Peja shtrihet në skajin veriperëndimorë të luginës së plleshme të Dukagjinit.Në rrugën që shpie në Grykën magjepsëse të Rugovës, është Patriarkana e Pejës. Zhvillimi i qytetit të Pejës, është i lidhur ngushtë me zhvillimin e kësaj qëndre të rëndësishme kultururore e politike e cila daton që nga fillimi i shekullit të XIII.

"Patrikana e Pejës për serbët ka një rëndësi tejet të madhe-thotë zëdhënësi I kishës ortodokse Sava Janjic, sepse është qendër historike e kishës ortodokse serbe dhe këtu gjenden varret e patriarkëve dhe arcipeshkvit. Sipas Avdyl Hoxhës, Patriarkana apo epiqendra e kishave ortodokse serbe, në Pejë, ka qëndruar vetëm dhjetë vjet, gjatë shekullit XIV-të. Por, ajo edhe për shqiptarët mbetet një monument I rëndësishëm: "Patriakanën e Pjeës e kanë ruajt familjet rugovase,familja Nikqi. Por, është me një rëndësi të madhe, sepse sipas disa burimeve historike, Patriarkana e Pejës është ndërtu      mbi themelet e disa    kishave të vogla ortodokse bizantine apo kisha katolike romake, të cilat I ka shfrytëzuar popullata"

Nuk ka shumë kohë kur mediat lajmëruan se edhe tri objekte fetare të Kosovës: Kisha e Prizrenit ajo e Gracanicës si dhe Patrikana e Pejës, janë futur nën mbrotje të UNESKO-s,  si pasuri kulturore Botërore. Por, sipas zëdhënësit Janjic, meqenëse këto janë zona më specifike, nuk do të rregullohen përmes UNESKO-s, por përmes zyrës së Ahtisarit, nga ana e UNOSEK-ut. "Këtu është fjala për monumentet e ndërtuara në një pjesë veçanërisht të bukur ku nuk do të duhej të lejoheshin çfarëdo ndërtimesh apo urbanizimesh e veçanërisht, jo industrializim, me qëllim që të mbrohet. Natyrisht, reagimi I përfaqësuesve të institucioneve kosovare lidhur me këtë Patriarkana e Pejëskishte një qëndrim pozitiv, prandaj, shpresojmë se kjo çështje do të zgjidhet pa ndonjë problem".

Ati I Manastirit të Decanit, Sava Janjic, njofton edhe për zonën e propozuar nga zyra e Ahtisarit: 

 "Sipas propozimit të zyrës së Ahtisarit, zona përreth Patrikanës së Pejës do të përfshijë rreth 150 hektarë, ku do të përfshihen pyje dhe tokë përreth lumit".

Përderisa zëdhënësi I kishës ortodokse serbe, vjen me një njoftim të detajuar të zonës së veçantë përreth Patriarkanës së Pejës, Drejtori i Institutit për ruajtjen e Monumenteve Kulturore në Pejë, Avdyl Hoxha thotë se lidhur me këtë është njoftuar vetëm përmes mediave dhe ende nuk ka një njoftim zyrtar:

"Me këtë jemi njoftu vetëm nëpërmes mjeteve të informimit, kurse me anë të shkrimit ndonjë vendim zyrtar nuk kemi nga UNESKO as nga qeveria e Kosovës e as nga ministria e kulturës". Në raste të tilla zakonisht, prona nuk tjetërsohet apo nuk merret. Mirëpo, ligji mbi mbrojtjen e monumenteve të trashëgimisë kulturore nuk lejon ndërtim të objekteve të reja, ndërrim të arcitekturës etj., sipas Avdyl Hoxhës, zona të tilla dëmtojnë zhvillimin e vendeve të caktuara, e në këtë rast, komunën e Pejës, e cila në planin zhvillimor dhe planin urban Bjeshkët e Nemura janë shpall zona turistike. "Populli e ka dëshmuar gjatë historisë se është roja më e mirë e këtyre monumenteve. Nëse në zonën turistike të shpallen zona të vecanta, atëherë sa kishim me pas një vlerë turistike apo një vlerë të arqitekturës. Për këtë arsye nuk ka nevojë të bëhen ekstra zona, por ajo prone qe I takon kishës të jetë e kishës, por ajo pronë që I takon popullatës, se rreth Patriarkanës së Pejës kemi edhe fshatra serbe, të mbesin të tyre. Por, kurrsesi, në emër të 'ekstra zonave' pak a shumë të uzurpohet e drejta për shfrytëzimin total të pronë së popullit". Ndryshe mendon zëdhënësi i Manastirit tw Deçanit, Sava Janjic:

"Një mbrojtje e tillë aplikohet cdokund në botë dhe kjo është në interes të qytetarëve të Kosovës, meqë këto objekte prezantojne një pasuri të madhe dhe kanë rëndësi të veçantë për të gjithë ne". Sipas mr.sc.Avdyl Hoxhës, zona të vecanta nuk janë të domosdoshme për të ruajtur monumentet te cilat jane ruajtur si te tilla deri në ditët tona. "Populli e ka tregu veten gjatë historisë se është roja më e mirë e këtyre monumenteve. Për këtv arsye unë them se nuk ka nevojë të behen as ekstra zona e as të përcaktohen ekstra forca për ruajtjen e këtyre monumenteve". Sipas drejtorit të Insitutit për ruajtje të Monumenteve në Pejë, Avdyl Hoxhës, Kosova është një ërshetim I madh I të gjitha kulturave të Ballkanit dhe të Evropës. "Për këtë arsye, ne do t'I ruajmë dhe nuk do të bijem ndesh me ligjet ndërkombtare. Por, jo me ndonjë imponim që na shtyn të bëjmë Manastiri i Deçanit   gjëra që nuk janë të aplikueshme me asnjë ligj".

                                                                                                                       Ajete Beqiraj,Dojce Vele