Qyteti i Gjakovës shtrihet në perëndim të Kosovës. Ai është I pasur me një sërë monumentesh të lashta kulturore e fetare. Qarshia e Madhe, është zemër kulturore e këtij qyteti tregtie dhe artizanatesh. Rruga me kalldrem shpie ne Xhamine e Hadumit, e ndërtuar që në shekullin XVI-te, nje pjese e se ciles, ne vitin 1999, u dogj e u shkaterrua nga forcat serbe, bashkë me bibliotekën që datonte që nga kohë e themelimit. Djegjeve dhe shkaterimeve te luftes se fundit, te cilat nuk kursyen as objektet kulturore dhe fetare nuk iu shpetoi as Teqja Bektashiane, në Gjakovë, e cila me 1999, u dogj e u rrënua me themel nga forcat serbe, eshte i vetmi objekt i ketij lloji ne Kosove.

Bektashinjte konsiderohen atdhetare te shquar. Per ta, besimi dhe atdheu ecin barabar. Gjurme te ndritshme te kesaj atdhetarie jane fotot e rilindasve  Teqja bektashinj, Avdyl, Naim e Sami Frasheri, te radhitura   qe ne hyrje te hollit te Teqes, ndersa fotografia e kryegjyshit boteror      reshat Bardhi e shrire ne shqiponjen me flamurin kombtar nder kthetra, eshte simbolike e qarte e maksime se bektashinjve, se:

”Pa atdhe nuk ka fe!”

 „Bektashizmi gjithmone ka pas rezistence, per arsye se ne maksimen e bektashive eshte „Pa atdhe nuk ka fe“. Kur dikur njerezit e tjere na kane quajt edhe ateiste, se nuk e kane kuptuar. Por, eshte shume e vertet qe kemi kerkue atdheun      ma s’pari. Po nalem vetem ne luften e  ‚99-tes kur Teqja edhe u dogj.  Se nuk patem atdhe, sikur ta kishim atdheun  tone…“-rrëfen Baba Mumin Lama, kreu i Teqes se bektashinjve ne Gjakove, të cilit fjalët e fundit i mbeten në grykë, per tempullin e dikurshem te djegur e te rrenuar nga forcat serbe.

Por, tempulli I rrënuar para tetë vjetësh, me ndihmën e qeverisë së Kosovës tashmë është renovuar Rilindasit Frasheri ne hollin e Teqes dhe serish ka hap dyert për besimtarët. Kjo e lumturon udhëheqësin shpirtëror dhe atdhetar, i cili pohon i ngazellyer:

„Ne ishim të pushtuar. Tash kemi atdheun tonë dhe tash prapë kemi Teqe!”-

Baba Mumin Lama edhe sot ka veshur roben klerikale bektashiane. Ne koke ka Taçi-n me kater  pjese qe simbolizojne: Sheriatin, Tarikatin, Marifetin dhe Hakikatin. Ndersa, 12-te te ndarat qe quhen mergime, tregojne mergimin nga veshja e rrobave te erresires ne pajisjen me ato te se perkryeres; mergimin nga gjynahet me zvenedesimin me dliresine; mergimin nga shijet e padobishme, nga hutimi, lakmia, stolite e kesaj bote, etj. Kleriku bektashian mban ne gjoks edhe medaljonin me 12 te ndara, simbolike e 12 -te degeve te Tarikatit.                                

 “Tarikati eshte udhe e besimit islam, brenda se ciles qendrojne udhet e tjera, 12 prej te cilave jane te pranueshme-sqaron Baba Mumini. Kjo lind me perqarjen e fillimit sunit dhe shiit, ku ata qe ishin dashamire te imam Aliut, imam Hasanit dhe te imam Hysenit quhen Tarikat, se nuk e pranuan ate qe e thane ata qe nuk ishin per ne besimtare te devotsheme. Keshtu qe tarikati eshte ajo qe ruan vertet pastertine e fese islame. Ne baze te ketyre 12 imameve, jane te dymbedhjete tarikateve qe vine me vone. Secili tarikat e ka prijesin e vet, ndersa bektashinjte e kane imam Aliun, imam Gjaferin, imam  Sadikun dhe Haxhi bektashin si bir por I respektojme natyirsht, sepse jane 12 imame qe jane te gjithe djemte,  lidhje e gjakut e imam Aliut, se nuk kane mujt me dale jashte fisit per arsye se eshte ajet kruanor, eshte porosi e profetit:”Ta ruani Librin e shenjte, Kuranin dhe Elibejtin-qe eshte familja profetike”. Ata Kuranin e ruajten por familjen profetike I prene, I vrane te gjithe. Keshtu qe ky the fillimi I ndarjes”.

Perqarja besimtareve islam dhe ndarja e tyre ne dy dege: Sunite dhe Shiite, fillon me nderrimin jete te Baba Mumin Lamaprofetit Muhamed.

„Ketu fillon Sheriati dhe Tarikati, se profeti Muhamed ne takimin e fundit kur kthehet prej Qabes, pra eshte viti 23 I shpalljes se Kuranit, asht nje vend I quajtur Gadiruhum, aty ndalet me njerezit me shku ne Haxh dhe aty thote se I vjen nje mesazh, qysh kane ardhe ajetet kuranore, qe detyre per te cilin je angazhu e ki kry. Atehere e kuptoi qe per ata qe jane ne kete jete une I kreva dhe vjen koha me kalu prej kesaj jete. Aty ne Gadihurum ju tregon shokeve te vet qe pas meje le te jete imam Aliu“.

Imam Aliu eshte i vetmi qe u lind sipas urdherit hyjnor ne Qabe, e cila eshte xhamia me e shenjte ne bote-kerthiza e tokes. Sipas vlerësimeve të mirënjohura tradicionale, Aliu u lind dhjetë vjet pas fillimit të misionit te tij profetik. Kur ai ishte gjashtëvjeçar, si rezultat i skamjes në Mekë dhe rreth saj, Profeti Muhamed kërkoi që ai të linte shtëpinë e babait të vet dhe të vinte në shtëpinë e kushëririt të tij, Profetit duke u vendosur keshtu nen perkujdesjene e tij. Kaluan vjet, derisa Profetit Muhamed I zbriti dhurata profetike dhe per here te pare, ne shpellen Hira mori shpalljen hyjnore. Aliu, me te degjuar rrefimin e profetit, e pranoi besimin e ri, islamin duke u bere keshtu i pari ndër pasuesit e profetit Muhamed, i cili kurrë nuk adhuroi tjeter pervec të Zotit-Nje. Profeti Muhamed, ne nje tubim ju tha njerezve te tij se njeriu i që kishte pranuar thirrjen e tij do të ishte zëvendës, trashëgimtar dhe ndihmës i tij. Mirepo, deshira e Profetit qe pas tij Aliu te mbetej prijes, nuk u perfill. Kjo con edhe ne perqarjen e suniteve dhe shiiteve,i cili vazhdon edhe sot e kesaj dite. Rrefen kleriku bektashian,Mumin Lama:                                                                                                                                                                

„Vjen koha, profeti kalon prej jetes, ata qe ishin pretendues per me zene vendin me qene prijes fetar, pra atebote I shteti dhe I Imam Aliu r.a. besimit ata bene nje takim tre ditesh dhe s’ mujten me e perfundu takimin e cilin me e ba. Nderkohe, imam Aliu varros profetin, I kryen te gjitha ritualet dhe ata pas tri dite vine. Dmth.ketu eshte fillimi I erpqarjes. Imam Aliun e kane mbyt ne xhami tuj u fale, me shpate. Imam Hasanin e kane helmu, imam Hysenin e kane mbyt ne Qerbela, me shume shpata, shtiza e shixheta. Ai ishte vec fundi I diktatures te atyre individeve!“

Sipas dijetareve islam, te gjitha fete monoteiste jane krijuar mbi bazen e 100 broshurave dhe kater librave te shenjte qe Zoti i madheruar zbriti per njerezimin ne kohe te ndryshme sipas zhvillimit te tij botekuptimor. Islami ze fill ne librin e fundit,  ne  Kuran, i cili iu shpall Muhamedit, te birit te Abdullahut, profeti i fundit i Zotit derguar njerzimit. Tarikati eshte vetem nje dege islami dhe nuk perben fe ne vete, ndersa Bektashizmi eshte njeri nga te 12 deget e Tarikatit.

“Bektashizmi njihet si dogmë mistike islame që merret me përsosmërinë shpirtërore të njeriut. Bektashizmi i ka rrënjët në Kuran dhe në mësimet e Profetit Muhamed e të 12 imamëve, prej të cilëve vinë edhe të 12 degët apo Tarikatet Shiite të mbrujtura nga misticizmi islam”-sqaron Baba Mumin Lama, duke treguar karakteristikat e Udhës së tij.

Misticizmi ose „tessavufi“, eshte pasqyra e gjallerise shpirterore, forma me te cilen njeriu zhduk egoizmin dhe zhvesh shpirtin nga lakmia e botes materjale mes rregullave te vecanta fetare dhe behet zoterues i fronit te zemres. Misticizmi islam u zhvillua gradualisht pas nderrimit jete te profetit Muhamed. Ne shekullin I-II te Hixhretit, Tarikatet qene te izoluara vetem te familja profetike. Ndersa, kah mesi i shekullit III Hixhri, mistiket islame filluan organizimin e tarikateve apo sekteve, duke i vene secilit regullat e veta. Me kalimin e kohes ato shumoheshin dhe ato tashme jane shtrire nga Kina ne lindje e deri buze Adriatikut, ne perendim.

Njeri nder te 12-te deget e tarikatit eshte sekti Bektashian i cili mori emrin e themeluesit te tij, Haxhi Bektashi veliut. Ky pinjoll nga dera profetike, lindi ne Nishabur te Horasanit te Persise, me 1248 dhe nderroi jete me 1341, ne moshen 93 vjecare, (ne SuSulxhe Kara-Ujuk te Anadollit), ne „Haxhi Bektash“-in e sotem, ku ka Teqene dhe tyrbene e tij. Kjo eshtte Teqeja e pare bektashiane ne bote, e themeluar nga Haxhi Bektashi me 1282, e cila u be qender e bektashinjve te botes mbare.

Cdo bektashi eshte i lindur dhe i emeruar musliman si dhe ka pranuar islamin si fe. Ne bektashizem nuk ka trashegimi klerikale. Bektashinjte duhet te frekuentojne si teqene ashtu edhe xhamine. Ata festojne te gjitha festat islame, por e vecante eshte Novruzi, ditelindja e Aliut dhe Ashureja. Bektashinjte mbajne 10 ditet e Matemit dhe agjerojne ne muajin e Ramazanit. Ne bektashizem,  lutjet behen ne gjuhe amtare, faljet jane mistike, ndersa kreu bektashian eshte i menjanuar teresisht nga bota materjale dhe i zhveshur teresisht nga pasionet e kesaj bote, ndersa burri dhe gruaja respektohen si krijesa te barabarta te Zotit.

„Te bektashijtë mbulesa është nderi dhe turpi. Pra, është një veshje normale, një veshje me një edukate. Është vetëm një dhomë e ritualit se aty jemi të gjithë vëllezër e motra, Dhoma e dites ne Teqen e Bektashinjve jemi të barabartë”.

Këtë e konfirmon edhe kujdestarja e Teqes, Lili:

„Në Teqe, prej ngado që vinë të gjithë janë vëllezër e motra. Psh. në festat bektashiane vinë nga të gjitha qytetet e Shqipërisë…”

Dhe, jo vetëm prej atje. Sot, në hollin e Teqes Betkashiane gjejmë një grup vizitorësh nga Zvicra dhe Amerika. Shëndet Nazarko, bektashian nga Korça me banim të përkohshem në Detroit, ka ardhë në Gjakovë me të bijën dhe dhëndërin.

„Është herë e parë që vizitojmë Gjakovën dhe Teqen, meqë jemi bektashianë. Përshtypjet janë shumë të mira. Bektashizmi është më liberal, respekton të gjitha fetë monoteiste dhe ka rrënjët në islam“-thote Shendet Nazarko.

Ukshin Dobelanca, 42 vjeç, nga fshati i Ri i komunës së Vitisë, i cili që 20 vjet jeton në Gjenevë, është musliman sunit.

“Mua më pëlqejnë shumë gjamitë. Por, edhe kjo Teqe më pëlqen shumë. Gjithnjë kam dëshiruar të vizitoj një Teqe. Kjo është herë e parë dhe përshtypjet nga kjo vizitë janë shumë të mira. Është diçka impresionuese!” -thote Ukshini i impresionuar.

Nga kati I dyte i Teqes, qyteti I Gjakoves shihet si ne shuplake. Mejdani si vend faljeje, nga betkashinjte kosiderohet si nje Qabe e Vogel. Riti I faljes behet te premten pasdite, ndersa zgjat varesisht nga numri I besimtareve.

“Ceremoni fetare ku I lutem Zotit I kendojme profetit Muhamed, 12 imameve dhe baballareve qe kane sherby ketu. Libri I bektashinjve eshte libri I I shenjte, profetet, hjazreti Muhamedi. Nuk mjundemi me ba dallim!”

Vizitoreve nga Zvicra dhe Amerika, baba Mumin Lama ua tegon edhe biblioteken me pak tituj te mbledhur, nder te cilet edhe ca libra gjysme te djegur, gjithe cfare ka mbetur nga biblioteka me mijëra libra e dhjetëra dorëshkrime, pas djegjes qe pesoi ne vitin 1999.

“Ndër to edhe 58 dorëshkrime, një dorëshkrim ka pas 100 faqe por ka pas dorëshkrime me 400 faqe. Të gjitha janë djeg!”

Nderkohe, zilja e portës së oborrit paraljmeron ardhje te vizitoreve te tjere, ne Teqen madheshtore rrethuar me mure te larta e te veshura me gjethe. Porta hapet ore e cast nga turma besimtarësh qe vine Tyrbene e Teqes, ku jane varret e 7 prej të nëntë baballarëve bektashian që shërbyen në këtë Teqe që prej shekullit 17-të.

„Aty jane shtate kobure por dy kobure nuk jane, sepse baballaret qe kane shku ne turqi, kane nderru jete gjate rruges, keshtu qe jane varrosur ne Turqi. Ketu jane shtate te varrosur ndersa dy prej tyre jane ne Anadoll. Ne tyrbe hyme dhe ndezim qirinjte se kemi qejf me pas drite dhe aty vine nejrezit qe besojne ne bektashizem“.

Teqja Bektashiane ne Gjakove u themelua qe ne vitin 1790, nga baba Shemsi. Ndersa, të shatë varret apo koburet, sic quhen ne bektashizem, nga besimtarët konsiderohen vende te shenjt të cilet udhëheqin njerëzit drejt Zotit si dhe ndihmojnë në tejkalimin problemeve të jetës. Kujdestarja e Teqes sjell shembuj konkret:

„Uuhh!…Ka plot raste! Nuk di si me e përshkru. Ka lloj-lloj rastesh në jetë.  E di sa njerëz vinë këtu? Të të gjitha moshave se ju ndihmon!“

Përkundër faktit se me librin e shenjt islam, alkooli është I ndaluar, përdorimi i tij është një karakteristikë tjetër e  bektashinjve.                                                                                                                                                            Besimtare ne tyrben e Teqes

„Sipas dietarëve islam, profeti Muhamed teksa po I shkonte në vizitë një mikut, sheh një grup njerëzish  tek pinin verë…-rrefen Shendet nazarko, shqiptar me banim ne Amerike.„Teksa shkonte e i pa në qejf, iu tha: “Ju bëftë mirë!“ Kur u kthy e i gjesti duke u grindur e rrahur, e mallkoi. Mirëpo, duket bektashinjtë gjetën një mesatare dhe thanë: „Ne do pimë derisa t´mos dehemi!“

Kosova është një gërshetim besimesh të ndryshme, e cila njihet për tolerancen fetare dhe harmoninë mes besimtarëve. Ndersa, lufterat ne mes te suniteve dhe shiiteve, per ta jane jo vetem vellavrasje por vrasje e vetvetes.

„Është kënaqësi të kemi besime të ndryshme me marrëdhenie të mira mes vete. Kjo tregon se të gjithë ne jemi besimtarë të vërtet të Zotit!“-thotë baba Mumin Lama.

Por, a ka shkëmbime me përfaqësues të besimit ortodoks serb, pas konfliktit të vitit ´99?

“Nuk kisha pritu me kontaktu me asnjë njeri, sepse profeti thotë: “I madhi ka me fal...Ai di te fal, sepse ka çfarë të fal!” Ata po me duket janë mbyll në kishën e vet. Nëqoftëse dalin, edhe ata janë pjesë e popullit, krijesa të Zotit! Por kur ata ngrehin mure prej gjashtë metrash, ne nuk kemi si të hymë. Ne atyre s´iu bëmë asgjë! Ndodhi ajo e marsit… Por, ata duhet me hulumtu pak më thellë, sepse kujtoj se të tillët nuk kanë qenë tanët!“

“Eshte kenaqesi qe kemi besime te ndrysme dhe kemi marredhenie shume te mira. Ajo tregon nje afersi dhe tregon se jemi besimtare qe e besojme zotit. Une nuk pertoj me fol me asnjeri per arsye se vet profeti thote:”I madhi ka me fal. Ai din me fal se ka shka me fal!” Na atyne kurgjo nuk iu beme. Ne nuk iu dogjem kishen ne ‘99, ata na dogjen Teqen e na I rrezuan shume gjamia. Ndodhi ajo e marsit. Por, duhet me hy e me studiu ma thelle, se kujtoj se nuk jane tonet. A jemi ne gjendje ne te harojme kaq shpejt? Isha lut mos me harru, lutem mos me fal njeiru. Jam ai qe lutem te falim, por jo te harrojme, sepse ishin tre femije. Femijet jane engjejt!”

Ringritja e Teqesë Bektashjane ne zemer te Gjakoves, eshte nje ngjarje kulmore e bektashizmit, per te vazhduar traditen e te qenit vater diturie dhe atdhetarie. Sepse, klerikët bektashianë, me shpirtin, dijen, guximin e tyre dhe urtësinë, kanë qënë dhe mbeten shtylle e fuqishme e pavarësisë kombëtare e gjuhës dhe e tolerances ndernjerezore. Teqja Bektashiane-Gjyshata e Kosoves

Ajete Shaban Beqiraj, Radio Kosova