"I kam pasë tre vëllazën e dy motra. Një vëlla ma të madh e të gjithë të tjerët, mas vetes. Kishim tokë dhe bagëti shumë, e mashkuj pak. Tuj e pa nevojën për fuqi punëtore, kam ndejtë për hir të babës. Nuk më ka detyrue! E kam detyrue vetveten, me ua rritë pasurinë babës e vëllazënve. Me I mbështet e me ju gjetë afër"-rrëfen Mire Metë Lajci, sot 63 vjecare.

 Por, ishte e vogël atëbotë, kur në një rast e pyetën si quhej dhe ajo u përgjigj: "Kajtaz!". Me këtë emër Mire Metë Lajci do të identifikohej gjithë jetën. Sepse, e ndjente se kishte tjera mendime dhe idetë e saj lindnin ndryshe. Babai kishte nevojë për të. Shumë tokë, shumë bagëti-pak meshkuj. Për t'u ruajtur dhe rritur gjithë këto duhej fuqi punëtore. Ajo mund të bëhej një palë krahë më shumë. Por, për këtë duhej shmangur nga qëllimi për të cilin ishte krijuar!  Mendime të tilla sundonin botën e saj të re, ndersa mendimi i kryesor , mendimi i vetëm, një vendim jetik: të bëhej djalë. Të flijohej për atë shtëpi, për atë pasuni...Për konakun e babës!

"Qëprejse jam ba me dijtë unë e kam pasë një rrugë. Nuk kam dijtë tjetër as nuk kam deshtë!-thotë Mirja, sot, pas gjashtëdhjetë e tri vjetësh. Jam rrit si bari në bjeshkë e në vërri. Kam ndejtë me gjithkënd e kurrë s'jam tutë prej kurrkujt. Pse? Kur të hysh me një mendje edhe ia del!"

Jeta e saj që aty mori kahje tjetër se, ajo mori vendimin për të mos u luhatur gjithë jetën. Lëkura e femrës dita-ditës për të po bëhej e huaj. Dëshirat e moshatareve, lodhëse. Paja bezdisëse. Ëndrrat nën pështjellës e jelek po mbyste që tani, për të ngjallur të tjera-nën tirq e kapuç. Ajo u bë bari me emrin Kajtaz. Ashtu njihej në bjeshkë e në rrafsh. Ajo shkonte për dru dhe milte qumështin. Ajo I qethte dhentë dhe mblidhte rrëshirën për këmbët e tyre, duart e saj të plasaritura nga era e bjeshkës. Shpërblimi për jetën e bariut dhe të bareshës njëkohësisht, ishte kenaqësia e babait, respekti I njerezve dhe nderi; arsyeja per te cilen jetonte!

"Gjithe jetën Iu kam shkue për fije. S'ia kam nxi fytyrën babës as me njet e as me punë. Kam punue sa dy meshkuj, prandaj kam pasë të drejtën me dhanë mendimin në odë të burrave për çdo çështje të shtëpisë. Për të gjallë të babës, edhe me e pas kthye shtëpinë me kulm teposhtë, s'ka guxue me me më thanë kush gja.Po tash,ai iu plak e vdiç e nana pas tij,të dy para luftës. Edhe unë sa kam rrnue,s'rrnoj".

Ajo jetoi e lirë si zogu, larg cdo gjëje që do t'ia zëntë peng lirinë. Bota e saj ishin bregoret gjelbëroshe dhe bagëtia, mes bukurive madhështore të Rugovës. "Ndoshta, asht turp me thanë! Por, unë kam pasë respekt prej gjithkujt, si prej familjes, farefisit e rrethit. Kurrë s'ka guxofte kush me ma përmendë martesën. As s'i kam dhanë rast kurrkujt. Ka përfunduar. Ka vdeke, sic vdes njeriu! A pendohem? Asnjë pikë! A më shtyn kush me agjinue? Jo! Askush s'më ka shty me zor edhe e çoj deri në fund, se e di se duhet me agjinue. Keshtu, me një mëndje edhe kam ndejtë. Me duket pa e koritë babën, vllaznit e as farefisin. Kurrë s'më shkon mendja athue pse e bana, pse e humba rininë e jetën?!"-thotë Mire Metë Lajci.

Ditët e netët vinin të njëjta, në shoqërinë e njëjtë-në atë të barijve. 3-400 kokë dhen- në stinët e ngrohta te Guri I Kuq e në të ftohtat, në Malaj. Se, kjo ishte motoja e jetës së saj! Ndërroheshin vetëm fëmijët, që rriteshin për t'u bërë nuse e dhëndurë. E ajo gjithnjë aty! Aty, për të tjerët, pa dashur të shohë se nga hapat e kohës zbehej rinia, thinjeshin gërshetat e dilnin rrudhat në faqet e kuqe. Pa dashur t'ia dijë për jetën e saj të ndrydhur mes dy botësh. Pa dashur ta ndjejë peshën e flijimit të ndjenjës së të qenit bashkëshorte e nënë, për hir të dashurisë ndaj familjes e konakut!

Ajete Beqiraj, ZERI Javor