e shokët, do të shkoj në Francë“, thotë azilkërkuesi palestinez i cili pavetdishëm dëshmon ekzistencën e një rrjeti rajonal për trafikim me qenie njerëzore. Përderisa, pjesa tjetër e rrëfimit i tij është edhe me cuditshëm:

  
„Ishim 13 veta nga Palestina, Somalia, Tunizia, Shrilanka dhe Afganistani dhe shkuam në Hungari. Hungaria na dëboi në Serbi, ndërsa policia e Serbisë na i mori paratë dhe na deportoi në kufi me Maqedoninë, në një mal, larg policisë kufitare dhe na thanë: „Ja, matanë është Maqedonia? Shkoni, pra. Prej këtu jeni të lirë!“ U futëm ilegalisht dhe pasi fjetëm 12 netë në një gjami, erdhëm në kufirin e Kosovës. Policia e Kosovës na ktheu prapa. Por ne u futëm serish ilegalisht dhe kerkuam azil vetëm përkohsisht, sepse pas 15 ditesh do të udhëtoj për në Francë“, flet palestinezi aq i sigurt sikur rruga e tij të ishte krejt e hapur.

 
Kosova nuk ka kapacitete për pranimin e azilkërkuesve
Se destinacion i azilkërkuesve nuk është Kosova, Departamenti për Shtetësi, Azil dhe Emigracion në Prishtinë është i vetdishëm,
thotë Islam Caka, drejtor, sipas të cilit vetëm gjatë vitit 2010 në Kosovë ka pas 267 kërkesa për azil.
“Ne jemi mundu me e stopu, mos të shndërrohemi në një vend për tranziti sikurse shtetet e rajonit, konkretisht Greqia, Maqedonia dhe Serbia, por kemi bërë përpjekje të bëjmë identifikimin e gjithë këtyre njerëzve dhe akomodimin, edhepse kjo na kushton shumë si qeveri. Se, secili shtet në rast të tillë ban një kthim të mjeteve, a ne përkudnrazi, e përballojmë me një buxhet që ne e dimë sa është…
Por, pavarësisht angazhimeve tona, azilkërkuesit bëjnë përpjekje të vazhdueshme për të gjetur rrugë për ikje nga Kosova, sepse destinacioni përfundimtar është Evropa“,thotë drejtori Caka.
 
Lëvizje të vazhdueshme emigrantësh
Për ardhje-vajtjet e vazhdueshme të azilkërkuesve flet edhe drejtoresha e Qendrës për Azilkërkuesit në Prishtine, Sabrie Rashani-Koci: „Po, kemi pas largime dhe ardhje të reja, vazhdimisht. Kjo nënkupton se interesimi i tyre nuk është për qëndrim në Kosovë. Por, ne I trajtojmë rastet ashtu si na vinë,sepse mandati i qendrës është që t´iu ofroje strehim, shërbime dhe t´ua plotësojë të gjitha të drejtat konform Ligjit mbi Azil dhe udhëzimeve administrativë“, thotë drejtoresha Hashani-Koci.
Aktualisht, brenda territorit të Kosovës janë 86 azilkërkues, 23 prej të cilëve janë strehuar në Qendrën për Azilkërkues, ndërsa pjesa tjetër në një hotel të kontraktuar nga Ministria e Punëve të Brendshme-thotë drejtori Caka, i cili tërheq vëmendjen se një dyndje e re e emigrantëve kah Kosova, do të ishte e papërballueshme për buxhetin e saj të varfër. “Se, përpjekja e Greqisë për nxjerrjen e azilkërkuesve jashtë, rritja e numrit të azilkërkuesve automatikisht është reflektuar edhe në Kosovë. Bëj thirrje që Kosovës t´I happen mundësitë në ingranimin e mekanizmave ndërkombtar”.
 
Qendra për Azilkërkues në Prishtinë ka kapacitet për pranimin e 23 personave. Por, ndryshim të madh nuk do të sjell as objekti për 50 persona I cili po ndërtohet me mjetet e Bashkimit Evropian, sepse numri I azilkërkuesve në Kosovë është gjithnjë e më në rritje. 
 
 
 
 

Heshtja e viktimave të incestit favorizon keqbërësit

18 janar 2011, Dojce Vele, Gjatë tri viteve të fundit në Policinë e Kosovës janë raportuar katër raste të incestit. Por, shifra besohet të jetë shumë më e madhe. Ndërsa izolimi I fenomenit, pengon ndëshkimin e kryesve të veprës dhe trajtimin e viktimës. 

Në tri vitet e fundit, në Policinë e Kosovës janë raportuar vetëm 4 raste të incestit-thotë Sabrije Kamberi, zyrtare për Informim në Policinë e Kosovës. „Në bazë të statistikave, në vitin 2008, në Policinë e Kosoves është raportuar për një rast të incestit i cili ka rezultuae me vrasje, e që motivi ka qënë keqtrajtim seksual. Në vitin 2009 janë raportuar tri raste të incestit, dy raste janë cilësuar dhunim ndërsa një rast, tentim dhunimi. Ndërsa në vitin 2010 nuk është raportuar asnje rast i incestit“, thotë z.Kamberi.

Rrëfimi të cilin kjo grua për familjaren e vet e sjell në kushte anonimiteti për Dojce Vele-n, është njëri nga tri rastet e raportuara në polici: “Jo, qika nuk ka desht, por tezaku I vet e ka rrejt: “M´ka cu nana me t´mar me fjet te na!”, edhe kah e ka pru e ka dhunu n´mal. Por, kur e ka lane shtatzanë, ka dashtë me e cu te mjeku me abortu. Kur s´ka dashtë kjo e ka rreh, se e ka pa veten cka ba…Qika, pas rrahjes e ka lajmeru n´polici dhe ka kallxu se e ka dhunu. Ai po e mban burgun tri vjet për këtë rast, e tezakja i ka lind qike e e ka dhanë për adoptim“.

Mirëpo, për shkak të mosbashkëpunimit të dëshmitarëve dhe heshtjes së fakteve nga familjarët, incesti mbetet lënda më e vështirë për t´u trajtuar nga gjykatat. Mejdi Dehari, gjyqtar penalist në Gjykatën e Qarkut në Prishtinë, i cili ka trajtuar lëndë të incestit, sjell detaje nga përvoja e tij:

„Kemi pas një rast ku vikima pas incestit me babain është largu nga shtëpia dhe ka qënë e vështirë sjellja e saj në shqyrtimin gjyqsor. Pas ngritjes së aktakuzës, gjykata nuk ka mundur të mbështes vendimin vetëm në një deklaratë të një të afërmit të saj, ndërsa ajo pasi është sjell në gjykatë  ka thënë vetëm të kundërtën, sepse ndërkohë ka krijuar familje. Mirepo, i njëjti person ka provuar të abuzojë edhe me vajzën tjetër dhe ajo e ka thënë të vërteten para Trupit Gjykues, pa ngurim. Dhe kështu, personi është dënuar mbi katër vjet për tentim dhunimi“.

Rezistenca e forte e familjeve te prekura nga fenomeni ishte pengese e nismës së akademik Pajazit Nushit për hulumtimin e mirëfillte të incestit. Naime Sherifi, drejtoreshë e Strehimores për Gruan dhe Fëmijën në Prishtinë, ku me programe të vecanta janë trajtuar tri viktima të incestit, thotë se arsyet e kësaj rezistence janë: „Pikë së pari, stigma. E dyta, pikëpyetja ku do të mbetem pas kësaj, a do t´më pranojë rrethi?Dhe e treta, mosbesueshmëria në institucionet e rendit“ , shpjegon drejtoresha Sherifi, e cila ka parë nga afër mohimin e fenomenit nga familjarët e viktimës-Sepse, ata janë më shumë të interesuar ta mbyllin rastin, se është qështje nderi dhe ata përpiqen të mbajnë një moral të rrjeshëm në mënyrë që mos t´iu dal nami i zi“.

Sepse, nuk ka mjedis kulturor as social pavarësisht nga shkalla e zhvillimit, i cili nuk e ndalon incestin. Ky fenomen ka tërhequr vëmendjen e mendimtarëve që në kohërat e lashta, ndërsa edhe feja ka thënë fjalën e vet lidhur me ndalimin e marrëdhenjeve seksuale brenda farefisit deri ne faqen e katërt.

„Ndersa, eliminimi I fenomenit varet shumë prej zhvillimit të sistemit të vlerave sociale I cili dikton 
Dukuria e incestit është ndalesa më e hershme e paraqitur gjatë historisë së zhvillimit njerëzor, të cilën psiko-analiza e lidh me fazen edipale të zhvillimit të individit-thote për Dojce Vele-n, psikologu i mirënjohur kosovar, prof.dr. Pajazit Nushi.

„Kjo fazë fillon prej vitit të tretë deri në vitin e pestë. Ajo ka të bëjë me zhvillimin e dashurisë së fëmijës-mashkull ndaj së ëmës dhe të fëmijës– femër ndaj të atit. Nga forma në të cilën individi del prej kësaj faze, varet shumë zhvillimi i dukurisë së incestit më vonë”, shpjegon prof. dr. Pajazit Nushi, sipas të cilit- Në disa mjedise dhe familje, krijimi i sistemit të vlerave sociale dhe familjare ka një kujdes të posacëm dhe parandalon shfaqjen e kësaj dukurie, përderisa në mjedise apo familje të tjera, moskujdesi I krijimit të këtyre vlerave nxit shfaqjen e rasteve të posacme që prekin sferën e incestit.

“Për këtë arsye në psikologji konsiderohet se formimi I “Mbi-Unit” të njeriut me anë të edukatës familjare e sidomos zhvillimi sistematik I këtyre vlerave është një prej kushteve kryesore të ikjes ose të largimit të individeve nga dukuria e incestit-shpjegon prof.dr.Pajazit Nushi, sipas të cilit-Edhepse fenomeni I incestit në Kosove dhe rajon është shumë më i shprehur, përpjekjet për hulumtime nuk kane sjellur rezultate shkencore, ngaqë fenomeni zhvillohet në forma tejet të fshehta.t

hotë prof.dr.Pajazit Nushi, sipas të cilit:„Kryesit e kësaj vepre penale kanë probleme të rënda psiko-patologjike dhe medoemos duhet t´iu nënshtrohen seancave të posacme psiko-terapeutike. Në të kundërtën, zhvillimi I individëve që kanë pësuar apo I janë nënshtruar dukurisë së incestit, nuk mund të jetë normal ndërsa ky anormalitet do të shfaqet gjatë jetës, qofte edhe në moshë të shtyrë në ë shumtën me agresivitet të dukshëm“.

Kodi Penal i Kosovës parasheh dënime të ashpëra, varesisht nga pasojat e kësaj vepre penale. Ndërsa, rasti më makabër i incestit në Kosovë mbetet dhunimi dhe ngulfatja e një vogëlusheje 7 vjecare nga axha i vet, i cili ka përfunduar me dënimin capital: 40 vjet heqje lirie.